Thực hiện chủ trương của Đại hội Đảng bộ tỉnh Bình Định lần thứ I (6.1960) về việc khẩn trương xây dựng LLVT tập trung, đẩy mạnh hoạt động vũ trang, hỗ trợ mạnh mẽ phong trào đấu tranh chính trị của quần chúng, Đại đội đặc công Đ10 (thuộc Ban Chỉ huy Tỉnh đội Bình Định) được thành lập tháng 9.1960 tại xã Ân Nghĩa, huyện Hoài Ân.
| Lực lượng vũ trang ta trong kháng chiến chống Mỹ (ảnh minh họa). (ảnh tư liệu) |
Ngay sau khi thành lập, đêm 23.9.1960, đại đội đặc công Đ10 đã phối hợp cùng Đại đội 2.9 tập kích trụ sở xã Hoài Tân (Hoài Nhơn) giành thắng lợi bằng cách đánh đặc công (dùng võ thuật khống chế địch); một bộ phận đặc công Đ10 cũng tập kích vào đồn dân vệ xã Ân Nghĩa diệt 3 tên, bắn bị thương 1 tên, bắt giáo dục và phóng thích tại chỗ 8 tên, thu 24 súng các loại. Đây là trận đầu ra quân và chiến thắng của đại đội đặc công Đ10 trong kháng chiến chống Mỹ.
Lối đánh bất ngờ, táo bạo, gây cho quân thù nhiều phen khiếp sợ
Sau một số trận đánh ra quân giành thắng lợi, Đại đội Đ 10 tiếp tục triển khai nhiều trận đánh bất ngờ, táo bạo làm cho quân thù khiếp sợ. Đó là trận đánh ngày 9.2.1963, Đại đội Đ10 phối hợp với một trung đội địa phương huyện Phù Mỹ tiến công vào Tổng đoàn dân vệ và đoàn xây dựng ấp chiến lược của địch ở Mỹ Thọ (Phù Mỹ). Đây là một trận đánh diễn ra ở vùng sâu, khi ta tiếp cận bị lộ, địch ở lô cốt bắn ra như mưa, trận đánh gặp khó khăn. Trước tình hình đó, chi ủy kêu gọi đảng viên, đoàn viên xông lên hoàn thành nhiệm vụ diệt địch, 23 chiến sĩ nhất loạt lao lên như những mũi tên. Đồng chí Nguyễn Kim đạp phải bàn chông sắt của địch. Trong phút giây quyết định, đồng chí mang cả bàn chông, ôm bộc phá lao vào dập tắt hỏa điểm, tạo điều kiện cho đơn vị xung phong tiêu diệt địch. Sau 30 phút chiến đấu, đơn vị đã diệt 65 tên, bắt 5 tên, thu 25 súng.
Trận Mỹ Thọ là trận phá ấp chiến lược đầu tiên ở vùng đồng bằng của tỉnh, mở ra phong trào tiến công tiêu diệt địch và phá ấp chiến lược ở các xã vùng sâu, góp phần đánh bại chính sách ấp chiến lược của Mỹ - Diệm.
Ngày 10.2.1965, một tổ 3 chiến sĩ đặc công Đ10 kết hợp với cơ sở nội thị Quy Nhơn, cải trang hợp pháp dùng xe xích lô chở thuốc nổ tiếp cận đánh sập khách sạn Việt Cường, diệt hàng chục tên cố vấn Mỹ.
Đêm 11 rạng ngày 12.2.1965, Đại đội đặc công Đ10 phối hợp cùng Tiểu đoàn 50 của tỉnh tập kích chi khu quân sự Gò Bồi (Tuy Phước), loại khỏi vòng chiến đấu gần 2 đại đội địch và một số dân vệ, biệt kích. Đơn vị cũng phối hợp với lực lượng huyện và du kích, nhân dân nổi dậy giải phóng các xã Phước Sơn, Phước Hậu (Tuy Phước), Cát Chánh (Phù Cát) và một số xã đông An Nhơn.
Ngày 13.2. 1965, Đại đội Đ10 và tiểu đoàn 50 lại đánh tiếp bọn địch đóng trong nhà thờ Đại Ân (Phù Cát) kết hợp với sự nổi dậy của đồng bào giải phóng các xã Cát Nhơn (Phù Cát), Nhơn Hạnh, Nhơn Phong, Nhơn An (An Nhơn), ép địch lên đường số 1; đồng thời tiến công địch ở Cẩm Văn, Đập Đá, giải phóng thêm các xã Nhơn Phúc, Nhơn Mỹ, Nhơn Lộc, một số xã phía Tây An Nhơn và toàn bộ khu vực Đông – Bắc Bình Khê, hình thành một mảng giải phóng liên hoàn từ đầm Thị Nại qua Phước Thắng, Cát Chánh, Nhơn Mỹ, Bình Tân, Bình Thuận của ba huyện Tuy Phước, An Nhơn, Bình Khê.
