Đổi mới thi cử cần phải chặt chẽ

Theo dõi Báo Gia Lai trên Google News

Kỳ thi tốt nghiệp THPT vừa qua được tổ chức cơ bản nghiêm túc, an toàn, không có nhiều xáo trộn.

Sau một năm chuyển đổi chương trình học và phương thức thi, nỗ lực ấy của ngành giáo dục và đào tạo đáng được ghi nhận.

Định hướng ra đề thi tốt nghiệp THPT năm nay cũng đã có tín hiệu tích cực. Đề thi các môn giảm dần kiểu học thuộc, học tủ; hướng nhiều hơn đến việc vận dụng kiến thức và năng lực diễn đạt của thí sinh.

Vấn đề đáng bàn về đề thi tốt nghiệp THPT 2026 có lẽ là môn ngữ văn. Đề thi muốn "mở", song cách đặt vấn đề lại có thể kéo thí sinh vào lối làm bài quen thuộc: ca ngợi nỗ lực vượt khó, thành công…, rồi rút ra bài học đạo lý.

Khi đề ngầm dựng sẵn một hình mẫu để thí sinh hướng tới, không gian suy nghĩ độc lập sẽ bị thu hẹp. Nhiều em rất dễ viết đúng giọng văn mẫu, rằng phải cố gắng, phải rèn luyện, phải sống có ước mơ - dù không hề sai nhưng khó nhận biết đó là tư duy thật hay chỉ là câu chữ đã được luyện sẵn.

Với đề thi như vậy, việc chấm bài cũng không dễ. Bộ Giáo dục và Đào tạo yêu cầu chấm thi "theo rubric và đáp án mở", nhưng "mở" đến đâu, chấp nhận cách hiểu khác biệt đến mức nào, phân biệt ra sao giữa lập luận sáng tạo với suy diễn tùy tiện… là không đơn giản.

Một đề thi quốc gia không thể chỉ dừng lại ở cảm giác "hay" hoặc "có tính thời sự", mà phải chấm được, đo được và phân hóa được. Nếu tiêu chí chấm không đủ rõ, giám khảo khó tránh khỏi lúng túng, còn kết quả thi có thể chịu tác động bởi vùng miền, vốn sống và điều kiện tiếp cận thông tin của thí sinh.

Do đó, phổ điểm môn ngữ văn nhiều khả năng sẽ không gây sốc. Điểm trung bình có thể vẫn áp đảo, điểm dưới trung bình không quá nhiều, còn điểm khá - giỏi rất ít. Điều cần chú ý là độ phân hóa ở vùng 7 - 8 điểm và số bài thi vượt lên trên 8,5 điểm. Nếu phổ điểm phình to ở vùng trung bình trong khi điểm cao ít, điều đó cho thấy đề thi dù giúp thí sinh tránh điểm thấp nhưng chưa hẳn đo lường được năng lực tư duy độc lập. Đề thi "mở" mà rốt cuộc dẫn đến nhiều bài làm na ná nhau thì việc đổi mới đề thi chưa như kỳ vọng.

Như vậy, vấn đề đặt ra là việc đổi mới đề thi cần đi cùng kỹ thuật khảo thí. Đề thi chất lượng không chỉ gợi cảm hứng làm bài mà còn phải đo đúng năng lực thí sinh. Đề cần được thử nghiệm với các nhóm học sinh khác nhau, kiểm tra độ khó, độ phân hóa, độ tin cậy và những rào cản ngoài năng lực học tập. Với riêng đề ngữ văn, yêu cầu nghị luận cần phải phù hợp vốn sống, trải nghiệm và khả năng lập luận thực tế của học sinh THPT.

Sau kỳ thi, phổ điểm các môn là dữ liệu quan trọng để nhìn lại chất lượng đề và chất lượng chấm thi. Phổ điểm không nói hết mọi điều nhưng có thể cho thấy đề thi quá dễ hay quá khó, có phân hóa được thí sinh không, có phục vụ được đồng thời hai mục tiêu của kỳ thi - công nhận tốt nghiệp THPT một cách công bằng và cung cấp dữ liệu đủ tin cậy cho các trường đại học tuyển sinh - hay không.

Đổi mới thi cử là việc hết sức cần thiết nhưng càng đổi mới càng cần phải chặt chẽ. Đề thi đổi mới không thể chỉ "mở" ở cảm hứng ra đề mà còn cần phải "mở" trong tư duy, rõ trong tiêu chí chấm và công bằng trong việc đo lường chất lượng thí sinh.

