Bị xem là phương tiện gây ra nhiều tai nạn giao thông, khiến người dân bất an, nhưng sau 17 năm bị cấm, các loại xe công nông tự chế, độ chế vẫn tung hoành khắp các tuyến đường lớn nhỏ trên toàn tỉnh. Tình trạng này đặc biệt nghiêm trọng trong nhiều ngày qua khi cả tỉnh rộ lên việc thu hoạch lúa Đông Xuân, gỗ rừng trồng…
Ra đường sợ nhất công nông
Cứ vào khung giờ từ 16 giờ đến 19 giờ hằng ngày, trên QL 19 qua địa bàn các xã Nhơn Tân, Nhơn Thọ, phường Nhơn Hòa (TX An Nhơn), xe máy cày gắn rơ moóc hoạt động khá nhiều. Các phương tiện này thường được sử dụng để vận chuyển gỗ về các DN, nhà máy trên địa bàn.
 |
| Hai xe máy cày gắn rơ moóc vận chuyển gỗ trên QL 19 (đoạn qua thôn Thọ Lộc 1, xã Nhơn Thọ, TX An Nhơn) vào chiều 10.4. Ảnh: N.C |
Lúc 17 giờ 30 phút ngày 10.4, tại đoạn QL 19 qua thôn Thọ Lộc 1 (xã Nhơn Thọ), phóng viên ghi lại được hình ảnh 2 xe máy cày gắn rơ moóc tự chế lướt qua nhau. Trong đó, một chiếc chở gỗ keo di chuyển theo hướng từ xã Nhơn Tân về phường Nhơn Hòa, chiếc kia chở gỗ bạch đàn chạy hướng ngược lại. Là sản phẩm tự chế, rơ moóc gắn sau mỗi máy cày có nhiều kích cỡ, nhưng điểm chung là do người dân tự sản xuất, lắp ráp theo kiểu chắp vá, đa phần là từ bộ phận của những xe “hết đát”.
Ông Nguyễn Thanh Hải (ở xã Nhơn Thọ) nói, các xe này thường không đèn xi nhan, còi, gương chiếu hậu, thành xe lại được dựng 2 hàng cọc gỗ để “nhồi” lượng gỗ cao ngất, khối lượng có thể đến hơn 10 tấn nhưng chằng buộc sơ sài. “Mỗi lần xe đánh lái, bẻ cua, đống gỗ lắc lư, nhìn rất ớn. Mỗi lần đi ngang qua các xe này tôi vừa nín thở vừa cầu khấn trong đầu. Sợ nhất là dây ba chạc buộc gỗ bị đứt, gỗ ập xuống đường đè người, đặc biệt là với mấy cháu nhỏ hằng ngày đi học trên quốc lộ”, ông Hải lo lắng.
 |
| Hai xe độ chế vận chuyển gỗ chạy nối đuôi nhau trên QL 19C (đoạn qua địa bàn thị trấn Vân Canh, huyện Vân Canh) vào chiều 10.3. Ảnh: N.C |
Thực tế cho thấy, thời gian qua các loại xe công nông, độ chế vẫn lưu thông khá nhiều ở các huyện miền núi và địa phương có vùng trồng keo, bạch đàn với diện tích lớn. Đó là ngày thường, còn hiện nay đang mùa thu hoạch lúa Đông Xuân, xe công nông, độ chế hoạt động rầm rộ tại khắp các địa phương. Từ các tuyến đường giao thông nông thôn, các tỉnh lộ cho đến các tuyến QL 19, 19B, 19C thậm chí ngay cả trên QL 1.
