Từ đại ngàn đến biển, những lớp lịch sử, văn hóa của Gia Lai sẽ được kết nối thành một câu chuyện xuyên suốt với công chúng là trung tâm của hành trình trải nghiệm.
Theo định hướng của tỉnh, Bảo tàng tỉnh sau khi xây dựng mới tại số 86 Lê Duẩn (phường Quy Nhơn) sẽ trở thành một biểu tượng văn hóa mới của Gia Lai, là nơi giới thiệu vùng đất, con người và bản sắc địa phương, góp phần giáo dục truyền thống, quảng bá hình ảnh, phát triển du lịch.
Theo Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Thị Thanh Lịch, qua nghiên cứu nhiều mô hình bảo tàng hiện đại như: Bảo tàng Quốc gia Singapore, Bảo tàng Quốc gia Hàn Quốc, Bảo tàng Văn minh châu Á, Bảo tàng Quảng Ninh... điểm chung là lấy “câu chuyện” làm trung tâm, hiện vật đóng vai trò chứng cứ để kể chuyện. Từ đó, tỉnh Gia Lai lựa cấu trúc trưng bày: “Bảo tàng Gia Lai: Từ đại ngàn đến biển”.
“Với một thiết chế văn hóa có quy mô và ý nghĩa đặc biệt như Bảo tàng tỉnh, việc xây dựng được tính toán bài bản, khoa học, trong đó nội dung trưng bày giữ vai trò quan trọng. Bảo tàng không chỉ là nơi tham quan mà là hệ sinh thái văn hóa” - Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Thị Thanh Lịch nhấn mạnh.
Bảo tàng mới còn hướng tới nhiều chức năng: Nghiên cứu lịch sử - văn hóa, giáo dục di sản, trải nghiệm nghề truyền thống và nghệ thuật biểu diễn, số hóa và lưu trữ di sản; đồng thời kết nối các tuyến du lịch giữa những không gian văn hóa, sinh thái đa dạng trong tỉnh.
Đề cương trưng bày gồm không gian ngoài trời; không gian trong nhà với khu vực dẫn nhập “Từ đại ngàn đến biển - Miền đất hội tụ”, kho mở và phòng trưng bày chuyên đề với 9 chủ đề chính: Thiên nhiên, đất nước và con người Gia Lai; Dấu ấn các nền văn hóa cổ trên đất Gia Lai (tiền - sơ sử); Di sản văn hóa Champa trên đất Gia Lai; Cảng thị Nước Mặn xưa, nơi phôi thai chữ Quốc ngữ; Phong trào Tây Sơn (1771-1802); Gia Lai trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ, xây dựng và phát triển; Bác Hồ với nhân dân Gia Lai; Văn hóa các dân tộc Gia Lai; Gia Lai bước vào kỷ nguyên mới.
Theo nhà nghiên cứu Nguyễn Thanh Quang (phường Quy Nhơn), Gia Lai đang đi theo cách “đo ni đóng giày”, tức tính toán phương án trưng bày, câu chuyện cần kể và cách phục vụ công chúng trước khi hoàn thiện phương án xây dựng.
“Đây là một chủ trương đúng đắn, giúp kiến trúc bảo tàng được thiết kế trên nền tảng nội dung chứ không phải ngược lại. Một bảo tàng hiện đại thì không gian trưng bày cần được tính toán cả bên trong lẫn bên ngoài” - ông Quang nhìn nhận.
Cùng quan điểm, ông Bùi Tĩnh, nguyên Giám đốc Bảo tàng tỉnh, cho rằng: Giá trị của bảo tàng tương lai không chỉ nằm ở những bộ sưu tập được lưu giữ mà còn ở khả năng đưa di sản đến gần công chúng. Vì vậy, bên cạnh trưng bày thường xuyên, cần chú trọng nghiên cứu, giáo dục di sản, triển lãm chuyên đề, hoạt động trải nghiệm và số hóa tư liệu.
Đáng chú ý, câu chuyện của bảo tàng không dừng ở quá khứ. Chủ đề “Gia Lai bước vào kỷ nguyên mới” đề cập đến kinh tế di sản, du lịch, chuyển đổi số, công nghiệp văn hóa và hội nhập; đồng thời hướng tới xây dựng không gian sáng tạo, nghệ thuật đương đại và tổ chức các triển lãm chuyên đề luân phiên. Thông điệp được xác định là: “Di sản không nằm lại phía sau. Di sản tạo ra tương lai”.
Với cách tiếp cận này, “Từ đại ngàn đến biển” không chỉ là tên gọi của một chủ đề trưng bày tại Bảo tàng tỉnh mà còn là cách kể về Gia Lai trong chiều dài lịch sử, sự đa dạng văn hóa và những chuyển động của đời sống hôm nay.
Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Thị Thanh Lịch cho biết: Gia Lai hướng tới xây dựng Bảo tàng tỉnh trở thành “Bảo tàng Văn minh Đại ngàn - Biển Đông”, bảo tàng cấp vùng của Tây Nguyên và Duyên hải Nam Trung Bộ, có tầm vóc quốc gia.
Từ di tích Đá cũ An Khê, văn minh Champa, không gian văn hóa Tây Nguyên, hào khí Tây Sơn, nơi phôi thai chữ Quốc ngữ đến truyền thống cách mạng và khát vọng phát triển trong kỷ nguyên mới, bảo tàng sẽ kết nối những lớp trầm tích làm nên diện mạo Gia Lai hôm nay.
Đây cũng là lợi thế đặc thù của Gia Lai sau hợp nhất: Hội tụ không gian từ đại ngàn đến biển, từ tiền sử đến hiện đại, từ văn hóa bản địa đến giao lưu quốc tế.
