Sau nhiều lần được đánh thức nhưng chưa thành hình, La Vuông đang mở ra một cơ hội mới để trở thành điểm đến du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, thể thao và trải nghiệm.
Nhân Tuần lễ du lịch “Xanh sắc La Vuông - Vươn xa khát vọng” do phường Hoài Nhơn Bắc tổ chức, chúng tôi lên La Vuông để cảm nhận một vùng đất đang chuyển mình.
Ngày mới bắt đầu từ thung lũng Cầu Lầy. Chui ra khỏi lều trong tiết trời se lạnh, tôi nhóm lửa trên chiếc bếp dã chiến, đun nước pha trà.
Phía sau hồ Cầu Lầy, mặt trời từ từ nhô lên sau dãy núi, rải những tia nắng đầu tiên xuống thảo nguyên. Ánh nắng trong veo khiến cao nguyên mênh mông bừng sáng. Phía trên, bãi cỏ Đồng Vuông - nơi diễn ra các hoạt động chính của tuần lễ du lịch - đã rộn ràng.
La Vuông có diện tích được quy hoạch khoảng 1.800 ha, trong đó hơn 90 ha rừng tự nhiên được Nhà nước bảo vệ. Khí hậu mát mẻ, trong lành, nhiệt độ trung bình khoảng 25-27°C. Đỉnh núi thường xuyên mây phủ, tạo nên một không gian khác biệt so với vùng đồng bằng.
Không chỉ có khí hậu đặc biệt, La Vuông còn hấp dẫn bởi cảnh quan đa dạng. Những thảo nguyên xanh, bằng phẳng xen giữa triền đồi, triền dốc; những cánh rừng nguyên sinh bao quanh khiến nơi đây vẫn giữ được vẻ hoang sơ hiếm có.
Một ngày khó có thể khám phá hết quần thể địa danh nơi đây: Suối Cô Tiên, cổng Trời, thác Ba Tầng, Giếng cổ, núi Chúa, Vườn Cam, bãi Bằng Lạc…
Buổi chiều, trong tiết “mùa thu”, chúng tôi ghé suối Cô Tiên, nghe kể câu chuyện về tình yêu thủy chung của đôi nam nữ trong dân gian. Đến tối, trong cái lạnh của “mùa đông”, chúng tôi rảo bước lên Đồng Vuông tham gia khai mạc Tuần lễ du lịch “Xanh sắc La Vuông - Vươn xa khát vọng”, rồi quây quần bên lửa trại giữa thảo nguyên lộng gió.
Nhưng La Vuông không chỉ có thiên nhiên. Sáng hôm trước, trên đường lên thảo nguyên, chúng tôi dừng chân tại ngã ba Đông Dương - nơi đường lên La Vuông gặp hướng đi An Lão. Những cung đường nơi đây còn lưu giữ nhiều dấu tích lịch sử như ngã ba Hòa Bình, vòng cua Đá Lửa…
Theo tư liệu lịch sử, trong kháng chiến chống Mỹ, quân đội Mỹ từng lên La Vuông xây dựng sân bay dã chiến, cất giấu vũ khí, đạn dược. Đáp lại, nhân dân địa phương mở một con đường mòn từ Hoài Sơn qua An Lão, mang mật danh “con đường Hòa Bình”, để vận chuyển lương thực, vũ khí, đạn dược tiếp viện cho Sư đoàn 3 Sao Vàng.
Con đường Hòa Bình dài khoảng 13 km, xuyên qua Hoài Sơn và Hóc Đằng, được mở từ tháng 3.1972, trở thành một nhánh của đường Trường Sơn. Dấu tích sân bay dã chiến năm nào nay là khu vực Đồi Thông, được định hướng trở thành một điểm dừng chân trong quần thể du lịch sinh thái rừng và thể thao địa hình.
Một điểm đến khác cũng thôi thúc những người thích khám phá là Núi Chúa - ngọn núi cao nhất trong dãy núi chạy dọc ranh giới Quảng Ngãi - Gia Lai và lên hướng Kbang.
Núi Chúa đứng biệt lập, địa hình hiểm trở, quanh năm mát mẻ với những trảng cỏ bằng phẳng. Hệ thống suối từ khu vực này chảy về hồ Cẩn Hậu, dung tích khoảng 3,6 triệu m³, phục vụ sản xuất nông nghiệp vùng hạ lưu.
La Vuông còn có Trường Lũy - công trình được hình thành khoảng thế kỷ XVI, gồm bờ lũy cao 1-3 m, mặt lũy rộng 1-2 m và hệ thống đồn xây dựng dọc phía Đông.
Dưới chân Hòn Bồ, ở độ cao khoảng 500 m so với mực nước biển, còn có di tích Đồn Thứ rộng khoảng 16.000 m², từng giữ chức năng sơn phòng cho đoạn đường kinh lý Bắc - Nam qua La Vuông.
Tên gọi La Vuông cũng gắn với những cách lý giải khác nhau. Có ý kiến cho rằng La Vuông bắt nguồn từ cụm từ tiếng Pháp “La Voul”, nghĩa là “Điều ước”, xuất hiện từ những năm đầu thế kỷ XX khi người Pháp đặt chân đến đây.
