Tiếp tục chương trình kỳ họp thứ I, Quốc hội khóa XVI, sáng 9-4, các thành viên đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Gia Lai tham gia thảo luận tại tổ về dự án Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi).
Việc sửa đổi Luật Tiếp cận thông tin nhằm tiếp tục thể chế hóa các đường lối, chủ trương của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước về bảo đảm quyền tiếp cận thông tin của công dân; xây dựng cơ chế, chính sách và nâng cao tính công khai, minh bạch trong tổ chức và hoạt động của các cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập, tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong hoạt động cung cấp thông tin.
Tránh tình trạng cung cấp “dữ liệu chết”
Góp ý đối với dự án Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi), đại biểu (ĐB) Trần Kim Kha đề nghị bổ sung quy định về tiêu chuẩn định dạng dữ liệu nhằm tránh tình trạng cung cấp “dữ liệu chết”.
Theo đại biểu, so với quy định trước đây, dự thảo đã bổ sung quyền “tải về” nhưng chưa quy định rõ định dạng dữ liệu được cung cấp, có thể dẫn đến việc cơ quan cung cấp dữ liệu dưới dạng bản quét (scan) PDF hình ảnh khiến người dân và doanh nghiệp không thể tính toán hay khai thác dữ liệu, làm triệt tiêu giá trị của quyền "tải về". Vì vậy, cần quy định rõ: "Thông tin cung cấp trên môi trường số phải ở định dạng cho phép tái sử dụng, bảo đảm tính toàn vẹn và khả năng xử lý tự động bằng máy tính".
ĐB Kha cũng kiến nghị chuẩn hóa danh mục “dữ liệu mở” nhằm thúc đẩy đổi mới sáng tạo. Theo đó, bổ sung vào Điều 17 về yêu cầu công bố "Danh mục dữ liệu mở" dưới định dạng máy tính có thể đọc được, cho phép tái sử dụng và xử lý tự động rộng rãi. Từ đó, giúp doanh nghiệp công nghệ số có hành lang pháp lý để khai thác dữ liệu công dưới dạng dữ liệu lớn (Big Data) nhằm phát triển các dịch vụ giá trị gia tăng về dữ liệu.
Bên cạnh đó, ĐB Trần Kim Kha cũng đề nghị nghiên cứu mở rộng quyền tiếp cận thông tin cho nhà đầu tư nước ngoài chưa cư trú tại Việt Nam.
Khoản 1, Điều 29 của dự thảo Luật quy định: “Người nước ngoài cư trú tại Việt Nam có quyền yêu cầu cung cấp thông tin liên quan trực tiếp đến quyền và nghĩa vụ của họ”.
Như vậy, quy định hiện tại bó hẹp ở người nước ngoài "cư trú tại Việt Nam". Điều này chưa tương thích với Luật Đầu tư và Luật Doanh nghiệp, khi các nhà đầu tư nước ngoài tiềm năng cần tiếp cận thông tin quy hoạch, chính sách ưu đãi trước khi cư trú tại Việt Nam. Từ đó, làm giảm tính hấp dẫn của môi trường đầu tư, không phù hợp với các cam kết quốc tế về minh bạch hóa chính sách kinh tế.
ĐB Kha đề nghị sửa đổi khoản 1 Điều 29 thành: “Người nước ngoài, tổ chức nước ngoài có nhu cầu tìm hiểu thông tin để thực hiện hoạt động đầu tư, kinh doanh hợp pháp tại Việt Nam được quyền yêu cầu cung cấp thông tin liên quan trực tiếp đến lĩnh vực dự kiến đầu tư, kinh doanh”.
Cần đặt ra nghĩa vụ liên thông, chia sẻ dữ liệu
Từ góc độ chủ doanh nghiệp, ĐB Vũ Hồng Quân cho rằng, thực tiễn cho thấy nhu cầu lớn nhất hiện nay không chỉ là “được cung cấp thông tin”, mà là “được tiếp cận dữ liệu một cách liên thông, nhanh và thông qua một đầu mối”.
Vấn đề căn bản hiện nay là quyền tiếp cận thông tin của doanh nghiệp chưa được quy định trong một luật nền, mà đang nằm trong nhiều luật chuyên ngành như Luật Đất đai, Luật Đầu tư, Luật Đấu thầu… Trong khi đó, Luật Tiếp cận thông tin lại chủ yếu thiết kế cho đối tượng là công dân, chưa xác lập đầy đủ doanh nghiệp là chủ thể trực tiếp của quyền này.
