Khi mưa lũ được “nhìn thấy” trên màn hình
Từ năm 2020, Chi cục Thủy lợi đã đưa vào sử dụng phần mềm Hệ thống quan trắc tự động mực nước - lượng mưa phục vụ công tác phòng, chống thiên tai (PCTT) tại địa chỉ https://quantrac.gialai.gov.vn.
Hệ thống kết nối và cập nhật gần như theo thời gian thực dữ liệu từ hơn 100 trạm đo mưa, 100 trạm đo mực nước tự động, 5 trạm khí tượng tự động dọc bờ biển và 10 tháp báo lũ thông minh tại các khu dân cư vùng hạ du sông Côn - Hà Thanh (cập nhật số liệu 10 phút/lần). Phần mềm trực tuyến công khai cho chính quyền địa phương, các đơn vị quản lý, người dân khai thác, sử dụng.
Trên nền bản đồ số, diễn biến mưa lũ trên các lưu vực sông được hiển thị trực quan, giúp Văn phòng Thường trực về PCTT tỉnh theo dõi, kịp thời phát hiện nguy cơ ngập lụt và tham mưu hiệu quả cho lãnh đạo trong công tác chỉ đạo, điều hành ứng phó bão, lũ, vận hành điều tiết hồ chứa, liên hồ chứa phù hợp.
Ông Nguyễn Tường Vĩ - cán bộ Văn phòng Thường trực PCTT tỉnh - cho biết: “Chỉ cần theo dõi trên hệ thống, lực lượng trực ban có thể nhanh chóng xác định khu vực mưa lớn, diễn biến mực nước sông và mức độ tăng nhanh hay chậm. Thông tin rõ ràng, kịp thời giúp công tác tham mưu ứng phó chủ động hơn. Đặc biệt, trong quá trình ứng phó với cơn bão số 13 năm 2025, dữ liệu về tốc độ gió, hướng gió và áp suất bề mặt được cập nhật liên tục 10 phút/lần từ 5 trạm khí tượng đã giúp theo dõi chính xác thời điểm bão đổ bộ, hướng di chuyển của tâm bão theo thời gian thực và cấp gió tại từng khu vực”.
Từ năm 2023, tỉnh đưa vào vận hành Hệ thống thông tin PCTT tại https://thientai.gialai.gov.vn, hỗ trợ chỉ đạo, điều hành ứng phó bão, lũ theo thời gian thực, tích hợp đầy đủ thông tin “4 tại chỗ”. Nhờ nền tảng số thống nhất, lãnh đạo nhanh chóng nắm bắt lực lượng, phương tiện, vật tư, nhu yếu phẩm của từng địa phương, bảo đảm chỉ đạo kịp thời, hiệu quả. Hệ thống đã được ứng dụng hiệu quả trong công tác sơ tán dân khi ứng phó cơn bão số 13 và đợt lũ lịch sử tháng 11.2025.
Dự báo sạt lở bằng AI
Một điểm nổi bật trong quá trình chuyển đổi số của Chi cục Thủy lợi là việc ứng dụng AI để theo dõi nguy cơ trượt lở đất đá tại khu vực phía Đông tỉnh. Hệ thống được đưa vào vận hành từ năm 2024, với phần mềm trực tuyến tại địa chỉ https://binhdinh2.truotlo.com; đồng thời phát triển ứng dụng cảnh báo sạt lở trên điện thoại di động (iOS và Android) nhằm kịp thời cung cấp thông tin cho người dùng. Phần mềm cho phép dự báo nguy cơ trượt lở trước 5 ngày và dự báo hàng giờ theo thời gian thực tại 134 vị trí có nguy cơ cao, đồng thời phát tin cảnh báo sớm phục vụ công tác phòng ngừa, tổ chức di dời dân cư khỏi khu vực nguy hiểm.
Ông Nguyễn Đức Toàn - Chủ tịch UBND phường Quy Nhơn - chia sẻ: “Khi có cảnh báo sớm, địa phương chủ động hơn rất nhiều trong việc bố trí lực lượng, tổ chức di dời người dân ra khỏi khu vực có nguy cơ sạt lở, qua đó hạn chế tối đa thiệt hại về người”.
Cùng với các công cụ dự báo, năm 2024, phần mềm quản lý dữ liệu vết lũ cộng đồng được triển khai tại vùng hạ du lưu vực sông Côn - Hà Thanh, cho phép ghi nhận các dấu vết ngập lụt thực tế do cộng đồng cung cấp. Nguồn dữ liệu này góp phần phản ánh sát thực trạng ngập lụt, hỗ trợ đánh giá mức độ rủi ro, xây dựng kịch bản ứng phó và phục vụ công tác quy hoạch lâu dài.
Năm 2025, tỉnh xây dựng và đưa vào sử dụng phần mềm báo cáo số liệu nguồn nước hồ chứa hằng ngày cho các công trình thủy lợi; các đơn vị quản lý hồ, đập dâng báo cáo trực tuyến mực nước, lượng mưa, lưu lượng đến - đi của công trình. Phần mềm cho phép lưu trữ, xuất báo cáo và quản lý cơ sở dữ liệu trực tuyến tại https://quantrac.pcttgialai.gov.vn/bao-cao/bao-cao-nguon-nuoc.
Đối với các hồ chứa lớn như Định Bình, Núi Một, Đồng Mít, tỉnh đã xây dựng chương trình hỗ trợ vận hành hồ trực tuyến trên Hệ thống cơ sở dữ liệu hồ, đập quốc gia (http://thuyloivietnam.vn), đồng thời thiết lập các kịch bản xả lũ khẩn cấp, hỗ trợ điều tiết lũ theo thời gian gần thực, góp phần nâng cao an toàn vận hành và giảm thiểu nguy cơ lũ lụt cho vùng hạ du.
Cùng với đó, Chi cục Thủy lợi đẩy mạnh truyền thông, cảnh báo thiên tai đến cộng đồng thông qua các bản tin trên Trang thông tin điện tử của Văn phòng Thường trực về PCTT (https://pcttgialai.gov.vn), giúp người dân kịp thời nắm bắt thông tin, nâng cao nhận thức và kỹ năng chủ động ứng phó bão lũ. Đến nay, trang đã ghi nhận hơn 34 triệu lượt truy cập, riêng năm 2025 đạt 16 triệu lượt.
Đánh giá kết quả chuyển đổi số, ông Ngô Vĩnh Khánh - Chi cục trưởng Chi cục Thủy lợi - cho biết: Việc ứng dụng công nghệ số đã giúp công tác quản lý thủy lợi và PCTT chuyển từ xử lý bị động sang chủ động phòng ngừa. Thời gian tới, Chi cục sẽ đẩy mạnh ứng dụng AI trong cảnh báo ngập lụt theo thời gian thực (thí điểm tại lưu vực sông Lại Giang); nâng cấp phần mềm vận hành liên hồ chứa lưu vực sông Côn, thiết lập quản lý lũ tổng hợp lưu vực sông Ba; ứng dụng UAV kết hợp AI đánh giá thiệt hại sau thiên tai và xây dựng bản đồ số phục vụ sơ tán dân theo các kịch bản bão lũ trên địa bàn tỉnh.