Chiến công nối tiếp chiến công
Thực hiện nhiệm vụ của tỉnh giao, trước khi bước vào cuộc tổng tiến công Tết Mậu Thân phải tổ chức đánh một số trận để giữ thế chiến trường, đêm 6.12.1967, Đại đội đặc công Đ10 tập kích quân địch ở ấp Tình Giang (Phước Hiệp) diệt 50 tên, bắt 18 tên, thu 20 súng các loại.
Để tạo bàn đạp trực tiếp tiến công quân địch ở thị xã Quy Nhơn, đêm ngày 22.12.1967, Đại đội đặc công Đ10 cùng với trung đội đặc công nữ của huyện Tuy Phước bí mật tập kích quận lỵ Tuy Phước diệt gọn 1 đại đội lính bảo an, 1 đại đội nghĩa quân, 50 lính Mỹ và Nam Triều Tiên, loại ngoài vòng chiến đấu 500 tên, giết hàng chục tên ngụy quyền cấp huyện, giải thoát 150 đồng bào ta bị địch giam giữ, phát động quần chúng phá banh khu dồn trở về làng cũ. Sự kiện này các hãng thông tấn ở phương Tây đã bình luận: “Việt Cộng đã cắm cờ trên cái nôi chương trình bình định của Cô - mơ” (Cô – mơ là tên cố vấn Mỹ chỉ huy chương trình bình định nông thôn ở miền Nam).
Tiếp đó, đêm ngày 7 rạng ngày 8.1.1968, đại đội Đặc công Đ10 tập kích quân địch ở ấp chiến lược Vinh Quang, đã sử dụng 9 đồng chí phối hợp cùng với một tổ của đại đội 598 hình thành 2 mũi tập kích bất ngờ diệt và bắt toàn bộ ngụy quân, ngụy quyền ở đây gồm 68 tên, thu và phá hủy 24 súng các loại
Ngày 29.1.1968, Đ10 phối hợp cùng biệt động, tự vệ mật từ các vị trí dấu quân ở thôn Hưng Thạnh (nay là KV 9, phường Đống Đa, TP Quy Nhơn), một căn cứ lõm, một bàn đạp vững chắc của lực lượng vũ trang tỉnh ra vào hoạt động trong thị xã Quy Nhơn, được tự vệ mật và cơ sở cách mạng dẫn đường luồn lách vào trung tâm thị xã, áp sát các mục tiêu tấn công. Các chiến sĩ đặc công do tiểu đoàn trưởng Lê Văn Quý (tức Võ Mười) chỉ huy đánh chiếm đài phát thanh, quân vụ thị xã, bắt hơn 200 tên địch, giải thoát 22 đồng chí cán bộ và cơ sở của ta; đồng thời tiến công dinh tỉnh trưởng. Đ10 đã chiếm một số mục tiêu trong thị xã Quy Nhơn và kiên cường chống địch phản kích. Trong ngày 30.1.1968, địch dùng 1 tiểu đoàn cộng hòa cùng với quân địa phương đánh vào một số vị trí của tiểu đoàn 50 đang chiếm giữ như: Lầu Bà Đệ, công viên, bến xe, nhà ga, đồn cảnh sát Bạch Đằng. Cùng lúc ấy một tiểu đoàn lính Nam Triều Tiên phản kích chiếm lại các mục tiêu Đ10 đang chiếm giữ.
Tại khu vực Đài phát thanh, các chiến sĩ đặc công Đ10 chiến đấu kiên cường, đẩy lùi 4 đợt phản công của địch, tiêu diệt hàng chục tên, làm chủ Đài phát thanh 7 ngày liền (từ ngày 31.1 đến ngày 7.2.1968) và chiếm giữ một số nhà cao tầng ở khu 1, khu 2, chiến đấu đến người cuối cùng và đã loại hàng trăm tên địch. Đồng chí Biên Cương, Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Bí thư Thị ủy Quy Nhơn và đồng chí Võ Mười, tiểu đoàn trưởng đặc công liên ấp 3 trực tiếp chỉ huy mũi Đại đội Đ10, đã anh dũng hy sinh...
Đêm 23.2.1969, đại đội đặc công Đ10 phối hợp với đại đội đặc công Đ30 và tự vệ mật tiến công sân bay Quy Nhơn, đốt cháy kho xăng khu I (hơn 6 triệu lít). Đêm ngày 9 rạng ngày 10.6.1969, Đ10 phối hợp với đại đội đặc công Đ30 và du kích mật tập kích vào khu công binh Mỹ và khu kho ở Quy Nhơn, loại ngoài vòng chiến đấu 160 tên địch và đốt cháy hàng chục triệu lít xăng.
Đến ngày toàn thắng
Đêm ngày 9 rạng ngày 10.3.1975, đại đội đặc công Đ10 tập kích tiêu diệt 1 đại đội ở cầu Phụ Ngọc (An Nhơn). Tiếp đến, đêm 14.3.1975, Đ10 tập kích chốt Thiết Tràng 9 (Nhơn Mỹ, An Nhơn) diệt gọn 1 trung đội dân vệ và bọn ngụy quyền xã.
