Mùa hè đang là mùa sinh sản của loài chim. Thế mà trên những cánh rừng Tây Nguyên hùng vĩ các tay săn chim ngày đêm lùng sục những loài chim quí để đưa về thành phố.
1. Sáng thứ 7, ăn mặc bảnh bao, trong vai một “đại gia” đi tìm mua những chú chim quí về chơi, tôi vào một nhà bán chim ở đường Phan Đình Phùng, Pleiku. Ngôi nhà rộng chỉ cỡ 30m2, nhưng treo tới gần 50 lồng chim các loại. Có lồng chỉ nhốt một con, lại có lồng nhốt tới 20-30 con chim chào mào, chích choè...
 |
| Điểm bán chim trên đường Trần Hưng Đạo (TP. Pleiku). Ảnh: Nguyễn Giác |
Nhìn những chú chim đang run rẩy trong những chiếc lồng nhỏ nhiều kiểu dáng, tôi bỗng nhớ lại những ngày đóng quân ở Suối Bạc, Bắc Quang và trên đỉnh núi 673 ở Vị Xuyên, Hà Giang, cứ mỗi sáng thú vị nhất là được nghe những giai điệu độc đáo của loài chim. Giữa rừng núi bao la, chim tung hoành bay lượn và theo bản năng tự nhiên, chúng thường xuyên ngân nga gọi bạn, gọi tình. Còn một khi đã bị con người bắt về “nhốt tù” thì điều dễ thấy của chim rừng là chúng sẽ không hoặc ít hót, chủ yếu là nhảy nhót mong tìm chỗ để thoát thân, hoặc có hót thì giọng hót đó lạc điệu như khóc than, kêu cứu.
Tôi dò hỏi ông chủ giá bán của các chú chim. Chỉ tay vào lồng chim chào mào mới nhập về, ông cho biết: Đây là chim rừng tôi mới mua còn nhát và chưa biết ăn cám tổng hợp, phải tập mấy ngày nữa thì giá từ 30 đến 50 ngàn đồng mỗi con; chào mào má đỏ, lông mượt nuôi từ nhỏ, “đơn ca” tuyệt diệu thì 300 đến 400 ngàn một con. Còn trên kia là lồng chích chòe, được thuần dưỡng hơn chục ngày, quen người rồi, hót hay lắm giá bán 20 ngàn một con... Giá ở đây là rẻ nhất đó, anh mua về mà “chơi” hoặc làm quà cho bạn bè, người thân...
Đưa con nhồng đang bị nhốt trong một cái lồng được làm bằng sợi mây nhỏ rất đẹp, ông chủ bán chim giới thiệu, đây là một trong hai con chim được ông mua từ người đi săn với giá 400 ngàn khi nó còn nhỏ, và chưa mở mắt. Một con “bị gió” đã chết, còn con này đã 3 tuổi, được thuần hoá nên “nói” được một số từ giống như tiếng người, nghe lạ lắm, giá bán trên 5 triệu đồng... Như để chứng minh, ông ta bập bập đầu ngón tay, rồi bập bẹ như trẻ mới tập nói: “có khách, có khách!”, “bé ơi về ăn!”... Đáp lại tiếng “mồi” của ông chủ, con nhồng đứng yên, đưa mắt như dò hỏi, sợ sệt rồi bay nhảy loạn xạ, những chiếc lông trên đầu, trên cánh rơi ra, bay tung toé. Sợ con chim “bị thương” nặng ông bán chim không “mồi” nữa mà lẩm bẩm: “Hôm nay mưa to, trời ẩm nên chắc nó giở chứng. Mọi ngày nghe nó “chào khách, thổi sáo, mời uống nước...”, mọi người cứ trố mắt, càng ngạc nhiên bao nhiêu lại càng thích bấy nhiêu vì nó nói rất rất giống tiếng người!