Một cách lý giải khác gắn với năm 1901, khi chính quyền thuộc địa giao quyền khai thác vùng đất này cho chủ đồn điền người Pháp Alavoine; người dân địa phương gọi vùng đất theo cách Việt hóa là La Vuông.
Thời Pháp thuộc, La Vuông từng được khảo sát để tính đến khả năng xây dựng khu nghỉ dưỡng như Tam Đảo, Sa Pa, Bà Nà. Sau năm 1975, nơi đây từng là 1 nông trường chăn nuôi lớn của tỉnh với 2 thảo nguyên Cầu Lầy và Đồng Vuông. Tuy nhiên, địa hình hiểm trở, giao thông cách trở khiến nhiều dự định chưa thể đi đến cùng.
Năm 2023, tỉnh Bình Định (cũ) và thị xã Hoài Nhơn (cũ) bắt đầu quyết tâm tìm hướng đầu tư, từng bước khai thác tiềm năng La Vuông. Con đường bê tông và lưới điện quốc gia được gấp rút thi công lên cao nguyên, mở thêm điều kiện để vùng đất này tiếp cận du khách.
Năm 2024, Tuần lễ du lịch “La Vuông - Cao nguyên xanh vẫy gọi” cùng Giải chạy La Vuong Ultra Trail thu hút đông đảo du khách trong và ngoài nước, đưa cái tên La Vuông được biết đến rộng rãi hơn.
Từ bước khởi động ấy, địa phương tiếp tục nghiên cứu hướng phát triển du lịch tại La Vuông. Ý tưởng “La Vuông Glamping - Thế giới sắc màu trên cao nguyên xanh” từng đoạt giải nhất cuộc thi thiết kế quy hoạch khu vực phát triển du lịch sinh thái thảo nguyên, với quy mô dự kiến 500 ha, tổng mức đầu tư khoảng 700 tỷ đồng.
Theo định hướng, La Vuông có thể được phát triển thành quần thể du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng dựa vào thiên nhiên, khám phá núi rừng, thể thao mạo hiểm, trải nghiệm trang trại và các hoạt động vui chơi, giải trí phù hợp. Những ý tưởng ấy mở ra nhiều kỳ vọng, nhưng để biến tiềm năng thành một điểm đến thực sự vẫn còn một chặng đường dài.
Sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, La Vuông thuộc tổ dân phố Hoài Sơn Bắc, phường Hoài Nhơn Bắc. Địa phương đang khởi động lại ý tưởng “La Vuông Glamping - Thế giới sắc màu trên cao nguyên xanh” bằng chuỗi sự kiện “Xanh sắc La Vuông - Vươn xa khát vọng”.
Lên La Vuông dịp này, tôi gặp lãnh đạo phường Hoài Nhơn Bắc cùng bám trụ trên cao nguyên, ăn, ở và tổ chức các hoạt động với anh em.
Phường cũng đã ban hành kế hoạch phát triển du lịch cộng đồng giai đoạn 2026 - 2030, tầm nhìn đến năm 2040, với định hướng dựa vào thiên nhiên, văn hóa, nông nghiệp, ẩm thực, thể thao và trải nghiệm. Cùng với đó là đào tạo lực lượng làm du lịch tại chỗ, từ thanh niên, phụ nữ đến những người am hiểu văn hóa địa phương.
Theo định hướng này, La Vuông sẽ không đứng riêng lẻ mà được kết nối với xứ dừa Tam Quan, các làng nghề, sản phẩm OCOP, ẩm thực và không gian biển, hình thành những hành trình trải nghiệm đặc trưng của Hoài Nhơn Bắc.
Quan trọng hơn, người dân địa phương được xác định là một phần của quá trình phát triển du lịch. Khi người dân trực tiếp tham gia tạo sản phẩm, cung cấp dịch vụ và có thêm sinh kế từ tài nguyên quê hương, du lịch cộng đồng mới có thể tạo ra sức sống lâu dài.
Tham gia Tuần lễ du lịch, ông Võ Văn Trên (tổ dân phố Liễu An, phường Hoài Nhơn Bắc) bày tỏ niềm tự hào khi quê mình có La Vuông.
“Chúng tôi mong muốn nơi này từng bước hoàn thiện hạ tầng thiết yếu như điểm dừng chân, khu vệ sinh, bãi đỗ xe, hệ thống nhận diện và các dịch vụ ăn uống, lưu trú, vui chơi… Khi du khách đến đông hơn, người dân chúng tôi cũng có thêm việc làm, thu nhập” - ông Trên nói.
Một ngày ở La Vuông, chúng tôi đã đi qua “xuân, hạ, thu, đông”; đi qua câu chuyện tình yêu ở suối Cô Tiên, bờ lũy cổ rêu phong, những con đường ghi dấu lịch sử và cả những dự định phát triển vùng đất này còn ở phía trước.
Nếu cái tên La Vuông thực sự bắt nguồn từ ý nghĩa “Điều ước” thì vùng đất này hôm nay đang đứng trước một điều ước mới: Trở thành một điểm đến du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, thể thao và trải nghiệm đặc sắc của Gia Lai. Sứ mệnh ấy được trao cho chính quyền và nhân dân phường Hoài Nhơn Bắc. Và tôi đang cảm nhận rất rõ quyết tâm của địa phương.
