Từ năm 2026, hàng hóa vào thị trường Liên minh châu Âu (EU) phải đáp ứng ngày càng nhiều yêu cầu về phát thải carbon, chống phá rừng, bao bì và tính bền vững của sản phẩm. Với doanh nghiệp Việt Nam, việc đáp ứng các tiêu chuẩn môi trường đang chuyển từ yêu cầu mang tính khuyến khích thành một phần của điều kiện tiếp cận thị trường.
EU đang từng bước đưa các yêu cầu về môi trường vào hoạt động thương mại, từ nguyên liệu đầu vào, quá trình sản xuất đến bao bì và vòng đời sản phẩm.
Đáng chú ý nhất là Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM). Cơ chế hiện áp dụng đối với 6 nhóm hàng gồm xi măng, sắt thép, nhôm, phân bón, điện và hydro. Nhà nhập khẩu tại EU phải khai báo lượng phát thải carbon gắn với hàng hóa và thực hiện nghĩa vụ chứng chỉ CBAM theo quy định.
Do đó, doanh nghiệp Việt Nam cần có dữ liệu phát thải đáng tin cậy để cung cấp cho đối tác. Theo thông tin từ Thương vụ Việt Nam tại Bỉ kiêm nhiệm EU được Bộ Công Thương đăng tải, nếu doanh nghiệp không có dữ liệu phù hợp, việc xác định phát thải theo giá trị mặc định của EU có thể làm tăng chi phí CBAM. Vì vậy, doanh nghiệp sản xuất thép, xi măng và các mặt hàng thuộc phạm vi CBAM cần đặc biệt chú ý đến kiểm kê khí nhà kính, hiệu quả năng lượng và giải pháp giảm phát thải.
Một yêu cầu khác tác động trực tiếp tới nhiều mặt hàng xuất khẩu của Việt Nam là Quy định chống phá rừng của EU (EUDR).
EUDR liên quan đến 7 nhóm hàng hóa gồm gia súc, ca cao, cà phê, dầu cọ, cao su, đậu tương và gỗ, cùng một số sản phẩm có nguồn gốc từ các mặt hàng này. Doanh nghiệp đưa hàng vào thị trường EU hoặc xuất khẩu từ EU phải chứng minh sản phẩm không liên quan đến hoạt động phá rừng, suy thoái rừng và được sản xuất phù hợp với pháp luật của quốc gia sản xuất.
Theo Ủy ban châu Âu, EUDR sẽ áp dụng từ 30-12-2026 đối với doanh nghiệp lớn và vừa, trong khi một số doanh nghiệp siêu nhỏ và nhỏ thuộc diện áp dụng sẽ có thêm thời gian đến 30-6-2027.
Bên cạnh đó, từ ngày 12-8-2026, Quy định về bao bì và chất thải bao bì của EU (PPWR) bắt đầu được áp dụng. Quy định bao phủ toàn bộ vòng đời bao bì, từ thiết kế, vật liệu, khả năng tái sử dụng, tái chế đến quản lý chất thải.
Đặc biệt, từ ngày áp dụng, bao bì tiếp xúc với thực phẩm có chứa PFAS vượt ngưỡng quy định không được đưa vào thị trường EU. Các yêu cầu khác về ghi nhãn, giảm chất thải, tái sử dụng và hàm lượng vật liệu tái chế sẽ tiếp tục được triển khai theo lộ trình. EU cũng đang triển khai Quy định về thiết kế sinh thái đối với sản phẩm bền vững (ESPR). Quy định hướng tới các sản phẩm bền hơn, dễ sửa chữa, sử dụng tài nguyên hiệu quả và giảm tác động môi trường.
Doanh nghiệp Việt Nam cần xác định rõ sản phẩm của mình thuộc quy định nào của EU; xây dựng hệ thống thu thập và lưu trữ dữ liệu về nguyên liệu, nguồn gốc và phát thải; kiểm soát hóa chất và vật liệu bao bì; đồng thời chủ động trao đổi với nhà nhập khẩu để thống nhất yêu cầu về hồ sơ, dữ liệu và kiểm chứng.
Bộ Công Thương cho rằng xu hướng “xanh hóa” đang trở thành một yêu cầu ngày càng quan trọng của thương mại quốc tế. Doanh nghiệp cần chủ động chuyển đổi công nghệ, tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải và nâng cao khả năng truy xuất, thay vì chỉ xử lý yêu cầu môi trường khi hàng hóa chuẩn bị xuất khẩu.
