Tết, nghĩ về một chữ: ĐỦ

Theo dõi Báo Gia Lai trên Google News
(GLO)- Không gì sinh động bằng Tết. Muôn mặt đời sống xã hội bày ra trọn vẹn trong thời điểm này cả bi, hài, từ chuyện chuẩn bị, sắm sanh, làm ăn, về quê, thăm thú, chơi bời...của người người, nhà nhà.
Chợt nghĩ ngoài kia, bon chen, xô bồ có dành chỗ cho sự chậm lại, lắng chút đôi hồi xa xôi? Có nghĩ đến chữ đủ, chữ vừa phải, dẫu có là đơn sơ, đạm bạc...?
Trong từ điển Tiếng Việt, đủ hoặc đầy đủ theo nghĩa từ loại tính từ được hiểu là, có tất cả, không thiếu gì so với yêu cầu. Ví dụ như nhà có tiện nghi đầy đủ, hoặc mọi người đều đã có mặt đầy đủ chuẩn bị đón xuân...
Tuy nhiên, ngôn ngữ phát triển trong điều kiện xã hội phát triển. Cho nên trong thực tế, từ đủ dường như đã có nghĩa rộng hơn, bao quát hơn, tính chất và mức độ trong từng hoàn cảnh, điều kiện cũng khác, không đồng nghĩa hoàn toàn với nét nghĩa gốc ban đầu. 
Ảnh hoa đào khoe sắc ngày tết. Ảnh: Minh họa. Nguồn Internet
Ảnh hoa đào khoe sắc ngày tết. Ảnh: Minh họa. Nguồn Internet
Một người có cuộc sống khó khăn, nhu cầu đủ sẽ khác với một đại gia, một tay chơi số má. Một người buôn gánh bán bưng chờ phiên chợ vãn đêm 30 Tết, đủ là bán được hàng, sớm về lo mâm cơm cúng gia tiên, đón giao thừa bên người thân gia đình. Đủ với người dư tiền có thể mua đứt một lão mai, đào cổ thụ chơi Tết tiền tỷ nhẹ như bỡn nhưng với nhiều người, đó là tầm xa không với tới, chỉ mong chậu cúc, chậu lan giản dị trưng bày. Tất nhiên không ít người có điều kiện nhưng phải tội chơi trội, chơi quá tay rồi nợ nần, túng bấn. Hay nhất, “đỉnh”nhất là người tài chính rủng rỉnh nhưng chọn cách tiêu tiền hợp lý, thông minh đáp ứng nhu cầu đủ của mình mà không bị chỉ trích "vung tiền qua cửa sổ"...
Giải thích muôn mặt cuộc sống và nhu cầu con người trong cuộc đời này, ông bà xưa đã tổng kết chí lý: Mỗi cây mỗi hoa, mỗi nhà mỗi cảnh. 
Người xưa đặt biệt nhấn mạnh vai trò giáo dục chi tiêu vừa đủ, vừa phải, hợp lý, tính trước nghĩ sau:
-Ăn cần, ở kiệm
-Ăn phải dành, có phải kiệm
-Ăn lấy chắc, mặc lấy bền
-Làm khi lành, để dành khi đau
...
Vừa đủ, hợp lý còn thể hiện trong trong hành xử, nhất là hành xử với những gì liên quan đến vật chất, tiền bạc. Điều cốt điều yếu ông bà xưa chỉ dạy để không phải đói rách, khổ sở là phải biết yêu lao động, quý của cải và chi tiêu hợp lý, thậm chí tằn tiện:
-Ở đây một hạt cơm rơi
Ngoài kia bao giọt mồ hôi thấm đồng
-Được mùa chớ phụ ngô khoai
Đến khi thất bát lấy ai bạn cùng
Quý trọng công sức, của cải làm ra nên dân gian đánh giá rất cao con người lao động siêng năng, giỏi giang: 
- Cày đồng đang buổi ban trưa
Mồ hôi thành thót như mưa ruộng cày...
Đối lập với anh chàng “phò mã tốt áo” rỗng tuếch, vô bổ: 
-Hay quần, hay áo, hay hơi
Mà chẳng hay người là của bỏ đi
...
Bánh chưng xanh ngày tết. Ảnh: Minh họa. Nguồn Internet
Bánh chưng xanh ngày tết. Ảnh: Minh họa. Nguồn Internet
Xã hội khác, thời đại khác, nên nhu của con người ngày nay cũng khác. Thời đại với xu thế hội nhập toàn cầu, của nền công nghiệp 4.0, của khoa học máy tính và trí tuệ nhân tạo thống trị trong hiện tại và tương lai sẽ vô cùng khác với thời đại của phương thức sản xuất nông nghiệp lạc hậu. Khi mà khối lượng vật chất, của cải xã hội làm ra nhiều lên gấp bội lần thì nhu cầu về vật chất của con người càng có điều kiện đáp ứng và hoàn toàn có thể đáp ứng trong một xã hội ưu việt, có chính sách an sinh xã hội tốt, nhất là chính sách phân phối lại hợp lý. Hiện tại, nó đặt ra thử thách nếu không có chính sách quản trị xã hội tốt thì rất dễ để đồng tiền thống trị xã hội, như lời của các lãnh đạo, chuyên gia uy tín cảnh báo. 
Chúng ta vẫn còn một bộ phận nhỏ sống trong khó khăn, dù đang được đảm bảo không bỏ lại phía sau, còn nhìn chung đều có cuộc sống “dễ thở”, có tích lũy, sung túc, giàu có. Cái bẫy thu nhập của nước trung bình, chúng ta đang tính tới và sẽ có giải pháp phù hợp để nâng mức độ “đủ” của người dân cao thêm. Điều chúng ta đang lo, đó là độ lùi của văn hóa tinh thần so với văn hóa vật chất. Sau mấy chục năm đổi mới, chúng ta đã thấy văn hóa tinh thần đang không theo kịp tốc độ phát triển của văn hóa vật chất. Bây giờ thì không thể triết lý theo kiểu “ Có thực mới vực được đạo” nữa. Và trách nhiệm nâng cao đời sống văn hóa tinh thần, phát huy truyền thống văn hóa tốt đẹp của dân tộc, xây dựng nền tảng đạo đức xã hội, trọng tâm là xây dựng con người mới Việt Nam xã hội chủ nghĩa phải được đặt lên hàng đầu. Chỉ khi làm được điều đó thì thực thi chính sách phát triển cân đối, hài hòa giữa đời sống vật chất và tinh thần xã hội mới được đảm bảo. Những giá trị cốt lõi của đạo đức dân tộc phải được “làm mới” với tinh hoa văn hóa nhân loại trong thời đại ngày nay. Yêu quê hương làng nước, tình cảm gia đình, anh em, đạo lý trọng nghĩa khinh tài, đói cho sạch rách cho thơm...Những giá trị đạo đức này phải được tưới tắm, thấm đẫm thường xuyên hồn người trước khi nói đến giá trị du nhập, cách tân, hiện đại. Có làm được như vậy thì mới không đau lòng nhắc lại lời một vị đại biểu từng phát biểu trên diễn đàn Quốc hội: Ước gì kinh tế phát triển như ngày nay mà đạo đức như ngày xưa!
Nó cũng giúp chúng ta hiểu thêm nét nghĩa của từ ĐỦ là như thế nào trong xã hội, trong mỗi người- đủ trong sự cân đối, hài hòa có chủ đích mà vẫn tự nhiên, như nhiên rạng rỡ.
Thất Sơn

