Năm 2005, các nhà khoa học lần đầu tiên phát hiện loài chuột lạ ở Khu bảo tồn Đa dạng sinh học Quốc gia Hin Nam No (Lào) và đặt tên là chuột đá Lào (Laonastes aenigmamus).
Ảnh/Nguồn: sggp.org.vn
Họ so sánh đặc điểm hình thái của loài thú mới này với các hóa thạch loài gặm nhấm cổ đại. Qua đó kết luận, chuột đá Lào chính là đại diện còn sống duy nhất của họ thú cổ Diatomyidae tuyệt chủng cách đây 11 triệu năm. Loài chuột này được xem là “hóa thạch sống” của họ Diatomyidae.
Cuối năm 2011, trong khi thực hiện điều tra đa dạng sinh học thú nhỏ ở Vườn Quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng, các nhà khoa học thu thập được 4 mẫu vật của loài chuột lạ tại xã Thượng Hóa, huyện Minh Hóa, tỉnh Quảng Bình (nay là xã Kim Phú, tỉnh Quảng Trị). Phân tích, so sánh đặc điểm hình thái, các nhà khoa học cũng xác định những mẫu vật này chính là loài chuột đá Lào. Sau đó, các nhà khoa học đặt tên cho loài chuột này là “Chuột đá Trường Sơn”.
Theo lãnh đạo Vườn Quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng, đây là lần đầu tiên ghi lại được hình ảnh chuột đá Trường Sơn sinh sống, kiếm mồi ngoài tự nhiên bằng bẫy ảnh. Trước đó, loài chuột này mới chỉ được xác nhận qua mẫu tiêu bản, chưa từng có ảnh ghi nhận sinh vật sống ngoài tự nhiên.
Hệ thống bẫy ảnh này được triển khai từ cuối năm 2024 với sự phối hợp của các tổ chức bảo tồn quốc tế, đặt tại phân khu bảo vệ nghiêm ngặt của Vườn quốc gia.
Tính đến nay, hệ thống đã ghi nhận 424 ảnh chuột đá Trường Sơn tại 10 trạm bẫy khác nhau. Điều này cho thấy, loài chuột này vẫn duy trì quần thể nhất định trong vùng núi đá vôi dọc Trường Sơn, khu vực giới hạn thuộc Việt Nam và Lào. Đồng thời cũng là một thắng lợi hiếm có của bảo tồn khi 1 loài được "trả lại" sự sống sau 11 triệu năm bị xem là đã tuyệt chủng.