“Hiện nay, các thông tin thiết yếu như quy hoạch đất đai, danh mục dự án đầu tư, thủ tục xây dựng, dữ liệu tài chính công, giá đất, giá vật liệu, chi phí hạ tầng, dữ liệu lao động, chỉ số xây dựng…đang phân tán ở nhiều hệ thống, nhiều cơ quan. Khi doanh nghiệp có nhu cầu tìm kiếm thông tin cho đầu tư hoặc sản xuất kinh doanh thường lúng túng, tốn kém thời gian, chi phí và không đầy đủ dữ liệu cần thiết” - ĐB Quân phân tích.
Từ thực tiễn đó, ĐB Quân đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục rà soát, nghiên cứu, để không chỉ dừng ở việc cung cấp thông tin theo yêu cầu, mà cần đặt ra nghĩa vụ liên thông, chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan, làm nền tảng để Chính phủ xây dựng hệ sinh thái dữ liệu phục vụ người dân và doanh nghiệp.
Do đó, cần bổ sung nguyên tắc: “Việc cung cấp thông tin phải được tổ chức theo hướng liên thông, chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan, bảo đảm người yêu cầu có thể tiếp cận thông tin thuận lợi, nhanh chóng, qua một đầu mối”.
Về trách nhiệm cung cấp thông tin, cần bổ sung trách nhiệm các cơ quan nhà nước phải chia sẻ, kết nối và chuẩn hóa dữ liệu, không chỉ cung cấp riêng lẻ theo từng hệ thống.
Tăng cường cung cấp thông tin trên môi trường mạng
ĐB Huỳnh Thị Anh Thảo bày tỏ sự quan tâm đến trách nhiệm của cơ quan, đơn vị trong việc bảo đảm thực hiện quyền tiếp cận thông tin.
ĐB Thảo đề nghị cơ quan soạn thảo cân nhắc, bổ sung quy định khuyến khích chuyển đổi số, tăng cường cung cấp thông tin trên môi trường mạng (trừ trường hợp các thông tin pháp luật liên quan có quy định khác). Từ đó, tăng cường trách nhiệm của cơ quan, tổ chức trong việc thực hiện các nghị quyết của Trung ương về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.
Điều 18 của dự thảo Luật quy định các hình thức, thời điểm công khai thông tin gồm: Đăng tải trên cổng dữ liệu, cổng thông tin điện tử, trang thông tin điện tử của cơ quan, đơn vị; Công khai trên phương tiện thông tin đại chúng; Đăng Công báo; Niêm yết tại trụ sở cơ quan, đơn vị và các địa điểm khác; Thông qua việc tiếp công dân, họp báo, thông cáo báo chí, hoạt động của người phát ngôn; Công khai thông tin qua các kênh truyền thông xã hội chính thức; Các hình thức khác thuận lợi cho công dân do cơ quan, đơn vị có trách nhiệm công khai thông tin xác định.
ĐB Thảo đề xuất cần có quy định cụ thể về hình thức công khai thông tin thông qua việc tiếp công dân, họp báo, thông cáo báo chí, hoạt động của người phát ngôn.
Trong khi đó, ĐB Lê Hoàng Anh đề nghị cơ quan soạn thảo rà soát các nhóm thông tin công khai, thiết kế quy định về các nhóm thông tin công khai hạn chế, công khai có điều kiện nhằm tránh tình trạng quy định phải công khai nhưng khó thực hiện hoặc dễ bị lợi dụng.
Còn ĐB Bùi Quang Huy cũng cho rằng quy định về các nhóm thông tin công khai từ Luật Tiếp cận thông tin cần đảm bảo thống nhất với các quy định về bảo mật thông tin của Đảng, Luật Bảo vệ bí mật nhà nước. Các thông tin gắn với đời sống dân sinh nên công khai rộng rãi, còn thông tin nội bộ (như kế hoạch luân chuyển cán bộ, điều chuyển công tác…) không nhất thiết phải công bố.
ĐB Đồng Ngọc Ba đề nghị nghiên cứu việc mở rộng phạm vi điều chỉnh đối với các tổ chức khác có sử dụng ngân sách nhà nước, tài chính, tài sản công (như các tổ chức chính trị - xã hội; các hội quần chúng được Đảng, Nhà nước giao nhiệm vụ…) nhằm bảo đảm đáp ứng nhu cầu tiếp cận thông tin ngày càng cao của công dân. Đồng thời, nghiên cứu bổ sung đối tượng yếu thế khác (như người cao tuổi, người nghèo, trẻ em, người có hoàn cảnh khó khăn…) cũng được áp dụng các quy định đặc thù tại Điều 7, bảo đảm tốt hơn quyền tiếp cận thông tin của công dân.