Tuy nhiên, trước những tranh chấp ngày càng phức tạp, nhất là về đất đai, tài sản, yêu cầu nâng cao kiến thức pháp luật, kỹ năng nghiệp vụ và bảo đảm điều kiện hoạt động cho lực lượng này ngày càng cấp thiết.
Khi uy tín cần đi cùng kiến thức pháp luật
Phải đến lần hòa giải thứ ba, tổ hòa giải làng Plei Ksing (xã Phú Thiện) mới giúp gia đình bà Siu H’Tri và gia đình người cháu ruột tháo gỡ bất hòa liên quan đến việc bán đất.
Mâu thuẫn bắt nguồn từ việc bà Siu H’Tri bán phần đất được chia nhưng không trao đổi với họ hàng. Một người cháu bênh mẹ, dùng mạng xã hội xúc phạm dì ruột là bà H’Tri, khiến quan hệ họ hàng thêm căng thẳng.
Anh Rmah Sắp - Trưởng thôn, Tổ trưởng Tổ hòa giải làng Plei Ksing - cho biết: Ban đầu, hai bên liên tục tranh cãi, không chịu lắng nghe. Các thành viên phải chờ mọi người bình tĩnh, phân tích cách ứng xử của người cháu và khuyên các bên trân trọng tình thân.
“Muốn hòa giải hiệu quả phải tìm hiểu nguyên nhân, nắm rõ tình tiết phát sinh mâu thuẫn để đưa ra hướng giải quyết phù hợp” - anh Sắp chia sẻ.
Sau sáp nhập, làng Plei Ksing có 512 hộ, phần lớn là đồng bào Jrai. Tổ hòa giải có 9 thành viên là đại diện các đoàn thể, người cao tuổi và người có uy tín. Từ đầu năm đến nay, tổ đã hòa giải thành công 6 vụ việc.
Tại thôn Tam Điệp (xã Phú Thiện), mâu thuẫn giữa các hộ dân ở hẻm 56 Trần Phú cũng đã được giải quyết. Theo ông Nguyễn Văn Phúc - Trưởng thôn, Tổ trưởng Tổ hòa giải thôn - cho hay: Một số hộ đổ đất ở đầu hẻm để ngăn nước mưa gây ngập các nhà phía trong. Tuy nhiên, việc làm này lại khiến nước tràn vào nhà một hộ ngay đầu hẻm.
Việc chủ nhà cho san gạt đất khiến các bên xảy ra lời qua tiếng lại. Sau khi khảo sát, tổ hòa giải liên hệ đơn vị thủy lợi, đề nghị làm rãnh thoát nước mưa đấu nối vào tuyến dẫn nước của công trình. Có phương án thoát nước, các hộ đồng thuận, mâu thuẫn được giải quyết.
Dù vậy, không phải vụ việc nào cũng hòa giải thành, nhất là tranh chấp đất đai. Theo ông Phúc, trong 4 vụ phát sinh từ đầu năm đến nay, có 3 vụ hòa giải không thành do các bên không thống nhất về ranh giới, quyền sử dụng đất. Tổ hòa giải vận động người dân bình tĩnh, hạn chế xung đột, hướng dẫn liên hệ cơ quan có thẩm quyền để giải quyết.
Ông Siu Tinh - Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam xã Phú Thiện - cho biết: Xã có 22 tổ hòa giải với 189 hòa giải viên. Từ đầu năm đến nay, 10 thôn, làng phát sinh 31 vụ việc cần hòa giải; trong đó, 4 vụ liên quan đến đất đai tại 2 thôn hòa giải không thành. Các vụ việc chủ yếu liên quan đến tranh chấp đất đai, phân chia tài sản và nguồn gốc đất chưa rõ ràng.
Tại xã Chư Krey, 8 tổ hòa giải có 40 thành viên, chủ yếu giải quyết mâu thuẫn nhỏ trong cộng đồng. Phó Chủ tịch UBND xã Đỗ Minh Sơn nhìn nhận: Kiến thức pháp luật của một bộ phận hòa giải viên còn hạn chế, hoạt động vẫn dựa nhiều vào phong tục, kinh nghiệm. Do đó, cần bồi dưỡng kỹ năng xử lý tình huống, ghi biên bản, lập hồ sơ và theo dõi kết quả hòa giải.
Chú trọng bồi dưỡng kiến thức pháp luật cho hòa giải viên
Theo số liệu từ Sở Tư pháp, toàn tỉnh có 1.418 tổ hòa giải với 10.512 hòa giải viên ở cơ sở. Từ đầu năm đến nay, các tổ tiếp nhận 2.201 vụ việc, hòa giải thành 1.776 vụ, đạt tỷ lệ trên 80%.
Tuy nhiên, chất lượng hoạt động chưa đồng đều; một số hòa giải viên còn hạn chế về kiến thức pháp luật, kỹ năng xử lý tình huống và kinh nghiệm thực tiễn.
Việc thu hút người có chuyên môn pháp luật tham gia tổ hòa giải còn khó khăn, nhất là ở vùng sâu, vùng đồng bào dân tộc thiểu số; một số địa phương chưa bảo đảm kinh phí chi trả chế độ cho hòa giải viên.
Từ thực tiễn cơ sở, các địa phương đề nghị tăng cường tập huấn chuyên sâu về lĩnh vực đất đai, hôn nhân và gia đình; phối hợp giữa cán bộ tư pháp, địa chính với tổ hòa giải để hỗ trợ xử lý vụ việc khó.
Ở xã Ia Hrung, địa phương đã mời luật sư tập huấn, phân tích tình huống thực tế để nâng cao kỹ năng cho hòa giải viên. Phó Chủ tịch UBND xã Hồ Việt Bắc cho hay: UBND xã sẽ phối hợp với MTTQ rà soát, kiện toàn các tổ hòa giải, lựa chọn người có uy tín, khả năng vận động và điều kiện tham gia; đồng thời nâng cao trách nhiệm của từng hòa giải viên.
Phó Giám đốc Sở Tư pháp Đỗ Duy Nam cho biết: Thực hiện Đề án “Nâng cao năng lực đội ngũ hòa giải viên ở cơ sở giai đoạn 2024-2030”, Sở phối hợp với các địa phương tập huấn, trao đổi kinh nghiệm, hướng dẫn kỹ năng giải quyết mâu thuẫn, tranh chấp thường phát sinh. Nội dung tập trung vào lĩnh vực đất đai, hôn nhân và gia đình, thừa kế, môi trường và nghiệp vụ hòa giải.
Từ đầu năm đến nay, Sở Tư pháp đã tổ chức 10 hội nghị phổ biến kiến thức pháp luật, kỹ năng hòa giải ở cơ sở cho 1.210 lượt hòa giải viên, công chức phụ trách; đồng thời phối hợp tổ chức 13 hội nghị cùng nội dung cho hòa giải viên tại các xã, phường.
Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi) được Quốc hội thông qua ngày 24-8-2026, có hiệu lực từ ngày 1-3-2027. Việc tiếp tục bồi dưỡng kiến thức pháp luật, nâng cao kỹ năng nghiệp vụ, kiện toàn đội ngũ và bảo đảm nguồn lực là yêu cầu cần thiết để công tác hòa giải đáp ứng thực tiễn, phát huy vai trò giải quyết mâu thuẫn ngay từ cộng đồng, góp phần giữ gìn tình làng nghĩa xóm, an ninh trật tự ở cơ sở.
