Già hóa dân số, chặng cuối của giai đoạn "dân số vàng"... là những cụm từ được nói đến thường xuyên trong khoảng hơn 1 thập niên trở lại đây. Ước tính đến cuối năm 2025, số người cao tuổi (từ 60 tuổi trở lên) ở VN đạt khoảng 17 triệu người, chiếm hơn 17% tổng dân số, tăng đáng kể so với tỷ trọng 11,9% năm 2019, đưa VN vào nhóm các nước già hóa dân số nhanh nhất thế giới. Đáng nói, với tốc độ tăng trưởng dân số như hiện nay, chỉ 5 năm nữa, đến năm 2030 chúng ta sẽ có 18 - 19 triệu người cao tuổi, chiếm tỷ trọng xấp xỉ 20% dân số, một tỷ lệ rất cao và rất đáng phải suy ngẫm. Ở chiều ngược lại, VN đang trong giai đoạn dồn mọi nguồn lực, đặc biệt là nguồn lực con người, vào công cuộc đột phá tăng trưởng. Mục tiêu là đến năm 2045, chúng ta trở thành nước giàu có, thịnh vượng, người dân có thu nhập cao.
Đặt trong bối cảnh đó, khai thác kinh tế bạc hiệu quả chính là một mũi tên trúng nhiều đích, vừa giảm gánh nặng già hóa dân số, vừa tận dụng được nguồn lực từ người cao tuổi vào công cuộc phát triển kinh tế đất nước. Vậy kinh tế bạc là gì và khai thác như thế nào? Hiểu đơn giản nhất thì kinh tế bạc là hệ sinh thái các ngành nghề, sản phẩm, dịch vụ đáp ứng nhu cầu của người cao tuổi (tóc bạc); đồng thời tận dụng trí tuệ, kinh nghiệm, kiến thức, nguồn lực của họ để tạo ra tăng trưởng mới. Thực tế đa số người cao tuổi đều có khả năng chi tiêu và nhu cầu cao về các dịch vụ như chăm sóc sức khỏe, giải trí, du lịch dưỡng lão, tài chính và công nghệ. Bởi sau nhiều năm làm việc, phấn đấu đến khi về hưu, người cao tuổi thường có một khoản tích lũy để an hưởng tuổi già. Rất nhiều người lúc này mới có thời gian cũng như điều kiện để "hưởng thụ". Nếu tạo ra một hệ thống sản phẩm, dịch vụ phù hợp, đa dạng thì đây chính là một lực lượng tiêu dùng quan trọng trong nền kinh tế. Quan trọng hơn, khi đời sống vật chất, tinh thần được cải thiện, bồi đắp, người cao tuổi sẽ khỏe mạnh hơn, yêu đời hơn, chất lượng cuộc sống được nâng cao. Việc này vừa giảm áp lực y tế, an sinh cho xã hội, vừa giàu tính nhân văn, đúng với chủ trương phát triển của VN trong kỷ nguyên mới.
Ở chiều ngược lại, người cao tuổi, đặc biệt là đội ngũ trí thức, chuyên gia, cán bộ quản lý, doanh nhân, nghệ nhân, thợ lành nghề, nhà giáo, nhà khoa học chính là những kho tri thức, kinh nghiệm, vốn sống, uy tín... được tích lũy qua nhiều thập niên. Đây là nguồn lực hết sức cần thiết trong bối cảnh VN đang phát triển nền kinh tế tri thức. Những lợi thế, tiềm năng, dư địa để chúng ta chuyển người cao tuổi từ gánh nặng theo quan niệm truyền thống thành không gian phát triển mới là rất lớn.
"Chưa giàu đã già" vẫn luôn là nỗi lo của các nước đang phát triển nói chung và VN nói riêng để tránh rơi vào bẫy thu nhập trung bình cũng như cải thiện tốc độ già hóa dân số. Đó là lý do, một mặt quyết liệt tăng trưởng cao, một mặt VN cũng đang thúc đẩy khai thác kinh tế bạc. Trong hội nghị tổ chức hôm qua liên quan đến vấn đề này, Thủ tướng đã đưa ra một số nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm phát triển "kinh tế bạc" trong thời gian tới. Người đứng đầu Chính phủ cũng nhấn mạnh, trong bối cảnh già hóa dân số đang diễn ra rất nhanh, phát triển "kinh tế bạc" sẽ tạo ra động lực tăng trưởng mới, phát triển KT-XH cho người dân… trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.
Theo NGUYÊN MINH (TNO)
