Làm rõ trách nhiệm của UBND cấp tỉnh trong phân loại chất thải rắn sinh hoạt
Góp ý vào dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường, Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH tỉnh Gia Lai Siu Hương đề nghị tiếp tục rà soát các quy định về kiểm soát nước thải, trách nhiệm bảo vệ môi trường của chủ đầu tư và trình tự, thủ tục thực hiện, bảo đảm thống nhất với các luật liên quan và phù hợp thực tiễn địa phương.
Đối với khoản 2 Điều 7, dự thảo đề cập việc xem xét cho phép dự án đầu tư mới xả nước thải trực tiếp vào nguồn nước mặt không còn khả năng chịu tải đối với tất cả các thông số, nếu nước thải được xử lý đạt quy chuẩn kỹ thuật môi trường về chất lượng nước mặt trước khi xả thải.
Theo đại biểu (ĐB) Siu Hương, quy chuẩn chất lượng nước mặt được sử dụng để đánh giá chất lượng môi trường của nguồn nước tiếp nhận, trong khi nước thải trước khi xả là đối tượng cần kiểm soát về chất lượng và mức độ ô nhiễm. Vì vậy, cần làm rõ cơ sở khoa học, tính khả thi của việc sử dụng quy chuẩn chất lượng nước mặt làm tiêu chí đối với nước thải trước khi xả, nhất là trong trường hợp nguồn nước đã không còn khả năng chịu tải.
Đại biểu cũng thống nhất với ý kiến của cơ quan thẩm tra về việc bổ sung nguyên tắc bảo đảm sức khỏe cộng đồng và an toàn nguồn nước sinh hoạt khi giao Chính phủ quy định chi tiết việc cho phép xả nước thải trực tiếp vào nguồn nước mặt còn khả năng chịu tải. Những nguồn nước phục vụ sinh hoạt, tưới tiêu nông nghiệp cần được bảo vệ chặt chẽ, tránh ảnh hưởng đến đời sống và sản xuất của người dân.
Liên quan hiệu lực của quyết định phê duyệt kết quả thẩm định báo cáo đánh giá tác động môi trường sau khi dự án được cấp giấy phép môi trường, ĐB Hương đề nghị làm rõ việc chấm dứt hiệu lực của quyết định không đồng nghĩa với chấm dứt những nghĩa vụ bảo vệ môi trường mà chủ đầu tư chưa hoàn thành trong giai đoạn thi công.
Thực tế, một số dự án không thuộc loại hình khai thác khoáng sản vẫn phải thực hiện các nghĩa vụ như cải tạo, phục hồi môi trường, bồi hoàn đa dạng sinh học, hoàn thổ bãi thải hoặc hoàn trả các tuyến đường tạm phục vụ thi công.
Do đó, dự thảo cần quy định cơ chế kế thừa, tiếp tục thực hiện những nghĩa vụ này trong giấy phép môi trường hoặc bằng hình thức pháp lý phù hợp, bảo đảm các cam kết đã được phê duyệt không bị gián đoạn khi dự án chuyển sang giai đoạn vận hành.
Đối với đăng ký môi trường, ĐB Siu Hương đề nghị quy định chủ dự án phải hoàn thành đăng ký trước khi khởi công xây dựng đối với dự án có hoạt động xây dựng, hoặc trước khi xả chất thải ra môi trường đối với dự án không có hoạt động xây dựng. Việc gắn thời điểm đăng ký môi trường với thời điểm cấp giấy phép xây dựng có thể khiến thủ tục môi trường trở thành điều kiện thực tế của thủ tục cấp phép xây dựng, dẫn đến kiểm tra chéo và phát sinh vướng mắc.
Đáng chú ý, ĐB Siu Hương đề nghị làm rõ trách nhiệm của UBND cấp tỉnh trong phân loại chất thải rắn sinh hoạt; xác định điều kiện, căn cứ và phạm vi áp dụng khi địa phương ban hành quy chuẩn kỹ thuật môi trường về chất thải. Với các nguồn ô nhiễm có tính chất liên tỉnh hoặc chịu tác động từ nhiều nguồn thải, cần có cơ chế phối hợp, xác định trách nhiệm cụ thể giữa các địa phương.
Từ thực tiễn quản lý, ĐB Siu Hương kiến nghị bổ sung cơ chế tham vấn cộng đồng trước khi cấp giấy phép môi trường đối với những dự án có nguy cơ tác động trực tiếp đến khu dân cư tiếp giáp. Đại biểu dẫn chứng các cơ sở chế biến ván ép, gỗ có thể phát sinh bụi, tiếng ồn và khiếu nại của người dân, trong khi một số dự án không thuộc đối tượng phải đánh giá tác động môi trường nên cộng đồng chịu ảnh hưởng có thể chưa được tham vấn theo quy trình này.
Bên cạnh đó, đại biểu đề nghị hướng dẫn cụ thể cơ chế quản lý, giám sát đối với các trường hợp khai thác khoáng sản được miễn thực hiện hồ sơ môi trường; đồng thời rà soát quy định xử lý vi phạm, bảo đảm đồng bộ giữa pháp luật về môi trường, đất đai và khoáng sản.
