Bí ẩn bảo vật, di sản quốc gia (*): Gò Đống Đa-Di tích đặc biệt

Theo dõi Báo Gia Lai trên Google News
Tết Kỷ Dậu 1789, khu vực Gò Đống Đa là chiến trường ác liệt khi vua Quang Trung tiến vào giải phóng Thăng Long
Gò Đống Đa, Hà Nội - di tích gắn liền với chiến thắng lừng lẫy của nhà Tây Sơn đại phá quân Thanh xâm lược trong trận Ngọc Hồi - Đống Đa, vừa được Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc ký quyết định xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt năm 2018.
Gò lịch sử
Nhà văn hóa nổi tiếng, nhà Hà Nội học Doãn Kế Thiện, trong cuốn "Cổ tích và thắng cảnh Hà Nội" cho rằng sau khi chiến thắng quân Thanh, theo lời tâu của Ngô Thì Nhậm, vua Quang Trung cho thu nhặt xác quân lính Mãn Thanh từ trại Thịnh Quang đến trại Nam Đồng chất thành 12 cái gò. Đến năm Tự Đức thứ 4 (1851), người ta mở đường, mở chợ ở cánh đồng giáp giới 2 làng Thịnh Quang và Nam Đồng. Khi đào đất thì thấy hàng đống hài cốt chồng chất lên nhau, họ thu nhặt chôn vào một hố, rồi đắp thành gò cùng một dãy với 12 gò kia tạo thành 13 gò. Khi người Pháp hoàn toàn làm chủ Bắc Kỳ, mở rộng phố phường, đã phá nhiều làng xóm, san bằng nhiều gò đống ở khu vực ngoại thành Hà Nội và các gò Đống Đa đã bị phá thành bình địa trong thời gian ấy.
 
Lễ hội kỷ niệm chiến thắng Ngọc Hồi - Đống Đa được tổ chức vào mùng 5 tháng giêng hằng năm Ảnh: PHƯƠNG THẢO
Theo dân gian, vì 12 gò này nằm rải rác từ làng Thịnh Quang đến làng Nam Đồng và ở trong khu vực có tên là "xứ Đống Đa". Vì trên các gò có nhiều cây đa mọc um tùm nên dân gian quen gọi tên là Gò Đống Đa. Đến năm 1851, do mở đường, mở chợ, quá trình đào xẻ thấy có nhiều hài cốt giặc, người dân đã thu nhặt chôn vào một hố to, sau đó đắp cao lên thành gò cạnh núi Ốc (Loa Sơn). Dần dần, ngôi gò mới này được đắp rộng và cao thêm, dính liền vào núi Ốc và cũng được gọi là Gò Đống Đa. Sau khi chiếm thành Hà Nội, thực dân Pháp đã bạt đi 12 gò, chỉ còn lại gò ở núi Ốc. Do đó, Gò Đống Đa hiện nay thực chất là chiếc gò thứ 13 còn sót lại. Đây cũng là chiến trường ác liệt diễn ra vào Tết Kỷ Dậu 1789 lúc vua Quang Trung tiến vào giải phóng Thăng Long, đánh đuổi 29 vạn quân Thanh khỏi bờ cõi.
TS Vũ Văn Bằng - nguyên Phó Viện trưởng Viện Công nghệ nước và môi trường, người nổi tiếng với việc nghiên cứu về các trường vật lý địa chất (tia đất) - đã từng dùng máy đo "tia đất" để nghiên cứu về Gò Đống Đa. TS Bằng từng đưa ra quan điểm toàn bộ Gò Đống Đa nằm trên một đống xương khổng lồ với mật độ dày đặc.
Các nhà sử học nói gì?
Tuy nhiên, các nhà sử học lại không có chung quan điểm như vậy. Nhà sử học Lê Văn Lan, khi trả lời về Gò Đống Đa, đã khẳng định Gò Đống Đa là gò thiên tạo chứ không phải núi xương như nhiều câu chuyện đã được xây dựng, dù đúng là dưới gò có hài cốt. Theo nhà sử học này, trong "Chiến dịch giải phóng Thăng Long mùa Xuân năm Kỷ Dậu 1789", những trận kịch chiến ở Khương Thượng (hay Đống Đa) và Ngọc Hồi là lớn nhất, ác liệt nhất, mang tính quyết định trong toàn bộ chiến dịch Bắc tiến đánh quân Thanh của Quang Trung. Vì vậy, dù chiến dịch phá quân Thanh còn nhiều trận đánh khác nhưng đời sau vẫn thường gọi trận chiến này là trận Ngọc Hồi - Đống Đa, cho dù địa điểm diễn ra trận đánh này thực chất là diễn ra ở Loa Sơn, nay là khu vực phía sau của Trường Đại học Thủy lợi, gần khu vực Gò Đống Đa bây giờ.
GS Lê Văn Lan cũng cho rằng không có chuyện vua Quang Trung cho đắp xác giặc Thanh thành 12 quả gò như nhiều tài liệu đã viết bởi vị hoàng đế này là một "nhân tướng". Bằng chứng là trong "Chiếu phát phối hàng binh nội địa" do Ngô Thì Nhậm phụng thảo, vua Quang Trung đứng tên và cho ban hành đã thể hiện rất rõ lòng xót thương những người chết trận, sự nhân hậu đối với các hàng binh. Theo GS Lê Văn Lan, bằng chứng để chứng minh Gò Đống Đa là một cao điểm tự nhiên chính là tấm bia chùa Càn An, phía Bắc Gò Đống Đa được xây dựng vào năm 1621. Trên tấm bia có ghi: "Trước mặt (chùa) có ngọn núi đất (thổ sơn) ở về phía Nam". Ngôi chùa này được xây dựng trước đại thắng quân Thanh năm Kỷ Dậu (1789) rất xa. Vì thế, chắc chắn rằng Gò Đống Đa đã có từ trước năm 1789 và nó là gò thiên tạo. Lý giải thêm về những hài cốt phát lộ dưới chân Gò Đống Đa, GS Lê Văn Lan cho rằng 12 gò hài cốt quân Thanh là do Tổng đốc Đặng Văn Hòa, vào thời Thiệu Trị (1840-1847) - sau thời Quang Trung cả nửa thế kỷ - đã cho gom đắp nên.
TS Nguyễn Hồng Kiên - Viện Khảo cổ học Việt Nam, người trực tiếp khai quật di tích đàn tế Xã Tắc ở gần Ô Chợ Dừa - khẳng định khu vực đàn tế, Gò Đống Đa và cả Gò Đống Thây ở phường Thanh Xuân Trung (quận Thanh Xuân, Hà Nội)... là các gò cao tự nhiên có tuổi thành tạo địa chất tố cách ngày nay tới 4.000 năm. Theo TS Kiên, nếu lấy mốc bề mặt di tích thời kỳ nhà Lê (+ 6, 267 m) so sánh với địa hình xung quanh thì có thể thấy rõ địa hình có xu thế thấp dần về phía Tây Bắc, Tây và Nam. Các điểm có độ cao lân cận trong khoảng cách 1 - 1,5 km đều thấp hơn, chỉ cao từ 4,5 - 6,1 m.
Theo bản đồ địa hình khu vực Hà Nội năm 1926 của người Pháp, khu di tích đàn Xã Tắc nằm trên một dải địa hình cao hơn xung quanh có hướng chủ đạo gần Tây Bắc - Đông Nam. Kết hợp đặc điểm trầm tích của tầng đất nâu, nâu gụ nằm sát dưới di tích được xác định tuổi Holoxen muộn có nguồn gốc thành tạo do sông, có thể xác định đàn tế Xã Tắc được người xưa xây dựng trên một gò tự nhiên mà gò này còn sót lại của bãi bồi cao được thành tạo khoảng 4.000 năm trước đây; trường hợp Gò Đống Đa cũng như vậy. 
Trao bằng di tích quốc gia đặc biệt Gò Đống Đa

