Đổi mới thi cử cần phải chặt chẽ

Theo dõi Báo Gia Lai trên Google News

Kỳ thi tốt nghiệp THPT vừa qua được tổ chức cơ bản nghiêm túc, an toàn, không có nhiều xáo trộn.

Sau một năm chuyển đổi chương trình học và phương thức thi, nỗ lực ấy của ngành giáo dục và đào tạo đáng được ghi nhận.

Định hướng ra đề thi tốt nghiệp THPT năm nay cũng đã có tín hiệu tích cực. Đề thi các môn giảm dần kiểu học thuộc, học tủ; hướng nhiều hơn đến việc vận dụng kiến thức và năng lực diễn đạt của thí sinh.

Vấn đề đáng bàn về đề thi tốt nghiệp THPT 2026 có lẽ là môn ngữ văn. Đề thi muốn "mở", song cách đặt vấn đề lại có thể kéo thí sinh vào lối làm bài quen thuộc: ca ngợi nỗ lực vượt khó, thành công…, rồi rút ra bài học đạo lý.

Khi đề ngầm dựng sẵn một hình mẫu để thí sinh hướng tới, không gian suy nghĩ độc lập sẽ bị thu hẹp. Nhiều em rất dễ viết đúng giọng văn mẫu, rằng phải cố gắng, phải rèn luyện, phải sống có ước mơ - dù không hề sai nhưng khó nhận biết đó là tư duy thật hay chỉ là câu chữ đã được luyện sẵn.

Với đề thi như vậy, việc chấm bài cũng không dễ. Bộ Giáo dục và Đào tạo yêu cầu chấm thi "theo rubric và đáp án mở", nhưng "mở" đến đâu, chấp nhận cách hiểu khác biệt đến mức nào, phân biệt ra sao giữa lập luận sáng tạo với suy diễn tùy tiện… là không đơn giản.

Một đề thi quốc gia không thể chỉ dừng lại ở cảm giác "hay" hoặc "có tính thời sự", mà phải chấm được, đo được và phân hóa được. Nếu tiêu chí chấm không đủ rõ, giám khảo khó tránh khỏi lúng túng, còn kết quả thi có thể chịu tác động bởi vùng miền, vốn sống và điều kiện tiếp cận thông tin của thí sinh.

Do đó, phổ điểm môn ngữ văn nhiều khả năng sẽ không gây sốc. Điểm trung bình có thể vẫn áp đảo, điểm dưới trung bình không quá nhiều, còn điểm khá - giỏi rất ít. Điều cần chú ý là độ phân hóa ở vùng 7 - 8 điểm và số bài thi vượt lên trên 8,5 điểm. Nếu phổ điểm phình to ở vùng trung bình trong khi điểm cao ít, điều đó cho thấy đề thi dù giúp thí sinh tránh điểm thấp nhưng chưa hẳn đo lường được năng lực tư duy độc lập. Đề thi "mở" mà rốt cuộc dẫn đến nhiều bài làm na ná nhau thì việc đổi mới đề thi chưa như kỳ vọng.

Như vậy, vấn đề đặt ra là việc đổi mới đề thi cần đi cùng kỹ thuật khảo thí. Đề thi chất lượng không chỉ gợi cảm hứng làm bài mà còn phải đo đúng năng lực thí sinh. Đề cần được thử nghiệm với các nhóm học sinh khác nhau, kiểm tra độ khó, độ phân hóa, độ tin cậy và những rào cản ngoài năng lực học tập. Với riêng đề ngữ văn, yêu cầu nghị luận cần phải phù hợp vốn sống, trải nghiệm và khả năng lập luận thực tế của học sinh THPT.

Sau kỳ thi, phổ điểm các môn là dữ liệu quan trọng để nhìn lại chất lượng đề và chất lượng chấm thi. Phổ điểm không nói hết mọi điều nhưng có thể cho thấy đề thi quá dễ hay quá khó, có phân hóa được thí sinh không, có phục vụ được đồng thời hai mục tiêu của kỳ thi - công nhận tốt nghiệp THPT một cách công bằng và cung cấp dữ liệu đủ tin cậy cho các trường đại học tuyển sinh - hay không.

Đổi mới thi cử là việc hết sức cần thiết nhưng càng đổi mới càng cần phải chặt chẽ. Đề thi đổi mới không thể chỉ "mở" ở cảm hứng ra đề mà còn cần phải "mở" trong tư duy, rõ trong tiêu chí chấm và công bằng trong việc đo lường chất lượng thí sinh.

