Sáng 24-8, với 465/471 đại biểu tham gia biểu quyết tán thành, Quốc hội đã thông qua Nghị quyết về cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.
Một trong những nội dung đáng chú ý của Nghị quyết là cơ chế bảo vệ tổ chức, cá nhân có hành vi vi phạm nhưng xuất phát từ lợi ích chung, thường được nhắc đến với tinh thần bảo vệ cán bộ “dám nghĩ, dám làm”.
Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang báo cáo giải trình trước Quốc hội. Ảnh: VGP/Nhật Bắc
Theo quy định được thông qua, cơ quan tiến hành tố tụng không truy cứu trách nhiệm hình sự đối với tổ chức, cá nhân khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện gồm: không tham nhũng; vì lợi ích chung, không vì lợi ích cá nhân, lợi ích nhóm hoặc có động cơ vụ lợi; hoạt động đầu tư, sản xuất, kinh doanh, ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số đã hoàn thành và mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội cho địa phương, đất nước; không có khiếu nại, tố cáo hoặc khiếu nại, tố cáo đã được giải quyết dứt điểm; không gây thất thoát, lãng phí tài sản hoặc nếu có thì đã khắc phục toàn bộ hậu quả thiệt hại.
Cơ chế này không đồng nghĩa mọi trường hợp cán bộ “dám nghĩ, dám làm” đều được miễn trách nhiệm hình sự. Các điều kiện về động cơ vì lợi ích chung, không tham nhũng, hiệu quả kinh tế - xã hội và việc khắc phục hậu quả phải được xem xét cụ thể.
Báo cáo giải trình của Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang nêu rõ, Nghị quyết phân biệt các cơ chế xử lý. Theo đó, không truy cứu và miễn trách nhiệm hình sự áp dụng với người có hành vi vi phạm, có trách nhiệm hình sự nhưng đáp ứng đủ điều kiện; loại trừ trách nhiệm hình sự có nghĩa hành vi được xác định không phải là tội phạm.
Nghị quyết còn thiết lập cơ chế tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự trong thời hạn 2 năm đối với trường hợp đáp ứng điều kiện để khắc phục hậu quả. Sau thời gian này, căn cứ kết quả khắc phục, cơ quan có thẩm quyền sẽ quyết định miễn trách nhiệm hình sự hoặc tiếp tục truy cứu trách nhiệm hình sự.
Nếu người vi phạm không khắc phục hoặc không thực hiện đúng phương án đã cam kết mà không có lý do chính đáng, việc xử lý hình sự sẽ được tiếp tục. Nếu hết thời hạn tạm đình chỉ mà toàn bộ thiệt hại đã được khắc phục, cơ quan có thẩm quyền có thể không khởi tố, đình chỉ điều tra hoặc đình chỉ vụ án theo quy định.
Nghị quyết cũng cho phép xem xét miễn kỷ luật đối với cán bộ, công chức, viên chức và người thuộc lực lượng vũ trang thuộc trường hợp không truy cứu hoặc loại trừ trách nhiệm hình sự. Trường hợp còn phải khắc phục hậu quả, việc xem xét kỷ luật có thể được tạm hoãn tối đa 2 năm.
Theo cơ quan soạn thảo, các quy định đã được rà soát theo hướng chặt chẽ nhằm vừa khuyến khích, bảo vệ người năng động, sáng tạo vì lợi ích chung, vừa tránh việc lợi dụng chính sách để hợp thức hóa sai phạm, ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý nhà nước.
Nghị quyết có hiệu lực từ 1-9-2026, thực hiện trong thời gian 3 năm.
