Phóng viên Báo và phát thanh, truyền hình Gia Lai trao đổi với ông Trần Văn Thanh - Phó Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo, về những kết quả nổi bật và mục tiêu sắp tới.
* Thưa ông, giai đoạn 2021-2025, Chương trình mục tiêu quốc gia (MTQG) phát triển KT-XH vùng đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS) và miền núi đã đạt được những kết quả nổi bật nào?
- Giai đoạn 2021-2025, Chương trình MTQG phát triển KT-XH vùng đồng bào DTTS và miền núi (gọi tắt là Chương trình MTQG) đã tạo chuyển biến toàn diện, sâu sắc ở nông thôn, miền núi, vùng khó khăn, góp phần cơ cấu lại nền kinh tế theo hướng bền vững, giúp người dân thoát nghèo và nâng cao đời sống vật chất, tinh thần. Tổng vốn ngân sách nhà nước phân bổ để tỉnh Gia Lai thực hiện Chương trình trên 4.302 tỷ đồng.
Chính từ nguồn lực này, tỉnh và các địa phương đã hỗ trợ đất ở cho 234 hộ, nhà ở 3.070 hộ, chuyển đổi nghề 6.109 hộ; nước sinh hoạt phân tán 9.505 hộ; xây dựng 19 công trình nước sinh hoạt tập trung; đầu tư 21 dự án quy hoạch, sắp xếp, ổn định dân cư. Thực hiện khoán bảo vệ rừng 506.662 ha; hỗ trợ 513 dự án đa dạng hóa sinh kế cho 8.146 hộ; đầu tư 535 công trình giao thông nông thôn, duy tu 268 công trình cơ sở hạ tầng…
Nhờ thực hiện hiệu quả Chương trình MTQG, tỷ lệ hộ nghèo vùng đồng bào DTTS giảm hơn 4%/năm; 100% xã có đường ô tô nhựa, bê tông đến trung tâm; 100% trường học, trạm y tế xây dựng kiên cố, đầy đủ vật chất; 100% thôn, làng có nhà sinh hoạt văn hóa… tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững.
* Trong quá trình triển khai, Chương trình MTQG tác động như thế nào đến nhận thức, tinh thần vươn lên của người dân?
- Chương trình MTQG mang lại những giá trị vật chất cụ thể, tạo ra sự thay đổi rõ nét về nhận thức và tinh thần vươn lên của người dân vùng đồng bào DTTS.
Thông qua việc được tiếp cận các chính sách hỗ trợ, được tham gia trực tiếp vào quá trình triển khai các dự án, người dân từng bước thay đổi tư duy sản xuất, từ trông chờ, ỷ lại sang chủ động, tích cực hơn trong phát triển kinh tế. Nhiều hộ mạnh dạn áp dụng tiến bộ KHKT, chuyển đổi cây trồng, vật nuôi phù hợp điều kiện thực tế; biết liên kết sản xuất, tham gia các tổ hợp tác, HTX, từng bước hình thành tư duy sản xuất theo hướng hàng hóa.
Quan trọng hơn, Chương trình MTQG đã khơi dậy tinh thần tự lực, tự cường, củng cố niềm tin của đồng bào vào chính sách dân tộc, tạo nền tảng vững chắc cho phát triển bền vững thời gian tới.
Tuy nhiên, khi triển khai Chương trình MTQG vẫn gặp nhiều khó khăn. Bởi, vùng đồng bào DTTS trong tỉnh rộng, dân cư phân tán, giao thông đi lại khó khăn, khác biệt về ngôn ngữ, phong tục ảnh hưởng rất lớn tới công tác tuyên truyền, vận động.
Trong khi đó, một số địa phương triển khai các tiểu dự án, dự án chậm, giải ngân vốn chưa cao; một số dự án còn vướng về quy định, đối tượng thụ hưởng lại chưa sát thực tế.
* Ngày 11-12-2025, Quốc hội ban hành Nghị quyết số 257/2025/QH15 về việc tích hợp 3 Chương trình MTQG xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững, phát triển KT-XH vùng đồng bào DTTS và miền núi thành một Chương trình MTQG tổng thể, ông có đánh giá gì về vấn đề này?
- Theo tôi, việc Quốc hội ban hành Nghị quyết số 257/2025/QH15, tích hợp 3 Chương trình MTQG thành một Chương trình MTQG thực hiện trong giai đoạn 2026-2035 là bước đi chiến lược, mang tính đột phá và rất cần thiết. Trước đây, các chương trình triển khai riêng lẻ dẫn đến phân tán, chồng chéo về mục tiêu, chính sách và nguồn lực, nên hiệu quả chưa thực sự tối ưu.
Việc tích hợp giúp thống nhất mục tiêu, tập trung nguồn lực, rút ngắn khoảng cách phát triển giữa các vùng, miền, đặc biệt là vùng đồng bào DTTS và miền núi - nơi vẫn là “lõi nghèo” của cả nước.
Việc tích hợp các chương trình được thực hiện theo các quan điểm và nguyên tắc rõ ràng. Đó là, làm cho dân giàu, nước mạnh, người dân có cuộc sống ấm no, hạnh phúc; nhất là không giảm các chính sách hiện hành mà tập trung đầu tư mạnh hơn vào vùng DTTS và miền núi; ưu tiên các dự án tác động trực tiếp đến sinh kế, hạ tầng, giáo dục, y tế và đời sống người dân...
Đây là cơ hội lớn để Chương trình MTQG phát huy vai trò “đòn bẩy”, nâng cao chất lượng sống, củng cố niềm tin của đồng bào và thúc đẩy đổi mới tư duy quản lý, sử dụng hiệu quả nguồn lực đầu tư công.
* Theo ông, những bài học kinh nghiệm nào cần được kế thừa để Chương trình MTQG giai đoạn 2026-2035 đạt hiệu quả cao nhất?
- Để Chương trình MTQG giai đoạn 2026-2035 thực hiện đạt hiệu quả cao nhất, theo tôi, Chính phủ, các bộ, ngành cần hoàn thiện cơ chế, chính sách đồng bộ, sát thực tiễn; giảm thủ tục hành chính; phân bổ nguồn lực tập trung, ưu tiên các dự án tác động trực tiếp, lâu dài đến sinh kế và đời sống người dân.
Đồng thời, các địa phương được thụ hưởng chương trình cần nâng cao năng lực cán bộ cơ sở; tăng cường phối hợp giữa các ngành, phát huy vai trò chủ thể của người dân và cộng đồng trong triển khai các dự án. Đây là yếu tố then chốt để chương trình đi vào chiều sâu và đạt hiệu quả lâu dài.
Tôi kỳ vọng với chủ trương lớn của Quốc hội và sự vào cuộc quyết liệt của cả hệ thống chính trị, Chương trình MTQG giai đoạn 2026-2035 sẽ tạo ra những chuyển biến rõ nét hơn trên các mặt phát triển ở vùng DTTS và miền núi, từng bước nâng cao chất lượng sống và càng củng cố niềm tin của nhân dân với Đảng, Nhà nước.
* Xin cảm ơn ông!