Theo báo cáo “mới ra lò” của Ngân hàng Thế giới cũng như trước đó tại Hội nghị thượng đỉnh về biến đổi khí hậu của Liên hợp quốc năm 2021, Việt Nam cam kết đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050.
Tuy nhiên, nhiều chính sách giảm nhẹ hiện nay mới chỉ đủ để đạt 85% chỉ tiêu trung hòa carbon vào 2030 và 55% mục tiêu vào 2050, nên cần có thêm các biện pháp mạnh mẽ hơn. So sánh ở cấp địa phương, Chỉ số xanh cấp tỉnh (PGI) năm 2024 của TPHCM vừa công bố đạt 25,81 điểm, tăng 1,61 điểm so với năm 2023, nhưng chỉ xếp thứ 24/63 tỉnh thành (giảm 19 bậc).
Đáng mừng, năm nay, chỉ số thành phần Đảm bảo tuân thủ của TPHCM dẫn đầu cả nước với 7,95 điểm. Đây là chỉ số đo lường mức độ hiệu quả của việc giám sát và thực thi quy định môi trường do chính quyền cấp tỉnh thực hiện nhằm giảm thiểu các tác hại tới môi trường gây ra bởi hoạt động sản xuất - kinh doanh của doanh nghiệp.
Bên cạnh đó, chỉ tiêu phản ánh Chất lượng thực thi quy định pháp luật môi trường của TPHCM cũng cho thấy thực tế tỷ lệ doanh nghiệp phải trả chi phí không chính thức cho cán bộ thanh tra, kiểm tra của thành phố nằm trong nhóm thấp nhất cả nước. Chính 2 điểm sáng này là minh chứng cho ý thức tuân thủ và chấp hành thực chất của doanh nghiệp đối với quy định về môi trường ngày càng cao.
Thực tế, chỉ tiêu này phản ánh cảm nhận của doanh nghiệp về hoạt động thanh tra là nhằm đảm bảo tuân thủ hay chỉ để tư lợi; đồng thời, cũng chỉ ra doanh nghiệp có thể đã chi trả khoản chi không chính thức để trốn tránh việc tuân thủ quy định môi trường, điều có thể ảnh hưởng đáng kể đến các mục tiêu của quy định.
Tuy nhiên, lại có đến 2 trong 3 chỉ số thành phần còn lại nằm trong nhóm cuối của cả nước, là: Thúc đẩy thực hành xanh (xếp 58/63 tỉnh thành); Chính sách khuyến khích và dịch vụ hỗ trợ (xếp 45/63 tỉnh thành).
Đây là điều đáng lưu tâm cho mục tiêu cải thiện PGI của thành phố nói riêng, hướng đến mục tiêu nâng cao chất lượng quản trị môi trường và góp phần vào sự phát triển bền vững của Việt Nam nói chung. Có thể nói, phần nào ghi nhận thực tế tuân thủ quy định - tức đảm bảo “sàn” tối thiểu; còn chủ động, cụ thể hóa việc mở rộng thực hành hay các chính sách hỗ trợ cho thực hành ấy được gia tăng, thúc đẩy mạnh mẽ thì lại… thụt lùi.
Điều này tỷ lệ thuận với thực tế “màu xám” là năm 2024, tình trạng doanh nghiệp gây ô nhiễm môi trường là phổ biến gia tăng. Trong khi ngược lại, theo đánh giá của doanh nghiệp, các nỗ lực giảm thiểu ô nhiễm môi trường của chính quyền thành phố đã có sự cải thiện dù có đến 3/4 chỉ tiêu (phòng ngừa, ứng phó, trách nhiệm giải trình) thấp hơn mức trung vị của cả nước.
Từ đó, tỷ lệ doanh nghiệp nhận định Chất lượng môi trường tổng thể tại thành phố là tốt hoặc rất tốt và Môi trường tại tỉnh không ô nhiễm hoặc hơi ô nhiễm năm 2024 dù vẫn thấp hơn so với trung vị của cả nước nhưng đã rút ngắn khoảng cách đáng kể so với mặt bằng chung của cả nước và các tỉnh vùng Đông Nam bộ.
Điều này cho thấy, các nỗ lực cải thiện chất lượng môi trường tổng thể của chính quyền thành phố trong năm 2024 đã được doanh nghiệp nhìn nhận tích cực, khách quan. Tuy nhiên, doanh nghiệp cũng chia sẻ về mức độ sẵn sàng và ứng phó của chính quyền khi xảy ra thiên tai đang thấp hơn trung vị cả nước. Công tác giảm thiểu tác hại thiên tai của chính quyền tỉnh thành cũng chưa được doanh nghiệp đánh giá cao.
Trong điều kiện các chỉ tiêu xanh ngày càng được nâng cao, siết chặt quy định xuất khẩu - tiêu dùng thì rõ ràng, chúng ta còn rất nhiều việc phải làm để không chỉ gia tăng vị trí xếp hạng PGI mà trước hết, nó là tiêu chuẩn tự thân của nền kinh tế và bản thân từng doanh nghiệp cùng trách nhiệm “bà đỡ” của chính quyền thành phố.
Theo NGUYỄN QUÂN CÁT (SGGPO)