Lễ trao bằng xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt Gò Đống Đa sẽ diễn ra trong lễ hội kỷ niệm 230 năm chiến thắng Ngọc Hồi - Đống Đa do TP Hà Nội tổ chức. Đây là lễ hội truyền thống của Hà Nội, được tổ chức vào mùng 5 tháng giêng hằng năm. Năm nay, lễ hội được tổ chức cấp TP, diễn ra từ 8 giờ đến 21 giờ ngày 9-2. Phần lễ dự kiến có các hoạt động: Dâng hoa, hương tại tượng đài và đền thờ Hoàng đế Quang Trung. Lễ trao Bằng Di tích quốc gia đặc biệt Gò Đống Đa cũng được thực hiện tại buổi lễ. Phần hội của lễ kỷ niệm gồm các hoạt động nghệ thuật chào mừng, các trò chơi dân gian.

Kỳ tới: Di sản trên kiến trúc cung đình Huế
Yến Anh (Người lao Động)

Có thể bạn quan tâm

Tình yêu kháng chiến - hạnh phúc trọn đời

Tình yêu kháng chiến - hạnh phúc trọn đời

(GLO)- Chiến tranh dẫu khốc liệt song từ sự đồng hành của những người cùng chung lý tưởng cách mạng, tình yêu đã đơm hoa kết trái, trở thành điểm tựa để người lính vững vàng giữa bom đạn, vun đắp nên hạnh phúc bền chặt sau ngày đất nước thống nhất.

Viết lại đời mình bằng việc tử tế

Viết lại đời mình bằng việc tử tế

(GLO)- Ít ai biết, sau dáng vẻ điềm đạm, ít nói của người đàn ông đã bước qua tuổi lục tuần - Kpă Dõ, Trưởng ban Công tác Mặt trận làng Lê Ngol (xã Bờ Ngoong) - là một quá khứ nhiều day dứt. Hai mươi lăm năm trước, vì nhẹ dạ và thiếu hiểu biết, ông bị lôi kéo vào con đường lầm lỡ.

