Báo chí chuyển mình là tất yếu, nhưng chuyển mình bằng cách nào, với nguồn lực ra sao, lại là bài toán hóc búa mà nhiều cơ quan báo chí đang phải đối mặt mỗi ngày.
Đây không chỉ là bài toán kỹ thuật, mà là bài toán về cơ chế, về con người và cả về cách chúng ta định vị vai trò của báo chí trong một xã hội đang vận động nhanh hơn bao giờ hết.
Không ít cơ quan báo chí hiện lâm vào thế lưỡng nan: Vừa đảm đương nhiệm vụ chính trị, thông tin tuyên truyền - vốn mang tính công ích; vừa phải tự xoay xở để tồn tại và phát triển trong môi trường cạnh tranh khốc liệt - nơi mà các nền tảng xuyên biên giới với tiềm lực tài chính khổng lồ đang lấn át cuộc chơi. Áp lực “phải làm tốt nhiệm vụ, được giao thêm nhiệm vụ nhưng không có thêm nguồn lực” như chia sẻ của ông Đỗ Đức Hoàng, Phó Tổng Giám đốc Đài Truyền hình Việt Nam (VTV), đang dồn lên vai đội ngũ nhà báo, những người đang nỗ lực sáng tạo nội dung trong điều kiện hạn chế cả về tài chính, thiết bị lẫn nhân lực. Bài toán kinh tế báo chí cũng đang trở thành nút thắt.
Ông Phùng Công Sưởng, Tổng Biên tập Báo Tiền Phong, nêu rõ thách thức kép: “Nguồn lực mỏng, trong khi chi phí cho chuyển đổi số rất lớn”. Điều này khiến báo chí rơi vào vòng luẩn quẩn - thiếu tiền đầu tư, khó giữ chân được người giỏi; thiếu nhân lực giỏi lại càng khó tạo ra sản phẩm chất lượng cao.
Thêm vào đó, sự khác biệt giữa khuôn khổ pháp lý đối với doanh nghiệp và báo chí cũng tạo nên độ vênh lớn trong khả năng vận hành và cuộc đua truyền thông. Doanh nghiệp được làm những gì pháp luật không cấm, còn báo chí chỉ làm những gì pháp luật cho phép. Sự linh hoạt, sáng tạo - yếu tố sống còn trong môi trường truyền thông số - vì thế nhiều khi bị giới hạn.
Trước những áp lực đó, việc sửa đổi Luật Báo chí để bổ sung các quy định về mô hình tổ chức - tài chính đặc thù của báo chí phù hợp với thực tiễn chuyển đổi số và kinh tế báo chí là yêu cầu tất yếu. Bên cạnh đó, cần có cơ chế đặc biệt để hỗ trợ về tài chính cho báo chí nhằm nâng cao hiệu quả truyền thông chính sách. Nên xác định các nhiệm vụ chính trị, thông tin tuyên truyền thiết yếu phục vụ nhiệm vụ chính trị, từ đó Nhà nước đảm bảo về kinh phí - có thể bằng cơ chế đặt hàng, giao nhiệm vụ, đấu thầu, mua dịch vụ hoặc hỗ trợ thường xuyên, với một danh mục nhiệm vụ cụ thể sử dụng ngân sách.
Đây không chỉ là hỗ trợ tài chính, mà là sự bảo đảm cho một lực lượng giữ vững “trận địa tư tưởng” giữa thời đại bùng nổ thông tin. Điều này được ông Lê Quốc Minh, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam, nhiều lần nhấn mạnh. Theo ông Lê Quốc Minh, để nâng cao hiệu quả tuyên truyền, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong môi trường truyền thông số, cần xây dựng cơ chế Nhà nước đặt hàng sản phẩm báo chí trên nền tảng số dành cho cơ quan báo chí chính thống.
Cùng với đó, nhiều ý kiến đồng thuận rằng, nếu có cơ chế đặt hàng công khai, minh bạch với các tiêu chí nội dung và hình thức rõ ràng thì sẽ không chỉ bảo đảm nguồn thu ổn định cho cơ quan báo chí, mà còn giúp nâng cao chất lượng nội dung, tránh tình trạng chạy theo lượt xem, tin giật gân…
Một góc nhìn đáng chú ý khác được ông Phùng Công Sưởng đưa ra: “Cần xem báo chí là ngành công nghiệp văn hóa - truyền thông trọng điểm, để được hưởng chính sách tài chính và thuế phù hợp”. Điều này vừa là sự ghi nhận về vai trò xã hội, vừa mở ra khả năng tiếp cận chính sách ưu đãi đầu tư, vốn vay, giảm thuế... như các ngành chiến lược khác. Đó là những điều kiện tiên quyết để báo chí phát triển bền vững, chuyên nghiệp và có sức cạnh tranh trong thời đại số. Khi được nhìn nhận đúng vị thế trong bức tranh kinh tế - văn hóa quốc gia, báo chí mới có thể phát huy tối đa tiềm năng và sứ mệnh của mình.
Kỷ niệm 100 năm Ngày Báo chí cách mạng Việt Nam không chỉ là dịp để tri ân và nhìn lại, mà còn là cơ hội để chúng ta định vị lại vai trò của báo chí trong xã hội hiện đại. Báo chí đang đứng trước bước ngoặt lớn và không thể để báo chí - lực lượng tiên phong trong bảo vệ nền tảng tư tưởng, gìn giữ niềm tin xã hội - phải đơn độc chống chọi với các thách thức. Những quyết sách kịp thời, đồng bộ và phù hợp thực tiễn sẽ giúp báo chí vượt qua khó khăn, vươn mình mạnh mẽ phát triển, tiếp tục là lực lượng xung kích trên mặt trận tư tưởng - văn hóa trong bối cảnh hiện nay.
Theo NGỌC QUANG (SGGPO)
