Nhân kỷ niệm 85 năm Ngày Bác Hồ về nước (28/1/1941 - 28/1/2026), mới đây, tỉnh Cao Bằng phối hợp với Trường Đại học Khoa học xã hội và nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội) đã tổ chức Hội thảo khoa học “85 năm Bác Hồ về nước - sự kiện khởi đầu cho những thắng lợi vĩ đại của Cách mạng Việt Nam”. Hội thảo quy tụ đông đảo các nhà khoa học trong nước và quốc tế, tiếp tục khẳng định tầm vóc lịch sử, giá trị tư tưởng và ý nghĩa thời đại sâu sắc của sự kiện Bác Hồ trở về Tổ quốc mùa Xuân năm 1941.
Tầm vóc của quyết định lịch sử
Những năm đầu thập niên 1940, tình hình thế giới và trong nước diễn biến vô cùng phức tạp. Chiến tranh thế giới thứ hai lan rộng, cục diện quốc tế có những biến động sâu sắc, tạo ra cả thách thức lẫn thời cơ mới đối với phong trào cách mạng và giải phóng dân tộc ở Việt Nam.
Trong nước, nhân dân Việt Nam chìm trong ách áp bức nặng nề của thực dân, phát xít. Phong trào cách mạng dù kiên cường nhưng còn phân tán, đứng trước yêu cầu bức thiết phải có đường lối rõ ràng, sự chỉ đạo trực tiếp và thống nhất.
Trong bối cảnh đó, quyết định trở về Tổ quốc của Nguyễn Ái Quốc không phải là hành động bột phát hay lựa chọn mang tính cá nhân. Đó là kết quả của một quá trình chuẩn bị lâu dài, công phu và toàn diện về tư tưởng, chính trị và tổ chức. Sau 30 hoạt động cách mạng ở nhiều châu lục, Người đã tiếp thu, vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin vào thực tiễn Việt Nam, xác lập con đường giải phóng dân tộc đúng đắn: độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội.
Sự trở về ấy thể hiện tầm nhìn chiến lược sắc sảo và khả năng nắm bắt thời cơ của một lãnh tụ cách mạng kiệt xuất. Nguyễn Ái Quốc hiểu rằng, khi thời cơ lịch sử chín muồi, cách mạng chỉ có thể đi đến thắng lợi nếu có sự lãnh đạo trực tiếp, nếu đường lối được triển khai từ chính thực tiễn đất nước.
Vì thế, ngày Người đặt chân về Pác Bó (Cao Bằng), đó không chỉ là bước chân của một con người trở về quê hương, mà là sự trở về của cả một con đường cứu nước đã được tôi luyện bằng trí tuệ, bản lĩnh và niềm tin sắt son vào nhân dân.
Từ Pác Bó mở ra bước ngoặt của cách mạng Việt Nam
Ngay sau khi về nước, từ căn cứ Pác Bó - mảnh đất địa đầu Tổ quốc, Nguyễn Ái Quốc đã trực tiếp lãnh đạo cách mạng Việt Nam bước sang một giai đoạn phát triển mới. Dấu mốc đặc biệt quan trọng là Hội nghị Trung ương VIII của Đảng (tháng 5-1941) do Người chủ trì. Hội nghị đã hoàn chỉnh sự chuyển hướng chiến lược của cách mạng, đặt nhiệm vụ giải phóng dân tộc lên hàng đầu, coi đó là yêu cầu sống còn của dân tộc Việt Nam lúc bấy giờ.
Nghị quyết Hội nghị nêu rõ: “Quyền lợi của bộ phận, của giai cấp phải đặt dưới sự sinh tử, tồn vong của quốc gia, dân tộc; trong lúc này, nếu không giải quyết được vấn đề giải phóng dân tộc, không đòi được độc lập, tự do cho toàn thể dân tộc, thì chẳng những toàn thể quốc gia, dân tộc còn chịu mãi kiếp ngựa, trâu, mà quyền lợi của bộ phận, của giai cấp đến hàng vạn năm cũng không đòi lại được”.
Một quyết định có ý nghĩa lịch sử sâu sắc là thành lập Mặt trận Việt Nam Độc lập Đồng minh (Việt Minh). Đây là bước phát triển sáng tạo trong tư duy tổ chức cách mạng của Đảng và Nguyễn Ái Quốc, nhằm tập hợp, đoàn kết mọi lực lượng yêu nước, không phân biệt giai cấp, tôn giáo, xu hướng chính trị, cùng chung lý tưởng đánh đuổi ngoại xâm, giành độc lập cho dân tộc.