Phân loại rác thải cần hướng dẫn dễ hiểu
Đối với quy định về phân loại chất thải rắn sinh hoạt, ĐB Đinh Ngọc Quý cho rằng, quy định hiện hành còn cứng nhắc, chưa phù hợp với điều kiện tổ chức thực hiện ở nhiều địa phương. Thực tế, một số nơi đã triển khai phong trào phân loại rác tại nguồn, phát túi đựng rác riêng cho hộ gia đình nhưng khâu thu gom sau phân loại chưa đồng bộ, khiến hiệu quả chưa đạt như mong muốn.
Theo đại biểu, việc giao thẩm quyền cho UBND cấp tỉnh quyết định cách thức triển khai là cần thiết để tăng tính linh hoạt, phù hợp điều kiện từng địa phương. Tuy nhiên, phân cấp thẩm quyền thôi chưa đủ; luật cần quy định rõ nguyên tắc, điều kiện bảo đảm để chính sách có thể thực hiện hiệu quả.
ĐB Quý đề xuất triển khai theo lộ trình, ưu tiên những khu vực có điều kiện thuận lợi, trước hết là đô thị; trong đô thị có thể làm trước tại khu vực trung tâm, chung cư tập trung và những nơi có hệ thống thu gom, vận chuyển, xử lý rác đáp ứng yêu cầu. Đồng thời, cần xây dựng tiêu chí phân nhóm đô thị, xác định điều kiện thực hiện và gắn kết quả phân loại rác với tiêu chí đánh giá, phân loại đô thị.
Theo ĐB Đinh Ngọc Quý, nếu chỉ giao quyền quyết định cho Chủ tịch UBND cấp tỉnh mà chưa quy định cụ thể các nguyên tắc, điều kiện và tiêu chí đánh giá thì tính khả thi của chính sách vẫn khó được bảo đảm. Việc xác định lộ trình rõ ràng cũng giúp địa phương chủ động bố trí hạ tầng, nguồn lực và tổ chức thực hiện phù hợp.
Cùng quan tâm đến vấn đề này, ĐB Nguyễn Văn Cảnh cho rằng quy định phân loại chất thải rắn sinh hoạt cần hướng đến sự đơn giản, trực quan để người dân dễ nhận biết và thực hiện. Dù dự thảo đã điều chỉnh theo hướng đơn giản hơn, việc phân biệt rác có khả năng tái chế và rác không tái chế vẫn gây lúng túng.
Đại biểu dẫn chứng, không phải mọi loại nhựa, giấy đều có thể tái chế; một số loại giấy ép nhựa hoặc đã tiếp xúc với thực phẩm có thể có chi phí tái chế cao. Nếu yêu cầu người dân tự nhận diện đặc tính của từng loại vật liệu mà không có hướng dẫn cụ thể thì sẽ khó triển khai, nhất là tại khu vực nông thôn.
Tổ chức thu gom riêng đối với pin đã qua sử dụng
ĐB Nguyễn Văn Cảnh nhấn mạnh: Pin đã qua sử dụng là loại chất thải có thể chứa các chất độc hại; nếu bị vứt chung với rác sinh hoạt sẽ làm tăng nguy cơ phát tán chất ô nhiễm và gây khó khăn cho quá trình xử lý.
Theo đại biểu, các chương trình đổi pin cũ lấy quà góp phần nâng cao nhận thức nhưng chưa tạo được cơ chế thu gom thường xuyên, thuận tiện cho người dân. Vì vậy, cần tổ chức các điểm thu gom pin riêng tại khu dân cư. Ở chung cư có thể đặt thùng chứa pin tại cổng ra vào; tại thôn, xóm, bố trí thùng thu gom ở vị trí thuận tiện để người dân dễ dàng mang pin đã qua sử dụng đến bỏ.
Vì vậy, ĐB Nguyễn Văn Cảnh đề nghị cơ quan soạn thảo và cơ quan quản lý môi trường ban hành tiêu chí, hướng dẫn thống nhất, dễ hiểu. Đại biểu gợi ý áp dụng hệ thống màu sắc cho 3 nhóm chất thải: màu xanh lá cây dành cho rác thực phẩm, màu xanh dương dành cho rác có khả năng tái chế và màu vàng dành cho rác không tái chế.
“Có thể gắn việc phân loại rác thải với tem nhãn trên bao bì sản phẩm. Theo đó, cơ sở sản xuất có thể in ký hiệu màu tương ứng trên bao bì để người tiêu dùng nhận biết và bỏ rác vào thùng phù hợp sau khi sử dụng. Với sản phẩm nhập khẩu hoặc hàng hóa chưa có tem nhãn, đơn vị bán hàng có thể sử dụng nhãn dán màu để hỗ trợ nhận diện” - ĐB Cảnh đề xuất.
Theo đại biểu, cách làm này sẽ giảm yêu cầu người dân phải tự xác định đặc tính của từng loại vật liệu, tạo thuận lợi cho việc phân loại rác tại nguồn và nâng cao ý thức bảo vệ môi trường.
