Những ngày giáp Tết nguyên đán Bính Ngọ 2026, Lý Minh Hằng đã trò chuyện với Báo và phát thanh, truyền hình Gia Lai về hướng tiếp cận mới trong điều trị ung thư nhân văn hơn với người bệnh.
Không buộc bệnh nhân phải đánh đổi quá nhiều
* Bạn có thể chia sẻ về điểm mới nổi bật của dự án?
- Tại cuộc thi Sáng tạo tế bào gốc - Stem Cell Innovation Contest lần thứ 10 năm 2025 do Viện Tế bào gốc, Trường ĐH Khoa học tự nhiên, ĐH Quốc gia TP Hồ Chí Minh (HCMUS) tổ chức, nhóm Aurora Prime mang đến đề tài có tên “Thiết kế túi ngoại bào mô phỏng (EMVs) vận chuyển hTERT-siRNA nhằm ức chế đích tế bào gốc ung thư”.
Ý tưởng xuất phát từ việc tìm hiểu về Telomerase - một enzyme hoạt động mạnh trong khoảng 85 - 90% các loại ung thư, giúp tế bào ác tính duy trì khả năng phân chia vô hạn. Từ đó, nhóm lựa chọn sử dụng hTERT-siRNA (phân tử RNA can thiệp nhỏ dùng để “làm im lặng” gen hTERT của tế bào ung thư), yếu tố then chốt cho sự tồn tại và tăng sinh của tế bào ung thư.
Điểm mới của đề tài nằm ở hệ vận chuyển: Thay vì sử dụng vật liệu tổng hợp dễ gây độc tính, nhóm thiết kế các túi ngoại bào mô phỏng exosome (EMVs) có cấu trúc tương tự màng tế bào tự nhiên. Nhờ vậy, EMVs có tính tương thích sinh học cao, ổn định trong máu, ít bị hệ miễn dịch đào thải và có khả năng tiếp cận khối u hiệu quả, giúp siRNA tác động chọn lọc lên tế bào gốc ung thư và hạn chế tổn thương tế bào lành.
* Từ ý tưởng cá nhân, dự án đã được phát triển thành nghiên cứu nhóm như thế nào?
- Ý tưởng ban đầu hình thành trong quá trình tự học và nghiên cứu cá nhân kéo dài nhiều tháng, bắt đầu từ các vòng thi cá nhân đầu tiên của cuộc thi. Sau khi ý tưởng lọt top 6 và được trao quyền đội trưởng, tôi đã chủ động kết nối với hai cộng sự đến từ các trường đại học khác là Nguyễn Hoàng Minh Nhật (Trường ĐH Khoa học tự nhiên TP Hồ Chí Minh) và Trần Võ Gia Hân (Trường ĐH Sư phạm TP Hồ Chí Minh).
Việc phối hợp liên trường này giúp nhóm Aurora Prime hoàn thiện dự án cả về nền tảng lý thuyết lẫn định hướng thực nghiệm, từ đó xây dựng một hướng tiếp cận có tính khoa học và ứng dụng cao. Có thể nói nhờ sự phối hợp hiệu quả đó, dự án đã may mắn đạt giải nhất tại Stem Cell Innovation Contest 2025.
* Mục tiêu “điều trị ung thư theo cách dịu dàng hơn với người bệnh” đã hiện thực hóa như thế nào…
- Nhóm của tôi quan niệm, “dịu dàng” trong y học nghĩa là chữa bệnh nhưng vẫn bảo vệ tối đa chất lượng sống của người bệnh. Thực tế, các phương pháp điều trị ung thư phổ biến hiện nay như hóa trị hay xạ trị tuy hiệu quả trong việc tiêu diệt khối u, nhưng thường gây tổn thương lan rộng đến cả tế bào khỏe mạnh, dẫn đến những tác dụng phụ nặng nề như rụng tóc, nôn mửa, suy kiệt cơ thể.
