Phía sau mỗi kết luận khoa học góp phần làm sáng tỏ vụ án là những đêm trắng, những bữa cơm dang dở và sự tận tụy thầm lặng của những người đi tìm sự thật.
Công tác giám định pháp y là lĩnh vực đặc thù, luôn gắn với yêu cầu khẩn trương, chính xác để phục vụ hoạt động điều tra của cơ quan chức năng. Bất kể ngày hay đêm, khi xảy ra án mạng, tai nạn chết người hoặc những trường hợp chết chưa rõ nguyên nhân, cán bộ làm công tác giám định pháp y đều lập tức lên đường. Nơi họ đặt chân đến thường là những hiện trường tang thương, đầy áp lực, tiềm ẩn nguy cơ độc hại và cả những ám ảnh nghề nghiệp.
Nhiều cán bộ trong đơn vị cho biết, ám ảnh và áp lực là việc thường xuyên tiếp xúc với tử thi, môi trường độc hại, phải chạy đua với thời gian để bảo đảm kết quả giám định chính xác, khách quan, kịp thời phục vụ điều tra. Bởi chỉ một sai sót nhỏ cũng có thể ảnh hưởng đến việc xác định đúng người, đúng tội, đúng pháp luật.
Có những vụ việc xảy ra ở vùng sâu, vùng xa, đường sá hiểm trở, thời tiết khắc nghiệt, thậm chí đúng thời khắc giao thừa khi mọi người đang sum họp bên gia đình, nhưng cán bộ pháp y vẫn gác lại niềm riêng để lên đường làm nhiệm vụ. Với họ, trách nhiệm nghề nghiệp luôn được đặt lên trên hết.
Đối với Trung tá Hoàng Ngọc Bích - cán bộ pháp y Phòng Kỹ thuật hình sự, một trong những vụ việc để lại nhiều trăn trở nhất là vụ án giết người xảy ra ngày 26-9-2024 tại xã Ia Le, huyện Chư Pưh cũ (nay là xã Ia Le).
Nhớ lại thời điểm tiếp cận hiện trường tại khu vực rẫy điều của nạn nhân là bà L.T.V. (SN 1964), lực lượng chức năng phát hiện khu đất có dấu hiệu bị cào xới, một phần tay, chân và vùng đầu tử thi lộ trên mặt đất, thi thể bị chôn dưới hố sâu khoảng 40 cm.
Trung tá Hoàng Ngọc Bích cho biết, khó khăn lớn nhất là tử thi đã phân hủy mạnh, nhiều dấu vết bị biến đổi trong điều kiện thời tiết khắc nghiệt, môi trường độc hại.
Tuy vậy, cán bộ pháp y vẫn tập trung khám nghiệm kỹ lưỡng và phát hiện nạn nhân có nhiều tổn thương vùng đầu, mặt do tác động ngoại lực, không phù hợp với nguyên nhân tai nạn thông thường.
Từ các dấu vết thu thập được, cán bộ pháp y nhận định đây là vụ việc có dấu hiệu tội phạm giết người, nạn nhân bị chôn giấu nhằm che giấu hành vi phạm tội.
Không chỉ xác định nguyên nhân tử vong, công tác giám định pháp y còn giúp cơ quan điều tra đánh giá tính chất hung khí, hướng tác động, mức độ lực tác động cũng như thời gian tử vong của nạn nhân.
Những kết luận khoa học đó trở thành căn cứ đặc biệt quan trọng để cơ quan điều tra định hướng phá án, rà soát các mối quan hệ của nạn nhân và nhanh chóng làm rõ đối tượng gây án là N.V.T. (SN 2006, trú tại xã Ia Le), con ruột của nạn nhân.
Theo Trung tá Hoàng Ngọc Bích, có những vụ việc khiến cán bộ pháp y day dứt, ám ảnh nhiều ngày bởi tính chất đặc biệt nghiêm trọng hoặc hoàn cảnh đau lòng của nạn nhân.
Đặc biệt, những vụ án xuất phát từ mâu thuẫn gia đình, liên quan đến người thân ruột thịt luôn để lại nhiều trăn trở đối với lực lượng trực tiếp tham gia khám nghiệm, giám định.
Mặc dù số lượng vụ việc ngày càng nhiều, tính chất ngày càng phức tạp, yêu cầu công tác ngày càng cao, nhưng cán bộ pháp y Phòng Kỹ thuật hình sự vẫn luôn bảo đảm thực hiện đúng quy trình, quy định nghiệp vụ.
Thượng tá Lê Tiến Long - Phó Trưởng Phòng Kỹ thuật hình sự - cho biết: Từ đầu năm 2026 đến nay, đơn vị đã tiếp nhận, thực hiện hơn 250 vụ việc khám nghiệm, giám định pháp y các loại; 100% vụ việc đều có kết luận chính xác, không để xảy ra trường hợp không kết luận được.
“Những kết luận khoa học, khách quan đã góp phần giúp cơ quan điều tra giải quyết nhanh chóng, đúng quy định pháp luật các vụ án, vụ việc, tai nạn xảy ra trên địa bàn; phục vụ hiệu quả công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm, giữ gìn an ninh trật tự ở địa phương” - Thượng tá Lê Tiến Long chia sẻ.
Ít ai biết rằng, phía sau mỗi bản kết luận giám định là cả một quá trình lao động khoa học nghiêm túc, đòi hỏi sự kết hợp chặt chẽ giữa kiến thức y học, kỹ thuật hình sự và bản lĩnh nghề nghiệp vững vàng. Chính sự tận tụy, bản lĩnh và lặng thầm ấy đã góp phần giữ vững kỷ cương pháp luật, bảo vệ sự thật và bình yên cuộc sống.
