Mở rộng diện bao phủ bảo hiểm xã hội, kiểm soát chặt chẽ rủi ro đầu tư quỹ
Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên bày tỏ thống nhất với các nội dung tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội (BHXH), nhất là việc mở rộng đối tượng tham gia, hoàn thiện cơ chế đầu tư quỹ và nâng cao hiệu quả quản lý, tổ chức thực hiện.
Theo ông Nguyễn Hồng Diên, Luật BHXH năm 2024 mới có hiệu lực từ ngày 1-7-2025 nhưng đã phát sinh một số khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn. Vì vậy, việc sửa đổi cần bảo đảm tính ổn định, đồng bộ và khả năng dự báo của chính sách; những vấn đề tác động trực tiếp đến quyền, nghĩa vụ của người tham gia và an toàn quỹ phải được quy định chặt chẽ ngay trong luật.
Về mở rộng đối tượng tham gia BHXH bắt buộc, Phó Chủ tịch Quốc hội nhất trí với chủ trương bổ sung người làm việc không có quan hệ lao động và người làm việc trên nền tảng số.
Tuy nhiên, các khái niệm như “người làm việc không có quan hệ lao động”, “người làm việc trên nền tảng số” và “thu nhập ổn định, thường xuyên” còn rộng, chưa đủ rõ để xác định chính xác đối tượng áp dụng. Dự thảo cũng cần làm rõ trách nhiệm, căn cứ và phương thức đóng BHXH trong trường hợp người lao động có thu nhập biến động hoặc làm việc trên nhiều nền tảng.
Ông đề nghị luật xác lập rõ các nguyên tắc, tiêu chí cốt lõi để xác định đối tượng tham gia BHXH bắt buộc, đồng thời có lộ trình phù hợp với đặc điểm quan hệ việc làm, khả năng quản lý thu nhập và điều kiện tổ chức thực hiện. Việc mở rộng đối tượng cần đi đôi với tính khả thi, tránh phát sinh tranh chấp về trách nhiệm đóng hoặc chỉ tăng độ bao phủ trên phương diện pháp lý mà khó triển khai trên thực tế.
Đối với đầu tư quỹ BHXH, theo số liệu báo cáo được nêu tại phiên thảo luận, quỹ có số dư khoảng 1,5 triệu tỷ đồng; hơn 82% được đầu tư vào trái phiếu Chính phủ, gần 18% gửi tại 4 ngân hàng thương mại. Tuy nhiên, lãi suất đầu tư bình quân chỉ đạt 3,72%, cho thấy hiệu quả sinh lời còn hạn chế.
Phó Chủ tịch Quốc hội cho rằng, đánh giá mức độ an toàn đầu tư không nên chỉ căn cứ vào hình thức sở hữu của ngân hàng mà cần xem xét chất lượng tài chính, năng lực quản trị, khả năng thanh khoản và mức độ rủi ro.
Ông thống nhất phương án mở rộng phạm vi ngân hàng được nhận tiền gửi của quỹ, đồng thời đề nghị làm rõ hạn mức tiền gửi tại từng ngân hàng, giới hạn tập trung vốn, nguyên tắc phân tán rủi ro và cơ chế giám sát, xử lý khi ngân hàng không còn đáp ứng điều kiện an toàn. Trách nhiệm của Hội đồng quản lý BHXH và cơ quan BHXH trong quyết định, tổ chức thực hiện, giám sát hoạt động đầu tư cũng cần được quy định cụ thể.
Về bảo hiểm hưu trí bổ sung, ông Nguyễn Hồng Diên nhất trí với chủ trương phát triển hệ thống an sinh xã hội đa tầng, đa dạng hóa hình thức tích lũy cho tuổi già. Tuy nhiên, ông đề nghị đánh giá đầy đủ hiệu quả thực hiện chính sách, kết quả đầu tư quỹ và cơ chế bảo vệ quyền lợi người tham gia.
Theo báo cáo thẩm tra, số tài khoản cá nhân tham gia trực tiếp vào quỹ hưu trí bổ sung mới có 111 tài khoản. Trong khi đó, chính sách còn tiềm ẩn nguy cơ bị lợi dụng để huy động vốn hoặc hưởng ưu đãi thuế không đúng mục tiêu.
Do đó, Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị cân nhắc kỹ phương án cho phép quỹ hưu trí bổ sung hình thành chỉ từ đóng góp của người lao động; yêu cầu Chính phủ làm rõ sự cần thiết, lợi ích thực chất, cơ chế quản lý rủi ro và ưu đãi thuế. Nếu chưa đủ cơ sở thực tiễn và điều kiện quản lý, giám sát, cần tiếp tục đánh giá trước khi xem xét sửa đổi toàn diện.
Bảo đảm quyền lợi người hành nghề lưu trữ, không gián đoạn số hóa tài liệu
Xung quanh vấn đề sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Lưu trữ, Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh Gia Lai Châu Ngọc Tuấn cơ bản thống nhất với các nội dung sửa đổi, đồng thời đề nghị làm rõ phương án xử lý đối với người đã được cấp chứng chỉ hành nghề hợp pháp nhưng chưa đáp ứng yêu cầu về trình độ theo quy định mới.
Theo dự thảo, cá nhân phụ trách kỹ thuật nghiệp vụ lưu trữ tại tổ chức kinh doanh dịch vụ lưu trữ và cá nhân độc lập kinh doanh dịch vụ lưu trữ phải có trình độ cao đẳng trở lên. Trong khi đó, quy định hiện hành từng cho phép cấp chứng chỉ cho người có bằng trung cấp nếu đáp ứng yêu cầu kiểm tra nghiệp vụ.
Đại biểu Châu Ngọc Tuấn cho rằng, nâng cao tiêu chuẩn trình độ là cần thiết, song cần đánh giá tác động và quy định rõ phương án chuyển tiếp đối với người đã được cấp chứng chỉ hợp pháp, đang cung cấp dịch vụ nhưng chưa đáp ứng yêu cầu mới. Cần xác định lộ trình bổ sung trình độ hoặc thời hạn tiếp tục thực hiện các hợp đồng đã ký.
Đối với việc bãi bỏ một số quy định về cấp chứng chỉ hành nghề dịch vụ lưu trữ, đại biểu đề nghị làm rõ giá trị pháp lý của các chứng chỉ đã cấp, bảo đảm thống nhất với chủ trương chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm.
Theo ông, quy định chuyển tiếp cần được thiết kế phù hợp để không làm gián đoạn các hợp đồng chỉnh lý, số hóa tài liệu đang triển khai, nhất là trong bối cảnh công tác số hóa hồ sơ, tài liệu được đẩy mạnh hiện nay.