Tìm các anh giữa cỏ non Thành cổ

Tìm các anh giữa cỏ non Thành cổ

Sáng 2.4 vừa qua, tại di tích lịch sử Thành cổ Quảng Trị (tỉnh Quảng Trị), Ban Chỉ đạo quốc gia tổ chức lễ phát động "Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ".

Mùa săn kiến vàng

Mùa săn kiến vàng ở cao nguyên Gia Lai

(GLO)- Khi mùa khô phủ nắng lên những cánh rừng phía Tây Gia Lai, người Jrai bước vào mùa săn kiến vàng. Hành trình tìm kiếm những tổ kiến tuy nhọc nhằn nhưng cũng thú vị, thể hiện sự gắn bó giữa đồng bào dân tộc thiểu số với thiên nhiên từ xưa đến nay.

Ngày mới bên sông Pô Cô

E-magazine Ngày mới bên sông Pô Cô

(GLO)- Sớm mai ở Ia Krái, dòng Pô Cô uốn lượn như dải lụa bạc giữa mênh mông cây cối. Nước sông lăn tăn, gợn sóng nhỏ vỗ vào bãi cát vàng, len qua vườn rẫy, tạo thành một bản hòa ca của thiên nhiên và con người.

Xây dựng thế trận lòng dân nơi tà đạo "Hà Mòn" đi qua - Kỳ 3: Gieo lại niềm tin trên đất cũ

E-magazine Xây dựng thế trận lòng dân nơi tà đạo "Hà Mòn" đi qua - Kỳ 3: Gieo lại niềm tin trên đất cũ

(GLO)- Khi tà đạo “Hà Mòn” tan biến, trên những buôn làng ở xã Hra, xã Đak Pơ, niềm tin làm giàu đang được gieo lại từ chính mảnh đất cũ. Nhờ sự vào cuộc của cấp ủy, chính quyền, lực lượng chức năng cùng ý chí vươn lên của người dân, những vùng đất này đang chuyển mình mạnh mẽ. 

Xây thế trận lòng dân từ sâu rễ bền gốc nơi tà đạo Hà Mòn đi qua

E-magazine Xây dựng thế trận lòng dân nơi tà đạo Hà Mòn đi qua - Kỳ 2: Tỉnh ngộ sau chuỗi ngày tối tăm

(GLO)- Phía sau những lời hứa hẹn mơ hồ về một cuộc sống sung túc không cần lao động. Ở một số buôn làng, những mái nhà vốn yên ấm bị xáo trộn. Chỉ khi cấp ủy, chính quyền, lực lượng chức năng kiên trì vận động, nhiều người mới dần nhận ra sự thật, tỉnh ngộ và quay về với cuộc sống bình thường.

Xây dựng thế trận lòng dân nơi tà đạo “Hà Mòn” đi qua - Kỳ 1: Nơi bóng tối tà đạo “Hà Mòn” đi qua

E-magazine Xây dựng thế trận lòng dân nơi tà đạo “Hà Mòn” đi qua - Kỳ 1: Nơi bóng tối tà đạo “Hà Mòn” đi qua

(GLO)- Có một thời, ở những ngôi làng Bahnar như Kret Krot (xã Hra), Kuk Kôn, Kuk Đak (xã Đak Pơ), nhịp sống bình yên bỗng chùng xuống. Tà đạo Hà Mòn như một “cơn gió độc” quét qua, để lại phía sau sự im ắng nặng nề, len lỏi vào từng mái nhà, khiến buôn làng trở nên khép kín, u ám.

Thúng chai lên phố

Thúng chai lên phố

Nghề đan thuyền thúng bằng tre (thúng chai) dùng để đi biển đánh bắt hải sản sau hàng trăm năm giờ đang dần mai một. Những ngư dân miền Trung vẫn âm thầm bám nghề bằng tình yêu mưa nắng đời người, và ngày càng nhiều những chiếc thúng chai rời biển về phố làm du lịch.

Những chuyện tình xuyên biên giới ở Ia O

Những chuyện tình xuyên biên giới ở Ia O

(GLO)- Trên vùng biên Ia O (tỉnh Gia Lai), dòng Pô Cô vừa là ranh giới tự nhiên, vừa là nhịp cầu kết nối lương duyên. Từ những lần qua lại thăm thân, dự lễ hội, nhiều mối tình nảy nở, hình thành nên những mái ấm xuyên biên giới bình dị, bền bỉ, góp phần dệt nên diện mạo riêng nơi phên giậu Tổ quốc.

Làng bồng bềnh trên dòng Pô Kô

Làng bồng bềnh trên dòng Pô Kô

Giữa miền biên viễn phía tây Gia Lai, trên dòng Pô Kô hùng vĩ, hàng chục gia đình từ Tây Nam bộ tìm đến lập nghiệp, dựng nên những căn nhà nổi chông chênh giữa sóng nước. Cuộc mưu sinh lặng lẽ thể hiện nghị lực của con người, ý chí bám trụ và khát vọng sống chan hòa cùng sông nước.

null