Thông tin được Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Văn Thắng nêu trong phiên giải trình, làm rõ các vấn đề đại biểu Quốc hội quan tâm tại phiên chất vấn lĩnh vực tài chính, sáng 12-11.
Theo Phó Thủ tướng, hiện nay có 2 hình thức chủ yếu để huy động doanh nghiệp tham gia phát triển hạ tầng giao thông. Với hình thức thứ nhất, doanh nghiệp trực tiếp đầu tư xây dựng công trình, sau đó tổ chức thu phí để hoàn vốn và hưởng lợi nhuận theo phương án được phê duyệt. Hình thức thứ hai là Nhà nước đầu tư xây dựng công trình trước, sau đó giao doanh nghiệp quản lý, vận hành và khai thác thông qua hợp đồng kinh doanh - quản lý (O&M).
Đối với hình thức O&M, Bộ Xây dựng đang triển khai các công việc liên quan. Bộ Tài chính và Bộ Xây dựng cũng đang thực hiện phương án thí điểm đấu giá, đấu thầu quyền thu phí tại một số dự án, trong đó dự kiến có một số đoạn tuyến trên cao tốc Bắc - Nam.
Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng đánh giá hình thức này có thể thu hút sự quan tâm của doanh nghiệp bởi nhà đầu tư không phải trực tiếp thực hiện các khâu giải phóng mặt bằng, thi công xây dựng công trình. Qua đó, doanh nghiệp có thể hạn chế những rủi ro phát sinh từ quá trình triển khai dự án, nhất là các yếu tố liên quan đến biến động giá và tiến độ xây dựng.
Lãnh đạo Chính phủ cũng phân tích sự khác biệt về thời gian khai thác và khả năng thu hồi vốn giữa hai hình thức đầu tư. Đối với dự án do doanh nghiệp trực tiếp đầu tư xây dựng, thời gian khai thác, thu phí thường khoảng 20 năm. Trong khi đó, thời hạn vay vốn ngân hàng phổ biến khoảng 10-12 năm. Điều này đòi hỏi nhà đầu tư phải tính toán nguồn vốn tự có và phương án tài chính phù hợp để bảo đảm khả năng hoàn vốn trong suốt thời gian thực hiện dự án.
Việc Nhà nước đầu tư công trình rồi tổ chức đấu giá, đấu thầu quyền thu phí được xem là một hướng huy động nguồn lực xã hội tham gia khai thác hạ tầng đã hình thành. Thay vì phải bỏ vốn lớn ngay từ đầu để xây dựng tuyến đường, doanh nghiệp có thể tham gia ở khâu quản lý, vận hành và thu phí theo hợp đồng được lựa chọn thông qua cơ chế cạnh tranh.
Việc thí điểm đấu giá, đấu thầu quyền thu phí một số đoạn cao tốc Bắc - Nam là bước đi nhằm đa dạng hóa phương thức huy động nguồn lực tư nhân trong lĩnh vực giao thông. Hiệu quả của cơ chế này sẽ phụ thuộc vào phương án khai thác, thời hạn hợp đồng, yêu cầu chất lượng dịch vụ và cơ chế giám sát, bảo đảm công khai, minh bạch, hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người sử dụng đường bộ.