Từ Pác Bó, đường lối cách mạng Việt Nam được thống nhất cả về mục tiêu, phương pháp và lực lượng. Phong trào cách mạng từng bước chuyển từ phân tán sang tập trung, từ tự phát sang tự giác, từ đấu tranh đơn lẻ sang đấu tranh có tổ chức, có lãnh đạo thống nhất. Căn cứ địa cách mạng được xây dựng, lực lượng chính trị và lực lượng vũ trang từng bước hình thành và phát triển, tạo nền tảng vững chắc cho cao trào cách mạng sau này.
Tại Hội thảo khoa học kỷ niệm 85 năm Ngày Bác Hồ về nước, các tham luận đều thống nhất nhận định: Từ quyết định trở về Tổ quốc và lựa chọn Cao Bằng làm căn cứ địa cách mạng đầu tiên, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã trực tiếp chuẩn bị toàn diện về đường lối, tổ chức và lực lượng cho thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945. Pác Bó không chỉ là điểm khởi đầu về mặt địa lý, mà còn là điểm xuất phát chiến lược của một thời đại cách mạng mới trong lịch sử dân tộc Việt Nam.
Trong những ngày đầu trở lại Tổ quốc, giữa điều kiện sinh hoạt hết sức thiếu thốn nơi núi rừng, tinh thần cách mạng và phong thái ung dung của Người vẫn tỏa sáng. Chính tại đây, năm 1941, Bác Hồ đã viết bài thơ “Tức cảnh Pác Bó” với những vần thơ giản dị mà sâu sắc:
“Sáng ra bờ suối, tối vào hang,
Cháo bẹ, rau măng vẫn sẵn sàng.
Bàn đá chông chênh dịch sử Đảng,
Cuộc đời cách mạng thật là sang”.
Bài thơ không chỉ phản ánh hiện thực gian khổ của những ngày đầu xây dựng căn cứ địa cách mạng, mà còn là biểu hiện sinh động của tinh thần lạc quan, niềm tin sắt son vào con đường đã chọn - con đường giải phóng dân tộc mà Người trở về để trực tiếp dẫn dắt và tổ chức thực hiện.
Ý nghĩa lịch sử và tầm vóc thời đại
Sự kiện ngày 28-1-1941 mang ý nghĩa biểu tượng sâu sắc: Đó là sự gặp gỡ lịch sử giữa khát vọng độc lập cháy bỏng của dân tộc Việt Nam với tư duy lãnh đạo thiên tài của Hồ Chí Minh. Từ khoảnh khắc ấy, con đường cách mạng Việt Nam không chỉ có lý luận soi đường, mà còn có bàn tay tổ chức, dẫn dắt trực tiếp của người lãnh tụ kính yêu.
Giá trị trường tồn của sự kiện này trước hết thể hiện ở sự kiên định mục tiêu độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội - một lựa chọn mang tính lịch sử, đúng đắn và nhất quán. Đồng thời, đó còn là minh chứng sinh động cho nghệ thuật kết hợp nhuần nhuyễn giữa lý luận cách mạng với thực tiễn Việt Nam, giữa mục tiêu lâu dài với nhiệm vụ trước mắt, giữa sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại.
Nhiều ý kiến tại hội thảo “85 năm Bác Hồ về nước - sự kiện khởi đầu cho những thắng lợi vĩ đại của Cách mạng Việt Nam” nhấn mạnh: Nghiên cứu và lan tỏa giá trị lịch sử của sự kiện Bác Hồ về nước không chỉ nhằm tri ân quá khứ, mà còn để rút ra những bài học có ý nghĩa thời sự sâu sắc cho công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hôm nay. Đó là bài học về độc lập, tự chủ; về lấy dân làm gốc; về gắn lý luận với thực tiễn - những giá trị bền vững cần tiếp tục được vận dụng sáng tạo trong giai đoạn phát triển mới của đất nước.
85 đã trôi qua kể từ ngày Bác Hồ trở về Tổ quốc, nhưng ý nghĩa lịch sử và tầm vóc thời đại của sự kiện ấy vẫn vẹn nguyên giá trị. Đó là mốc son mở ra con đường đi tới độc lập, tự do cho dân tộc Việt Nam, là điểm khởi đầu cho những thắng lợi vĩ đại của cách mạng sau này.
Nhớ về ngày Tổ quốc đón Người trở lại, để mỗi chúng ta hôm nay thêm vững tin, thêm trách nhiệm và thêm quyết tâm tiếp bước con đường mà Bác Hồ đã mở ra - con đường độc lập cho dân tộc, hạnh phúc cho nhân dân và phồn vinh cho đất nước.