Nhóm đã chọn một lối đi khác, điều trị trúng đích. Khi sử dụng EMVs làm hệ vận chuyển, thuốc được “đưa tận nơi” vào tế bào gốc ung thư, vốn là nguyên nhân sâu xa khiến bệnh dễ tái phát, thay vì tấn công tràn lan. Nhờ đó, người bệnh không phải đánh đổi quá nhiều sức khỏe để giành giật sự sống.
Bên cạnh yếu tố khoa học, nhóm của tôi cũng cân nhắc rất nhiều đến tính ứng dụng thực tiễn tại Việt Nam. Exosome tự nhiên tuy hiệu quả nhưng chi phí rất cao và khó thu hồi với số lượng lớn. Trong khi đó, EMVs có thể được sản xuất với năng suất cao hơn và chi phí thấp hơn, giúp mở ra cơ hội tiếp cận điều trị cho đông đảo bệnh nhân trong nước.
Mục tiêu xa nhất mà chúng tôi hướng tới là y học nhân văn, tạo điều kiện để bệnh nhân không chỉ được điều trị khỏi bệnh, mà còn được sống trọn vẹn trong quá trình điều trị, giữ được mái tóc, nụ cười và tinh thần lạc quan.
Nghiên cứu khoa học là hành trình vượt qua chính mình
* Trong quá trình thực hiện đề tài, các bạn đã phải tự học và bổ sung những kỹ năng nào ngoài chương trình đào tạo chính quy?
- Đây là một đề tài liên ngành nên chúng tôi phải tự học rất nhiều, đặc biệt là kỹ năng đọc, phân tích và xử lý tài liệu khoa học quốc tế. Ngoài ra, kỹ năng tư duy phản biện, tranh biện khoa học và thuyết trình cũng vô cùng quan trọng để bảo vệ ý tưởng trước hội đồng chuyên môn.
Tôi từng trải qua thất bại lớn trong quá khứ và rơi vào “hội chứng kẻ mạo danh”, luôn sợ mình không đủ giỏi. Nhưng chính hành trình nghiên cứu này đã giúp tôi hiểu rằng: Thất bại không phải là dấu chấm hết, mà là một sự điều hướng cần thiết để trưởng thành hơn.
* Từ trải nghiệm cá nhân, bạn đánh giá như thế nào về môi trường giáo dục đại học hiện nay đối với sinh viên làm nghiên cứu khoa học?
- Tôi may mắn được học tập trong môi trường đào tạo hoàn toàn bằng tiếng Anh tại Trường ĐH Quốc tế - ĐH Quốc gia TP Hồ Chí Minh, điều này giúp em dễ dàng tiếp cận các công trình khoa học mới nhất trên thế giới. Đặc biệt, Trường THPT chuyên Lê Quý Đôn đã tạo điều kiện cho tôi trưởng thành, lớp chuyên Sinh học với nhiều kiến thức mới mẻ đã giúp tôi từng bước tiếp cận kiến thức mới và vững tin trên con đường theo đuổi nghiên cứu y học.
Không chỉ vậy, sự đồng hành của thầy cô, những người cho phép sinh viên được thử, được sai và được va vấp, là yếu tố rất quan trọng để nuôi dưỡng tư duy nghiên cứu.
* Bạn có định hướng gì cho tương lai…
- Trong tương lai, tôi mong muốn được tiếp tục theo đuổi con đường nghiên cứu y sinh chuyên sâu, từng bước hiện thực hóa các ý tưởng điều trị ung thư theo phương pháp “dịu dàng” (cười). Tôi tin rằng, các bạn trẻ người Việt, dù xuất phát từ những phòng thí nghiệm nhỏ bé, vẫn hoàn toàn có thể đóng góp những giá trị lớn cho khoa học nước nhà, nếu đủ đam mê.
* Xin cảm ơn bạn, chúc bạn thành công!