Có thể bạn quan tâm

Sức bật mới cho vùng biên

Sức bật mới cho vùng biên

(GLO)- Thực hiện Kết luận số 81-TB/TW của Bộ Chính trị về chủ trương đầu tư xây dựng trường học nội trú tại các xã biên giới, cuối năm 2025, cả nước đã triển khai xây dựng 100 trường phổ thông nội trú liên cấp tiểu học và THCS tại các tỉnh, thành phố có biên giới đất liền.

Thuế đất phi nông nghiệp, vì sao lơ là?

Thuế đất phi nông nghiệp, vì sao lơ là?

Một sắc thuế có từ lâu nhưng nhiều người không biết, không đóng. Đáng nói hơn là ngành thuế, vốn thường kiểm soát chặt chẽ các khoản thu, dường như cũng không sát sao... Nghịch lý liên quan đến thuế đất phi nông nghiệp khiến không ít người cảm thấy khó hiểu.

Vang mãi tiếng cồng chiêng

Vang mãi tiếng cồng chiêng

(GLO)- Từ ngày 30-10 đến 8-11, tại phường Pleiku, xã Biển Hồ và một số địa phương trên địa bàn tỉnh Gia Lai diễn ra chuỗi sự kiện Festival Cồng chiêng - Tuần lễ Hoa dã quỳ - Núi lửa Chư Đang Ya năm 2026.

Khi chính quyền chủ động tìm đến người dân

Khi chính quyền chủ động tìm đến người dân

Vừa qua, UBND TP.HCM tổ chức lễ ra mắt ba mô hình chuyển đổi số mang tính tiên phong, sáng tạo và nhân văn, tập trung vào các lĩnh vực: kết nối giao thông công cộng; kết nối kho dữ liệu phục vụ giải quyết thủ tục hành chính; hỗ trợ người dân đăng ký khai tử tại nhà.

