Khi lịch sử được kể bằng âm nhạc
Trong không khí chào mừng kỷ niệm 51 năm Ngày giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước, Trường Tiểu học, THCS và THPT Sao Việt (phường Pleiku) tổ chức Liên hoan ca khúc cách mạng lần thứ II - 2026 với chủ đề “Viết tiếp bản hùng ca”.
Được tổ chức ở một ngôi trường liên cấp, chương trình mang đến nhiều sắc màu với sự tham gia của học sinh ở các độ tuổi khác nhau. Ba chương Ký ức và nguồn cội, Tiếp bước, Khát vọng vươn cao không chỉ là cách chia bố cục, mà còn là một hành trình cảm xúc, dẫn dắt người xem đi từ những năm tháng chiến tranh gian khổ đến nhịp sống hòa bình hôm nay.
Điều đáng chú ý là cách lịch sử được chuyển tải. Không còn là những mốc thời gian khô cứng, lịch sử hiện lên qua hình ảnh các em nhỏ hóa thân thành người lính, thành những bà mẹ Việt Nam anh hùng hay những hoạt cảnh giản dị nhưng giàu cảm xúc. Chính sự “nhập vai” ấy đã khiến câu chuyện của quá khứ trở nên gần gũi hơn với người học.
Trong đó, tiết mục của CLB Võ cổ truyền tạo được dấu ấn riêng khi kết hợp các bài võ như Thanh long độc kiếm, Phong hoa đao trên nền ca khúc “Con rồng cháu tiên”. Những động tác mạnh mẽ, dứt khoát không chỉ thể hiện kỹ thuật mà còn giúp học sinh tiếp cận với các giá trị văn hóa truyền thống theo cách trực quan, sinh động.
Thầy giáo Phan Đình Khoa - Chủ nhiệm CLB, cho rằng việc đưa võ cổ truyền vào sân khấu học đường không đơn thuần là biểu diễn, mà còn là cách để những giá trị vốn có của dân tộc được tiếp nối trong môi trường giáo dục.
Với học sinh, quá trình chuẩn bị cho mỗi tiết mục cũng là một hành trình tìm hiểu. Em Lê Hoàng Bảo Bảo (lớp 6A7) chia sẻ: Khi biết mình sẽ biểu diễn trong dịp 30-4, em vừa hồi hộp vừa tự hào. Từ việc tập luyện, em hiểu hơn về ý nghĩa của những gì mình đang thể hiện và mong muốn nhiều bạn cùng tham gia để giữ gìn truyền thống lâu đời.
Không chỉ dừng ở kỹ năng biểu diễn, những trải nghiệm như vậy đang từng bước giúp học sinh “chạm” vào lịch sử theo cách riêng của mình.
Từ học để thi sang học để hiểu
Không khí chuẩn bị cho các hoạt động tương tự cũng đang diễn ra tại Trường THPT Chi Lăng (phường Hội Phú), nơi Liên hoan Ca khúc cách mạng lần thứ V được tổ chức ngay sau đợt thi giữa kỳ. Trong khuôn viên trường, không khó để bắt gặp hình ảnh học sinh tranh thủ từng khoảng thời gian để tập múa, tập hát, hoàn thiện tiết mục.
Sau vòng sơ loại, 16 tiết mục đã được lựa chọn cho đêm công diễn với chủ đề “Còn gì đẹp hơn”. Các tiết mục đều do học sinh tự xây dựng ý tưởng, tự tập luyện cho nhau dưới sự hướng dẫn của giáo viên. Chính quá trình đó buộc các em phải tìm hiểu về bối cảnh lịch sử của từng ca khúc, từ đó hiểu rõ hơn nội dung mình thể hiện.
Theo thầy giáo Đỗ Bách Khoa - Hiệu trưởng nhà trường, đây là một cách giáo dục hiệu quả bởi học sinh không tiếp nhận kiến thức một cách thụ động. “Khi các em tự tìm hiểu để biểu diễn, lịch sử không còn là những trang sách khô khan mà trở thành một phần trải nghiệm” - thầy Khoa nói.
