Dấu chân người mở đất, dựng làng
Từ QL 14, men theo con đường bê tông quanh co qua những triền núi xanh màu keo, cây ăn quả, đi gần 9 km mới đến thôn Ia Jol (xã Ia Le). Nơi đây, đồng bào các dân tộc Dao, Tày, Nùng, Mông, Thái, Hoa, Mường, Kinh, Ê Đê sinh sống đan xen.
Chúng tôi tìm đến nhà ông Nông Trung Việt (70 tuổi, dân tộc Tày, quê Lạng Sơn), một trong những người đầu tiên đến khai phá, dựng làng. “Ngày mới vào đây, đường sá chưa có. Các hộ dựng chòi tạm, lấy đá làm mốc phân định ranh giới rồi cùng nhau phát dọn để sản xuất.
Ban đầu, tôi trồng bắp, mì, đậu để trang trải cuộc sống, sau đó chuyển đổi cây trồng phù hợp để nâng cao thu nhập. Khi kinh tế ổn định, tôi vận động thêm người thân từ quê vào xã Ia Le lập nghiệp, xây dựng cuộc sống lâu dài” - ông Việt nhớ lại.
Đến xã Ia Le lập nghiệp năm 2002, bà Chíu Ửng Múi (58 tuổi, dân tộc Dao, quê Quảng Ninh) cùng chồng trải qua những ngày đầu thiếu thốn, được bà con trong thôn đùm bọc. Thời gian đó, ai cũng vất vả nhưng bà con vẫn góp công dựng nhà, hỗ trợ ngày công lao động.
“Những mùa giáp hạt, người Jrai còn mang lúa, bắp đến giúp gia đình vượt qua lúc khó khăn. Chính tình cảm ấy giúp vợ chồng tôi thêm vững lòng, gắn bó với vùng đất mới” - bà Múi chia sẻ.
Theo những người cao niên ở thôn Ia Jol, khoảng từ năm 2002-2006, nhiều hộ đồng bào Dao, Tày, Nùng, Mông, Thái, Hoa, Mường từ các tỉnh phía Bắc lần lượt tìm đến thôn Ia Brel và thôn Ia Jol (cũ) khai hoang, lập nghiệp. Từ vài hộ ban đầu, người cùng quê, cùng dòng họ rủ nhau đến vùng đất mới, dựng nhà, phát triển sản xuất, từng bước hình thành xóm làng.
Ông Phùng Minh Thắng - Trưởng thôn lâm thời thôn Ia Jol - cho biết: Từ ngày 1-7-2026, thôn Ia Brel và Ia Jol (cũ) sáp nhập thành thôn Ia Jol, có 339 hộ, gần 1.500 nhân khẩu thuộc 9 dân tộc: Dao, Tày, Nùng, Mông, Thái, Hoa, Mường, Kinh và Ê Đê.
Dù khác nhau về nguồn gốc, phong tục, tập quán, bà con luôn đoàn kết, tương trợ, cùng vun đắp quê hương ngày càng khởi sắc.
Chuyển mình đi lên
Từ vùng đất hoang sơ, đường sá cách trở, thôn Ia Jol hôm nay đã có nhiều đổi thay. Những triền đồi phủ xanh cây dâu, cà phê, hồ tiêu, cao su, cây ăn quả, keo lai; đường vào thôn, khu sản xuất dần được bê tông hóa, nhà tranh vách ván nhường chỗ cho nhà xây khang trang.
Ông Triệu Tiến Phúc (47 tuổi, dân tộc Dao, quê Quảng Ninh) đến Ia Le lập nghiệp năm 2005. Sau nhiều năm gây dựng cuộc sống, gia đình ông vay hơn 120 triệu đồng từ Ngân hàng CSXH đầu tư cải tạo 2,5 ha đất kém hiệu quả để trồng cà phê, hồ tiêu, cây ăn quả, mang lại thu nhập hơn 300 triệu đồng mỗi năm.
“So với những ngày đầu mới đến, cuộc sống gia đình tôi đã thay đổi nhiều. Giờ đây, gia đình xây được nhà, mua sắm xe máy mới, các con có điều kiện học hành ổn định” - ông Phúc phấn khởi nói.
Chị Lộc Thị Lan (39 tuổi, dân tộc Nùng, quê Cao Bằng) cũng vươn lên nhờ vốn tín dụng chính sách. Năm 2018, chị vay hơn 100 triệu đồng từ Ngân hàng CSXH, chuyển 2 ha đất trồng bắp, mì sang trồng dâu và cà phê. Mô hình cho thu nhập 800 triệu - 1 tỷ đồng mỗi năm, giúp gia đình mở rộng sản xuất, xây nhà khang trang.
Ông Phùng Minh Thắng cho biết: “Được chính quyền địa phương hướng dẫn, bà con mạnh dạn vay vốn tín dụng chính sách, chuyển sang canh tác trên 1.470 ha cây dâu, cà phê, hồ tiêu, cây ăn quả, bạch đàn, điều; đồng thời phát triển lúa 1 vụ, bắp, mì. Hiện hơn 30% số hộ có kinh tế khá và giàu; diện tích đất sản xuất bình quân 3-5 ha/hộ, cho thu nhập khoảng 100-150 triệu đồng/ha/năm”.
Bên cạnh phát triển kinh tế, Ban Nhân dân thôn còn vận động người dân đoàn kết, xây dựng đời sống văn hóa, chung sức xây dựng nông thôn mới. Những năm qua, nhiều hộ đã hiến gần 4.000 m² đất cùng cây trồng, vật kiến trúc để mở rộng đường, làm hạ tầng; đóng góp hàng trăm ngày công xây dựng nhà máy nước, đường tự quản, đường cờ Tổ quốc…, góp phần thay đổi diện mạo thôn xóm, thắt chặt tình đoàn kết trong cộng đồng.
Theo ông Lưu Xuân Thành - Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã Ia Le, toàn xã có 13 thôn, làng với khoảng 25.226 nhân khẩu, trong đó đồng bào dân tộc thiểu số chiếm trên 36% dân số. Các dân tộc Tày, Nùng, Mường, Thái, Bana, Mông, Dao sinh sống đan xen cùng người Jrai và Kinh; tập trung đông nhất tại thôn Ia Jol.
“Điều đáng quý là dù đến từ nhiều vùng quê, mang theo những phong tục, tập quán khác nhau, đồng bào các dân tộc phía Bắc đã xem Ia Le là quê hương thứ hai, cùng nhau xây dựng tình làng nghĩa xóm, sẻ chia trong cuộc sống, góp phần củng cố khối đại đoàn kết và thúc đẩy địa phương phát triển” - ông Thành nói.