Chiều 12.4, trong vòng 30 phút di chuyển trên các tuyến đường qua địa bàn phường Nhơn Thành và xã Nhơn Mỹ (TX An Nhơn), phóng viên ghi nhận gần chục chiếc xe độ chế được người dân sử dụng vận chuyển rơm, lúa.
 |
| Xe độ chế chở lúa chạy trên QL 19B (khu vực Vĩnh Phú, phường Nhơn Thành, TX An Nhơn) chiều 12.4. Ảnh: N.C |
Bài toán chưa có lời giải
Xe công nông, xe tự chế 3, 4 bánh chính thức bị đình chỉ lưu hành từ năm 2008. Cụ thể, Nghị quyết số 32/2007/NQ-CP, ngày 29.6.2007 của Chính phủ quy định: “Từ ngày 1.1.2008, đình chỉ lưu hành toàn bộ ô tô đã hết niên hạn sử dụng, xe công nông, xe tự chế 3, 4 bánh. Trường hợp cố tình vi phạm sẽ bị tịch thu xử lý bán phế liệu, sung vào công quỹ”.
Mới nhất, Luật Trật tự, ATGT đường bộ năm 2024 cũng nghiêm cấm các hành vi đưa xe cơ giới không bảo đảm quy định về an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường, phương tiện khác không đủ điều kiện để tham gia giao thông đường bộ; sản xuất, lắp ráp xe cơ giới không bảo đảm quy định.
 |
| Xe máy cày gắn rơ moóc băng qua mương thủy lợi để leo lên đường giao thông ở thôn Tân Kiều (xã Nhơn Mỹ, TX An Nhơn). Ảnh: N.C |
Về chế tài, Nghị định 168/2024/NĐ-CP quy định tịch thu phương tiện đối với người điều khiển loại xe sản xuất, lắp ráp trái quy định tham gia giao thông (bao gồm cả xe công nông thuộc diện bị đình chỉ tham gia giao thông, rơ moóc và sơ mi rơ moóc được kéo theo).
Tuy nhiên, hiện nay ước tính trên địa bàn tỉnh vẫn còn hàng trăm xe công nông , độ chế đang hoạt động, trong đó chỉ riêng địa bàn huyện Vân Canh đã có ít nhất 110 xe máy cày gắn rơ moóc độ chế. Theo ngành chức năng, chưa bàn đến việc xử lý, ngay cả rà soát, thống kê con số chính xác cũng đã khó khăn, vì các loại xe này không đăng ký, không đăng kiểm, âm thầm “ra lò” tại hàng trăm cơ sở sửa chữa, độ chế rải rác khắp nơi.
 |
| Các xe độ chế vận chuyển gỗ trên QL 19 gây nguy hiểm cho người dân và các phương tiện. Ảnh: N.C |
Luật gia Huỳnh Văn Chưa, Giám đốc Trung tâm Tư vấn pháp luật (Hội Luật gia tỉnh) cho rằng, làm cách nào giải quyết dứt điểm xe độ chế không chỉ là bài toán nan giải của Bình Định mà nhiều tỉnh, thành cũng đang bế tắc, một phần nguyên nhân hiện nay nằm ở tính khả thi. Vì vậy cần nhìn nhận, phân tích vấn đề một cách toàn diện để tìm cách tháo gỡ.
Ở góc độ thực tiễn, không thể phủ nhận các loại xe này đang đáp ứng nhu cầu sử dụng của người dân khi đi được ở nhiều địa hình, đặc biệt là nông thôn, miền núi. Thời gian qua, đã có ý kiến, kiến nghị xem xét cho phép các loại xe này được lưu hành trong một số trường hợp, đồng thời cho nghiên cứu, sản xuất các phương tiện thay thế đảm bảo tiêu chuẩn để người dân sử dụng, vừa giải quyết dứt điểm các vi phạm vừa đảm bảo phục vụ nhu cầu chính đáng và sinh kế cho bà con.
“Quy định cấm là đúng, trên hết là để đảm bảo ATGT, an toàn tính mạng người dân. Nhưng hàng chục năm qua vẫn không làm được. Điều này chẳng những góp phần dẫn đến nhờn luật mà còn làm giảm sút niềm tin trong nhân dân. Vậy nên cần xem xét còn bất cập chỗ nào, nếu điểm nào chưa phù hợp thì điều chỉnh, bổ sung để có giải pháp triệt để, đáp ứng yêu cầu thực tiễn và mong mỏi của người dân”, ông Chưa nêu quan điểm.
NGUYỄN CHƠN
