Theo Bộ Y tế, sau gần 20 năm thực hiện Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác năm 2006, nguồn hiến vẫn chưa đáp ứng nhu cầu điều trị. Nhiều người bệnh, trong đó có trẻ em, phải chờ đợi lâu để tìm được mô, tạng phù hợp, có trường hợp không thể chờ đến khi có nguồn tạng hiến.
Do đó, dự thảo luật được xây dựng theo hướng mở rộng nguồn hiến, tăng cơ hội ghép cho người bệnh, đồng thời tăng cường kiểm soát hành vi mua bán mô, bộ phận cơ thể người và bảo vệ người hiến.
Cụ thể, dự thảo luật lần này bổ sung quy định người đăng ký hiến dưới 18 tuổi phải có văn bản đồng ý của người đại diện. Người hiến bộ phận cơ thể khi còn sống cho người không phải thành viên gia đình phải từ đủ 25 tuổi trở lên.
Tuy nhiên, nội dung liên quan đến người dưới 18 tuổi đang thu hút sự quan tâm của dư luận, đặc biệt là những lo ngại về khả năng trẻ bị tác động, gây áp lực hoặc bị lợi dụng trong hoạt động hiến mô, tạng.
Bộ Y tế cho biết, dự thảo luật phân biệt rõ 2 trường hợp hiến mô, bộ phận cơ thể ở người dưới 18 tuổi, với các điều kiện khác nhau.
Đối với người dưới 18 tuổi đang sống, dự thảo chỉ cho phép hiến mô tái sinh, như tế bào gốc tạo máu, để điều trị cho người thân khi không có người hiến trưởng thành phù hợp.
Cụ thể, người từ đủ 15 tuổi đến dưới 18 tuổi được hiến cho thành viên gia đình; người dưới 15 tuổi chỉ được hiến cho cha, mẹ, anh, chị, em ruột. Người hiến phải đáp ứng điều kiện sức khỏe, được tư vấn độc lập và có sự đồng ý của chính mình cùng cha mẹ hoặc người giám hộ.
Dự thảo tiếp tục nghiêm cấm lấy thận, gan, tim, phổi hoặc bất kỳ bộ phận cơ thể lành nào của người dưới 18 tuổi đang sống.
Đối với trường hợp hiến sau khi qua đời, dự thảo đặt ra điều kiện người hiến đã được hội đồng chuyên môn độc lập xác định chết não hoặc chết tuần hoàn, đã đăng ký hoặc có nguyện vọng hiến trước khi qua đời và được cha mẹ hoặc người giám hộ đồng ý.
Người dưới 18 tuổi cũng được đăng ký hiến khi có văn bản đồng ý của cha mẹ hoặc người giám hộ. Việc đăng ký có thể được thay đổi hoặc hủy bỏ bất cứ lúc nào.
Quy định này nhằm tôn trọng nguyện vọng hiến tặng của người dưới 18 tuổi và gia đình, đồng thời tạo thêm cơ hội cứu chữa cho người bệnh, nhất là những trường hợp cần mô, bộ phận cơ thể có kích thước và đặc điểm giải phẫu phù hợp mà nguồn hiến từ người trưởng thành khó đáp ứng.
Trước những lo ngại trên mạng xã hội về nguy cơ mua bán mô, bộ phận cơ thể người, kể cả ở trẻ em, Bộ Y tế cho biết dự thảo luật quy định nghiêm cấm các hành vi mua bán, ép buộc, lấy trộm, môi giới mô, bộ phận cơ thể người và lợi dụng quan hệ giám hộ, chăm sóc thay thế, nuôi con nuôi để lấy mô, bộ phận cơ thể của người chưa thành niên. Người vi phạm có thể bị xử lý hình sự theo quy định.
Dự thảo cũng bổ sung yêu cầu xác minh nhân thân, mối quan hệ giữa người hiến và người được ghép; bảo đảm tính độc lập trong đánh giá điều kiện hiến và tư vấn về lấy, ghép, đặc biệt đối với người dưới 18 tuổi. Việc ghép phải được điều phối thông qua mã quốc gia và danh sách chờ ghép nhằm bảo đảm công bằng.