TS HOÀNG NGỌC VINH,
nguyên Vụ trưởng Vụ Giáo dục chuyên nghiệp - Bộ GD và ĐT

(Dẫn theo NLĐO)

Có thể bạn quan tâm

Bảo vệ trẻ em

Bảo vệ trẻ em

(GLO)- UBND tỉnh Gia Lai vừa ban hành kế hoạch thực hiện Chương trình quốc gia về bảo vệ trẻ em và phòng ngừa, giảm thiểu trẻ em lao động trái quy định của pháp luật giai đoạn 2026-2030. 

'Phiếu tín nhiệm' của quốc tế với Việt Nam

'Phiếu tín nhiệm' của quốc tế với Việt Nam

Trong bối cảnh kinh tế - địa chính trị thế giới biến động phức tạp, khó lường, hơn 50 tỉ USD vốn đầu tư nước ngoài mà chúng ta thu hút được trong 9 tháng qua không chỉ lập kỷ lục cao nhất từ trước đến nay mà đó chính là một "phiếu tín nhiệm" của quốc tế dành cho VN.

Chủ động ứng phó với mưa bão

Chủ động ứng phó với mưa bão

(GLO)- Gia Lai chuẩn bị bước vào mùa mưa bão. Theo nhận định của Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn Quốc gia, từ nay đến cuối năm 2026, thời tiết còn diễn biến khó lường, cần đề phòng mưa lớn, giông lốc gây ngập lụt, lũ quét, sạt lở đất, chia cắt, cô lập tại một số khu vực.

“Chia đôi” vỉa hè

“Chia đôi” vỉa hè

(GLO)- Một số phường trên địa bàn tỉnh Gia Lai vừa ra quân kiểm tra, chấn chỉnh trật tự đô thị trên các tuyến đường chính, tập trung xử lý tình trạng lấn chiếm lòng đường, vỉa hè để kinh doanh, buôn bán. 

Từ 'bản vẽ' đến 'viên gạch' ban đầu

Từ 'bản vẽ' đến 'viên gạch' ban đầu

Luật Phát triển đô thị có hiệu lực từ ngày 1-10. Điều quyết định “bản vẽ” chính sách đi vào cuộc sống đến đâu nằm ở những “viên gạch” đầu tiên được đặt xuống - chính là các nghị quyết, quyết định cụ thể hóa những quyền mà thành phố được trao.

Xử lý trụ sở dôi dư

Xử lý trụ sở dôi dư

(GLO)- Sau khi sắp xếp đơn vị hành chính, nhiều cơ quan, đơn vị được bố trí lại trụ sở làm việc. Tuy nhiên, quá trình này cũng phát sinh bài toán xử lý số trụ sở, nhà, đất công dôi dư. Nếu chậm được sắp xếp, xử lý, nguồn lực công này có nguy cơ bị bỏ không, gây lãng phí.

Quản lý nhưng đừng kìm hãm

Quản lý nhưng đừng kìm hãm

Sau một số sự cố liên quan thiết bị bay không người lái (UAV, drone) xảy ra tại các sân bay, hoạt động của loại phương tiện này đang được siết chặt ở VN. Vừa qua, lực lượng an ninh Cảng hàng không Thọ Xuân (Thanh Hóa) vận động người dân tự giác giao nộp flycam.

Tỏa sáng cùng châu Á

Tỏa sáng cùng châu Á

Tối nay 19-9, ngọn lửa Á vận hội - ASIAD 20 được thắp sáng tại Aichi - Nagoya. Đây là lần đầu tiên sau 32 năm, kể từ Hiroshima 1994, Đại hội Thể thao châu Á trở lại Nhật Bản.

Bánh mì an toàn

Bánh mì an toàn

(GLO)- Bánh mì là món ăn quen thuộc, tiện lợi và có mặt gần như ở mọi nơi. Nhưng cũng chính vì phổ biến, được chế biến và bán ở rất nhiều cơ sở lớn nhỏ khác nhau, bánh mì luôn tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn thực phẩm (ATTP) nếu không được kiểm soát chặt chẽ.

Ứng biến với nông sản

Ứng biến với nông sản

Trong khi giá lương thực thế giới đang tăng cao vì nhiều nước tăng nhập khẩu để ứng phó với siêu El Nino, thì VN với vị thế là quốc gia đứng thứ 2 thế giới về xuất khẩu gạo nhưng giá gạo VN lại bất động, thậm chí có xu hướng giảm.

Định danh tác phẩm, bảo vệ quyền tác giả

Định danh tác phẩm, bảo vệ quyền tác giả

Nhìn vào các vụ xâm phạm quyền tác giả bị xử lý hình sự, lĩnh vực phần mềm và âm nhạc thường được nhắc đến nhiều hơn các lĩnh vực sáng tạo khác. Điều đó không có nghĩa hội họa, nhiếp ảnh, văn học, thiết kế ít bị xâm phạm. Trên thực tế, hành vi xâm phạm quyền tác giả trong các lĩnh vực này rất nhiều.

null