TS HOÀNG NGỌC VINH,
nguyên Vụ trưởng Vụ Giáo dục chuyên nghiệp - Bộ GD và ĐT

(Dẫn theo NLĐO)

Có thể bạn quan tâm

Một kỳ thi không phải là cả cuộc đời

Một kỳ thi không phải là cả cuộc đời

Vụ việc tiêu cực trong kỳ thi tốt nghiệp THPT tại Tuyên Quang đang tiếp tục được điều tra. Trong lúc chờ các cơ quan chức năng làm rõ trách nhiệm của từng người, điều quan tâm nhất là những học sinh đã tham gia, bị cuốn vào hoặc biết sự thật nhưng vẫn đang hoang mang, sợ hãi và chưa dám lên tiếng.

Giữ những 'trầm tích đỏ' cho mai sau

Giữ những 'trầm tích đỏ' cho mai sau

Trong những ngày tháng 7 linh thiêng của tri ân và tưởng niệm nhân Kỷ niệm 79 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27-7-1947 - 27-7-2026), tâm điểm cảm xúc cả nước đặc biệt hướng về Công viên Lê Thị Riêng (TPHCM), nơi hành trình tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính nhiều hài cốt liệt sĩ đang diễn ra.

Chuyển trọng tâm từ 'làm theo' sang 'thực hành'

Chuyển trọng tâm từ 'làm theo' sang 'thực hành'

Sau 10 năm thực hiện Chỉ thị 05-CT/TW của Bộ Chính trị về đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh, Bộ Chính trị vừa ban hành Chỉ thị 07-CT/TW về “Đẩy mạnh học tập, thực hành tư tưởng, đạo đức, phương pháp, phong cách Hồ Chí Minh trong giai đoạn phát triển mới”.

Để Pleiku trở thành cực tăng trưởng

Để Pleiku trở thành cực tăng trưởng

(GLO)- Sở Xây dựng tỉnh Gia Lai đang lấy ý kiến đối với Đồ án Quy hoạch chung đô thị Pleiku theo hướng mở rộng. Đây là bước đi chiến lược nhằm tái cấu trúc không gian đô thị, tạo dư địa mới để Pleiku phát huy vai trò đầu tàu tăng trưởng của tỉnh và vùng Bắc Tây Nguyên.

Công bằng thi cử

Công bằng thi cử

Sau khi vụ việc bất thường về điểm 10 môn toán tại Trường THPT chuyên Tuyên Quang trong kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026 được công khai, như một hiệu ứng dây chuyền, trên mạng xã hội ào ạt xuất hiện nội dung tố cáo những dấu hiệu tiêu cực của kỳ thi ở nhiều địa phương.

Bảo vệ tính liêm chính của kỳ thi quốc gia

Bảo vệ tính liêm chính của kỳ thi quốc gia

Mỗi mùa thi tốt nghiệp THPT, kỳ thi quốc gia duy nhất hiện nay, điều xã hội mong đợi nhất không phải là bao nhiêu điểm 10 hay bao nhiêu thủ khoa, mà là sự công bằng, liêm chính. Bởi chỉ cần một nghi vấn gian lận xuất hiện, giá trị của hàng triệu bài thi trung thực cũng bị lung lay.

Bài học đắt giá

Bài học đắt giá

Ngay sau sự việc Nguyễn Thành Nam và Trần Việt Anh bị khởi tố, bắt tạm giam về tội "Làm, tàng trữ, phát tán hoặc tuyên truyền thông tin, tài liệu, vật phẩm nhằm chống Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam".

Bước chuyển mới cho thị trường trái phiếu doanh nghiệp

Bước chuyển mới cho thị trường trái phiếu doanh nghiệp

Nghị định số 200/2026/NĐ-CP (quy định về chào bán, giao dịch trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ tại thị trường trong nước và chào bán trái phiếu doanh nghiệp ra thị trường quốc tế) vừa được Chính phủ ban hành, đánh dấu một bước chuyển mình quan trọng của thị trường trái phiếu doanh nghiệp Việt Nam.

Sứ mệnh của báo chí

Sứ mệnh của báo chí

Điều gì khiến độc giả hôm nay tìm tới một tờ báo? Đó là câu hỏi được các tòa soạn khắp thế giới đặt ra từ nhiều năm qua, song việc tìm câu trả lời thực sự rõ ràng lại không dễ.

null