Em Trần Trân (lớp 10A3) cho biết: Khi tham gia tiết mục “Lửa chiến thắng”, em đã dành thời gian tìm hiểu về giai đoạn lịch sử gắn với bài hát. “Nhờ vậy, em hình dung rõ hơn những gian khổ, hy sinh của cha ông và cảm thấy rất xúc động” - Trân chia sẻ.
Ở một góc nhìn khác, việc học sinh phải “nhập vai” cũng đồng nghĩa với việc các em phải đặt mình vào hoàn cảnh của nhân vật, từ đó hiểu sâu hơn những giá trị lịch sử - điều mà cách học thuần túy lý thuyết khó có thể mang lại.
Không chỉ ở khu vực Pleiku, tại các trường phía Đông tỉnh, những hoạt động văn nghệ gắn với chủ đề cách mạng cũng được duy trì đều đặn. Tại Trường THPT Quốc học Quy Nhơn, chương trình “Mừng Đảng - Mừng Xuân” tổ chức đầu năm 2026 đã dành không gian cho những ca khúc mang âm hưởng lịch sử.
Em Bùi Đồng Khánh Minh (lớp 12C3) cho biết: “Để biểu diễn tốt, tụi em phải tìm hiểu kỹ về hoàn cảnh ra đời của bài hát. Nhờ vậy mà kiến thức lịch sử đến rất tự nhiên, không còn cảm giác bị ép học”. Qua quá trình đó, các em dần hình thành cách tiếp cận chủ động hơn đối với môn học, từ học để thi sang học để hiểu.
Không chỉ trong khuôn khổ nhà trường, các hoạt động của Đoàn - Hội - Đội cũng thường xuyên lựa chọn hình thức hội diễn, liên hoan văn nghệ để lồng ghép nội dung giáo dục truyền thống. Khi học sinh được đặt vào vai trò chủ thể - tự tìm hiểu, tự thể hiện - lịch sử không còn là nội dung phải ghi nhớ, mà trở thành điều các em có thể cảm nhận và chia sẻ.
Học lịch sử theo cách của thế hệ mới
Từ thực tế tại nhiều trường học, có thể nhận thấy việc đưa các ca khúc cách mạng vào hoạt động giáo dục đang mở ra một hướng tiếp cận linh hoạt hơn đối với môn lịch sử. Ở đó, học sinh không chỉ tiếp nhận kiến thức mà còn tham gia vào quá trình tìm hiểu, trải nghiệm và tự diễn giải lại những gì mình hiểu.
Cách tiếp cận này không thay thế vai trò của chương trình chính khóa, nhưng bổ sung một “kênh” quan trọng, giúp lịch sử trở nên gần gũi hơn. Khi được tiếp cận qua âm nhạc, qua sân khấu và chính trải nghiệm cá nhân, những câu chuyện của quá khứ không còn xa vời mà trở nên dễ cảm nhận hơn.
Từ việc hiểu một ca khúc, một hoàn cảnh lịch sử cụ thể, nhận thức của học sinh dần được mở rộng. Ở đó, tình yêu Tổ quốc không đến từ những điều lớn lao, mà bắt đầu từ sự thấu hiểu những gì đã diễn ra, từ sự đồng cảm với những con người trong lịch sử.
Những giai điệu cách mạng, vì thế, không chỉ vang lên trong các dịp lễ, mà còn góp phần kết nối quá khứ với hiện tại, giúp thế hệ trẻ không chỉ biết mà còn hiểu, cảm về lịch sử. Khi có được sự thấu cảm ấy, việc tiếp bước sẽ không còn là khẩu hiệu, mà trở thành lựa chọn tự nhiên của những “chủ nhân tương lai của đất nước”.