Đi đầu trong cả nước về hình thái kinh tế này, tháng 12-2024, TP Đà Nẵng đã trình đề án lên Chính phủ, trong đó dự kiến diện tích thành lập khu thương mại tự do hơn 2.317ha, gồm 10 vị trí không liền kề, gắn kết với cảng Liên Chiểu và Cảng hàng không quốc tế Đà Nẵng.
Khu thương mại tự do khi hoàn chỉnh hạ tầng và đồng bộ các khu chức năng sẽ có khoảng 300ha lấn biển. Tuy nhiên, Đà Nẵng chưa công bố vị trí cụ thể của khu lấn biển, do đang nghiên cứu, đánh giá toàn diện để xác định định hướng và lộ trình đầu tư xây dựng.
TP Hải Phòng cũng đang xây dựng đề án thành lập khu thương mại tự do, nằm trong quy hoạch khu kinh tế ven biển phía Nam với diện tích khoảng 20.000ha, tận dụng lợi thế của cảng Nam Đồ Sơn và Cảng hàng không quốc tế Tiên Lãng. Hải Phòng kỳ vọng khu kinh tế tự do thế hệ mới với cơ chế ưu đãi vượt trội này sẽ thu hút được các tập đoàn đa quốc gia và dòng vốn đầu tư nước ngoài, đặc biệt trong lĩnh vực công nghệ cao và logistics; từ đó tham gia tích cực vào chuỗi cung ứng toàn cầu, tạo động lực cho tăng trưởng kinh tế bền vững.
Tại Quảng Ninh, dự thảo đề án khu thương mại tự do Vân Đồn cũng đang được tích cực xây dựng, hoàn thiện. Bên cạnh đó, hiện nay một số tỉnh, thành khác của Việt Nam cũng đang nghiên cứu và đề xuất xây dựng khu thương mại tự do như Đồng Nai, Hà Tĩnh, Thanh Hóa…
Khu thương mại tự do là hình thái kinh tế mở, hiện đại, có thể trở thành động lực tăng trưởng kinh tế hữu hiệu, đã được nhiều quốc gia áp dụng. Tuy nhiên, đối với những đề án đã tương đối rõ hình hài như Đà Nẵng hay Hải Phòng, TS Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam, thành viên tổ tư vấn kinh tế của Chính phủ nhận định, quỹ đất hạn hẹp và không liền lạc là một nhược điểm lớn.
Đây cũng là trăn trở của TS Nguyễn Đình Cung, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế trung ương - người có những đóng góp đáng kể vào việc thiết kế mô hình khu thương mại tự do của cả Đà Nẵng và Hải Phòng. Theo chuyên gia này, sáp nhập đơn vị hành chính cấp tỉnh sẽ tạo không gian phát triển lớn hơn, tạo đà, thế và lực phát triển tốt hơn cho các địa phương nói chung và cho việc thành lập, vận hành các khu thương mại tự do nói riêng. Tại kỳ họp bất thường lần thứ 9 vừa qua của Quốc hội khóa XV, đại biểu Nguyễn Văn Thân (Thái Bình), Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa, cũng nhắc lại quan điểm mà ông đã phát biểu với tư cách đại biểu Quốc hội khóa XIV, rằng đây là thời điểm chín muồi để nghiên cứu, phát triển mô hình khu kinh tế đặc biệt.
Song, nhiều chuyên gia kinh tế cũng lưu ý, cần phải xem xét tổng thể hệ thống các khu thương mại tự do hay khu kinh tế đặc biệt theo vai trò, chức năng, không thể áp dụng rập khuôn; đồng thời nên có quy hoạch thống nhất, không để mạnh ai nấy làm, dẫn đến chồng chéo, kém hiệu quả, thậm chí xung đột lợi ích.
Theo ANH THƯ (SGGPO)