Đừng để trẻ em đơn độc trên không gian mạng

Đừng để trẻ em đơn độc trên không gian mạng

(GLO)- Không gian mạng mở ra nhiều cơ hội nhưng cũng tiềm ẩn nguy cơ bắt nạt, dụ dỗ, lừa đảo và xâm hại trẻ em. Bảo vệ trẻ trên môi trường số không thể chỉ trông chờ vào kỹ năng tự phòng vệ, mà cần trách nhiệm chung của gia đình, nhà trường, doanh nghiệp công nghệ và toàn xã hội.

Từ sự kiện đến công nghiệp văn hóa

Từ sự kiện đến công nghiệp văn hóa

Không chỉ là công cụ kích cầu du lịch, các concert, lễ hội, chương trình nghệ thuật lớn... còn có thể tạo thị trường cho nghệ sĩ, nhà sản xuất chương trình, doanh nghiệp công nghệ sân khấu, thiết kế, truyền thông, quảng cáo và nhiều ngành nghề sáng tạo khác cùng phát triển.

Gìn giữ giá trị thật

Gìn giữ giá trị thật

Thủ tướng Chính phủ vừa ban hành Chỉ thị số 37/CT-TTg (ngày 20-10) về tăng cường phòng, chống gian lận thi cử, kiểm tra, đánh giá trong giáo dục và đào tạo, nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm học thật, thi thật, đánh giá thật.

Góp xanh cho Trường Sa

Góp xanh cho Trường Sa

(GLO)- Tiếp tục đồng hành cùng chương trình “Xanh hóa Trường Sa”, ngành chức năng tỉnh Gia Lai vừa bàn giao hơn 11.000 cây dừa giống Tam Quan cho Bộ Tư lệnh Vùng 4 Hải quân.

Chuyển từ trao tặng sang trao cơ hội

Chuyển từ trao tặng sang trao cơ hội

Một phần quà có thể giúp gia đình vượt qua tháng khó, còn một chỗ học nghề, việc làm, thẻ bảo hiểm y tế hay mái nhà vững chãi sẽ giúp họ đứng vững lâu dài. Giảm nghèo bền vững vì thế là sự dịch chuyển từ trao tặng sang trao cơ hội,...

Kích cầu du lịch

Kích cầu du lịch

(GLO)- HĐND tỉnh Gia Lai vừa thông qua 2 nghị quyết về hỗ trợ thu hút khách quốc tế qua các chuyến bay charter (thuê chuyến) và phát triển du lịch cộng đồng. Đây là những chính sách rất đáng chú ý trong nỗ lực đưa du lịch trở thành một động lực phát triển của tỉnh nhà.

Thu hút nhân tài, khơi thông nguồn lực phát triển

Thu hút nhân tài, nhân lên nguồn lực phát triển

(GLO)- 80 năm trước, trong thư “Tìm người tài, đức”, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định vai trò đặc biệt của nhân tài đối với sự nghiệp kiến thiết đất nước. Tư tưởng đó tiếp tục được phát triển trong Kết luận số 105-KL/TW, đặt ra yêu cầu đổi mới mạnh mẽ việc thu hút, trọng dụng nhân tài.

Khơi thông giá trị bản quyền

Khơi thông giá trị bản quyền

Tại hội nghị tổng kết việc thi hành Luật Sở hữu trí tuệ về quyền tác giả, quyền liên quan vừa tổ chức tại Hà Nội, Bộ VH-TT-DL nhận định, sau hơn 20 năm thực thi và qua nhiều lần sửa đổi, pháp luật về sở hữu trí tuệ đã tạo nền tảng quan trọng cho việc bảo vệ quyền tác giả, quyền liên quan.

Bảo vệ trẻ em

Bảo vệ trẻ em

(GLO)- UBND tỉnh Gia Lai vừa ban hành kế hoạch thực hiện Chương trình quốc gia về bảo vệ trẻ em và phòng ngừa, giảm thiểu trẻ em lao động trái quy định của pháp luật giai đoạn 2026-2030. 

'Phiếu tín nhiệm' của quốc tế với Việt Nam

'Phiếu tín nhiệm' của quốc tế với Việt Nam

Trong bối cảnh kinh tế - địa chính trị thế giới biến động phức tạp, khó lường, hơn 50 tỉ USD vốn đầu tư nước ngoài mà chúng ta thu hút được trong 9 tháng qua không chỉ lập kỷ lục cao nhất từ trước đến nay mà đó chính là một "phiếu tín nhiệm" của quốc tế dành cho VN.

null