Những trận đánh của đại đội đặc công Đ10 đã góp phần cùng LLVT tỉnh, huyện và du kích hỗ trợ nhân dân nổi dậy giải phóng các xã Đông Bắc Bình Khê và Tây An Nhơn. Sau đó, Đ10 nhận lệnh của Ban chỉ huy Tỉnh đội hành quân gấp đến phối hợp cùng LLVT địa phương đánh địch ở khu vực Đề Gi – Cát Khánh.
Đêm 24.3.1975, tham gia đợt 2 chiến dịch Xuân- Hè 1975, tại khu vực huyện Phù Cát, lực lượng đặc công Đ10 đánh chiếm điểm cao 338 và Trạm hải thuyền Đề Gi, sau đó cùng LLVT huyện và Trung đoàn 92 của tỉnh tiến công địch liên tục, buộc địch phải bỏ nhiều chốt điểm tháo chạy, quần chúng nổi dậy giành quyền làm chủ, đến 9 giờ ngày 31.3.1975 ta chiếm quận lỵ Phù Cát. Những đóng góp của đại đội đặc công Đ10 trong chiến dịch Xuân-Hè 1975 có ý nghĩa quan trọng đến việc giải phóng hoàn toàn tỉnh Bình Định vào ngày 31.3.1975.
Với những chiến công suốt gần 15 năm chiến đấu, đại đội Đ10 đặc công đã được Đoàn chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận giải phóng Miền Nam Việt Nam tặng thưởng 20 huân chương chiến công giải phóng. Trong các kỳ đại hội thi đua, đơn vị luôn được biểu dương là đơn vị dẫn đầu phong trào thi đua; nhận 1 cờ thưởng “Trung dũng, kiên cường tạo nên chiến công lịch sử”; 2 cờ đơn vị khá nhất; hàng trăm cán bộ, chiến sĩ đơn vị được thưởng nhiều huân, huy chương, bằng khen và danh hiệu dũng sĩ các hạng. Đại đội có 3 cá nhân được tuyên dương anh hùng LLVTND là Nguyễn Kim, Võ Mười và Lâm Văn Tương. Riêng liệt sĩ Võ Mười đã được đặt tên cho một con đường tại TP Quy Nhơn.
Giữa năm 1976, theo chủ trương chung của cấp trên, đại đội đặc công Đ10 giải tán, sáp nhập vào các đơn vị bộ binh của Trung đoàn 93 đi làm kinh tế ở Thuận Hải (Ninh Thuận - Bình Thuận) và Tây Nguyên; một số phục viên xuất ngũ hoặc chuyển ngành, chỉ còn một số ít chiến sĩ bổ sung làm nòng cốt cho đại đội vệ binh của tỉnh.
|
Trong gần 15 năm chiến đấu trên chiến trường Bình Định, Đại đội đặc công Đ 10 đã tham gia hơn 100 trận đánh lớn nhỏ, loại khỏi vòng chiến đấu trên 5.200 tên địch (trong đó tiêu diệt 4.987 tên, bị thương 245 tên); bắt sống trên 700 tên ngụy quân, ngụy quyền; đốt cháy 6 kho xăng làm thiệt hại của địch gần 40 triệu lít xăng dầu; bắn rơi 2 máy bay, phá hủy 50 máy bay khác, 6 khẩu pháo, thu gần 4.000 súng và phương tiện chiến tranh các loại, phá hủy hàng chục ấp chiến lược, giải phóng nhiều xã của các huyện trong tỉnh, góp phần giải phóng hoàn toàn tỉnh Bình Định vào ngày 31.3.1975. |
|
Nói về Đại đội đặc công Đ10, Thiếu tướng Võ Phi Hồng, nguyên Chỉ huy trưởng Bộ chỉ huy quân sự tỉnh Bình Định, khẳng định: “Đại đội Đ10 là đơn vị đặc công đầu tiên của tỉnh Bình Định trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, là đơn vị được giao nhiệm vụ quan trọng đánh vào các trọng điểm và đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ, được Đảng bộ, nhân dân và LLVT tỉnh Bình Định tin tưởng. Đ10 hoạt động ở đâu thì phong trào ở đó phát triển như Quy Nhơn, Tuy Phước, Phù Cát, Phù Mỹ, Hoài Nhơn, Bình Khê, An Nhơn…, đặc biệt là đợt phối hợp với Tiểu đoàn bộ binh 50 mở ra khu đông của tỉnh. Phát huy truyền thống chiến đấu dũng cảm ngoan cường, trung thành vô hạn với Đảng, với Tổ quốc, với nhân dân; cho dù sống, lao động, làm việc ở môi trường nào, cán bộ chiến sĩ bộ đội đặc công Đ10 luôn luôn gương mẫu vận động nhân dân địa phương thực hiện hai nhiệm vụ chiến lược của Đảng trong giai đoạn mới là: Xây dựng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa” Vừa qua, Hội đồng Thi đua - Khen thưởng tỉnh đã hoàn chỉnh thủ tục đề nghị Đảng, Nhà nước tuyên dương Đơn vị anh hùng LLVTND cho Đại đội Đ10 đặc công về thành tích đặc biệt xuất sắc trong kháng chiến chống Mỹ, cứu nước. |
LƯƠNG THANH BÌNH
(Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Bình Định)