Không biết con nhồng có giở chứng đột ngột và thực sự có biết nói hay không, nhưng giá bán đến 5 triệu đồng thì thật là khủng khiếp phải cỡ đại gia sành điệu mới mua nổi chú chim quí giá này.
Rời “trại tù” chim trên đường Phan Đình Phùng, tôi rẽ qua đường Trần Hưng Đạo, nơi hành lang của Công viên Lý Tự trọng và phần đối diện với Quảng trường 17-3 Pleiku, ở đây có tới ba chủ bán chim rừng và thêm hai, ba chiếc xe máy, là những chợ “chim di động”. Mỗi lần có tiếng còi xe hay thấy có người đi qua, cúi xuống nhìn vào lồng, những con chim hoảng loạn đập cánh bay tới tấp, nhiều con rụng hết lông cánh, lông đầu, máu đọng lại tím bầm... Nhìn một con khướu đen tai trắng, trong chiếc lồng tre to, cao đến gần nửa mét, tôi hỏi: Con khướu này hót được chưa? Hót rồi, hay lắm, anh xem nơi khoé miệng nó có đường vàng đó, chứng tỏ là nó đã biết hót... mua tôi bán rẻ cho, người bán chim trả lời. Nói xong anh gọi tôi ra cách con chim khoảng 4m rồi cong miệng huýt sáo “chít chìu,chít chìu, hìu... hìu... hìu... huých...”. Đáp lại tiếng mồi con khướu nhảy lộn lên. Một người mua chim nói nhỏ với tôi, cẩn thận kẻo bị lừa, anh bạn tôi nghe giới thiệu mua một con khướu như thế này hết 900 ngàn đồng về nuôi, mấy tháng rồi mà không thấy hót gì cả, cứ đứng ngớ ngẩn... thương tình ông đã thả nó về với cội nguồn.
2. Một cặp vợ chồng người Jrai dừng xe bên lề Quảng trường 17-3 mang bán hai lồng chim mới săn được. Gần 30 con chào mào và 5 con cu gáy. Như sợ ai tranh mua mất, ông chủ chim đã kéo họ vào trong và trả tiền mua liền. Anh Ksor Nhiel, người bán chim cho biết: “Nghề săn bắt chim trời trước đây dễ lắm. Rừng nhiều, chim nhiều mà người đi săn chim lại ít, nên đến mùa này một ngày đi cũng kiếm được hai, ba trăm ngàn. Nay thì rất khó khăn, do rừng bị phá nhiều, chim cũng ít đi do con người săn bắt, phải đi 4, 5 ngày đường vào tận rừng sâu những nơi yên tĩnh, có suối cạn, bãi đất bằng… mới căng bẫy rình bắt, hoặc tìm tổ để bắt chim con. Nhưng chủ yếu bắt được các loài chim rẻ tiền như chích choè, cu gáy, chào mào... Do đường xa, lại qua nhiều sông suối, ăn ở trong rừng nên bệnh tật, nhất là sốt rét thì khó tránh khỏi, người bạn của Nhiel bị sốt rét đã gần tháng chưa khỏi, tiền bán chim không đủ để mua thuốc điều trị.
Đến đường Quang Trung, nơi thường có hai “nhà tù chim” và một số xe bán chim lưu động, sau khi khen những con chim của chị T. đẹp và xin chụp mấy kiểu ảnh, tôi hỏi chị bán chim ở đây, có khi nào kiểm lâm “đến thăm” không?, “Mình mua bán nhỏ và chủ yếu là chim “rẻ tiền” nên chắc mấy ông không ngó tới. Ở thành phố này có trên mười “nhà tù chim” lớn với nhiều loài đẹp, quí hiếm...đã mấy năm rồi nhưng có thấy ai nhắc nhở gì đâu”.
Rời vai “đại gia” mua chim, bất chợt tôi vẫn nghe văng vẳng tiếng đập cánh giãy giụa của những chú chim trong lồng. Bâng khuâng tôi tự hỏi: Làm gì để chúng về lại với rừng?
Lê Quang Hồi
