Mùa này vào làng rất thích, nghe khoan khoái đất thở ngai ngái, thoảng hoặc mùi khê nồng của mùn ẩm, của lá mục quện trong khói rạ đồng chiều nhà ai còn âm ỉ.
Ngày ấy lòng còn dại, tôi không biết tại sao ông cứ phải chặt tre, đan đát, vót tăm, làm cả điếu cày bỏ chợ. Chẳng đáng bao nhiêu tiền mà cực sức. Nhưng rõ ràng là ông tôi vui lắm, vui trong ánh mắt, trong nụ cười tếu táo và móm mém.
Chiếc rựa nặng trịch đưa lên đưa xuống nhẹ nhàng, ánh thép sáng loáng đúng chỗ hay được cọ chuốt vào tre nhất. Trong nắng chiều hiền hòa, từng đụn phoi đùn lại như chùm hoa ngà ngà rơi xuống nền gạch. Từng cây tăm tròn nhẵn, nhỏ đều tăm tắp được xếp ngay ngắn.
Ngày ấy, nhà chẳng bao giờ thiếu tăm. Thứ tăm “xịn sò” làm từ lõi tre chẳng bao giờ biết mục. Cũng như thứ trà “hữu cơ” thượng hạng mà bây giờ hóa “xa xỉ” vì làm thủ công và canh tác không thuốc trừ sâu, phân bón.
Ngày đó, nhà vắng tanh, con cháu lớp đi làm, lớp đi học. Sáng sớm, ông tôi lại rỗi rãi tỉ mẩn hái từng búp chè vào sao. Bàn tay nhăn nheo vừa xoè ra, hàng trăm bó nõn bàng bạc xanh đã bung xòa đầy rổ, từng cọng từng cọng đều tăm tắp, óng ánh đúng độ “một tôm một lá”.
“Tau không thích trà đinh, uống như ri mới đậm đà” - ông nói. Đó là thói nghiện của người già với thức uống gắn bó hơn mấy mươi năm. Con bé con như tôi đã ngồi thật lâu say sưa xem ông “xào trà”.
Trên chiếc chảo gang dày miệng rộng, lòng chảo đã ngả màu nâu đồng ám nhựa, bàn tay ông nhăn nheo nhịp nhàng đảo, nhấn, lúc khoan lúc nhặt, lúc khum khum mười đầu ngón tay ám khói, lúc chà nhẹ áp tròn vành chảo.
“Không bỏng hả ông?” - Tôi ái ngại hỏi, nhìn làn khói xanh mơ lờn vờn trên bếp củi, nóng ran như đôi má đỏ au loáng nhoáng mồ hôi của ông. “Không, da già rồi chẳng nóng mấy, tau phải dùng lòng tay mới đo được nhiệt, chảo mà nguội là trà hấn ôi ngay” - ông cười.
Những búp non "một tôm một lá", sau hơn nửa ngày trời sao sấy đã cong xoăn như những chiếc móc câu lấm láp lớp phấn mỏng, hương đưa thoảng mùi thơm vừa ấm ngậy vừa thanh tao.
Tôi không biết ông tôi đã trầm ngâm điều chi khi vừa nhấp ngụm trà đầu tiên tê tan trên đầu lưỡi trong một buổi đầu đông sớm mai? Có phải đó là cái trầm ngâm khoan khoái của người nghiện trà biết tự tay hái đọt, tự làm, tự thẩm độ vừa vị, cái ung dung nhàn tản của người đã cần mẫn tất bật trải qua các công đoạn sơ chế để cho ra một chén trà ấm nóng; hay cái đắng chát ngọt bùi đọng lại cuống họng là nỗi nhớ quê xa?
Xa quê, nhưng con người vùng Bắc Trung Bộ như ông tôi chắc vẫn thấy có gì đó thật gắn bó gần gũi với mảnh đất Tây Nguyên. Nơi gió vừa đủ lạnh, trời vừa đủ trong xanh, người đủ giản dị hiền lành cho vườn tược sum suê xanh mát, nên nỗi nhớ quê cứ bồi hồi trong từng vốc trà, ngụm nước, trong từng thớ cật tre còn ẩm ngái mùi dân dã…
Trong những tháng năm xa quê, nỗi nhớ đã nương náu vào kỷ niệm mộc mạc quê mùa, thức dậy nó hiện diện hằng ngày bằng những gì thật thong thả chậm rãi. Cơ hồ, ngày mai, ngày mai hoài niệm là… chốn đây!
Bây giờ ông tôi thôi không còn ngồi đan đát hay vừa sao trà vừa nghe hát chèo nữa. Miền mây trắng đã tiễn người về thong dong. Nhưng có ai ngờ đâu, dấu quê đọng lại nơi tôi, trong lòng kẻ xa quê những kỷ niệm tươi nguyên như vừa mới hôm qua.
Tôi thèm một sớm mai gió nhẹ trời hanh, mơ một sớm mai nắng nhảy nhót trên tán lá kề ô cửa sổ lạc nhịp tiếng chim. Mà bình yên hóa xa xôi trong những ngày nắng vội.
Chợt nhớ cụ Kép trong “Hương cuội”, ông cụ Sáu trong “Những chiếc ấm đất”, ông Cử Hai trong “Một cảnh thu muộn” của nhà văn Nguyễn Tuân. Nghệ thuật uống trà, thưởng hoa, làm lồng đèn qua con mắt nghệ sĩ độc đáo của nhà văn “suốt đời đi tìm cái đẹp” đã trở thành thú chơi tao nhã công phu. Nhưng “hồn quê dấu cũ” thì vẫn còn đó chẳng xa vời, tựa như nó mới là nguồn mạch lâu bền làm nên dư âm sâu xa cho tập truyện ngắn “Vang bóng một thời”.
Phải chăng người ta chọn lối chơi, cách sống như cụ Kép, cụ Sáu không chỉ vì muốn “phản ứng ngông” với thời cuộc, mà quan trọng hơn là tìm điểm tựa cho sự cân bằng của tâm hồn.
Dấu xưa là hoài niệm - nơi cho phép ta được sống thong dong một chút giữa bao tất tả với bộn bề, nơi cho ta vợi bớt nỗi niềm chênh vênh của con người hiện đại, tiện nghi đủ đầy nhưng lòng thực trống rỗng chơi vơi.
Lại nhớ lúc ông tôi trầm ngâm ngồi nhấp ngụm trà, vị ngọt chát ở trà kéo ông về thực tại hay càng chìm vào chốn quê? Tôi không rõ, nhưng cảm giác khoan khoái vì chén trà ngon có lẽ là dư vị cuối cùng. Như thể, cứ chầm chậm thôi, sự tỉ mỉ luôn được đáp đền xứng đáng. Như thể chất lượng cuộc sống đáng giá nhất là khi được từ tốn sống và làm việc trọn vẹn từng khoảnh khắc.
Dân dã và xa xỉ, hoài niệm và hiện đại, chưa bao giờ như lúc này, vừa tương phản vừa “đánh tráo” nhau. Ngày xưa chuyện cụ Kép thưởng kẹo mạch nha tẩm hương mặc lan nghe có vẻ kỳ thú, nhưng thực chất sự cầu kỳ vốn chỉ ở cái công sức và sự thưởng thức tinh tế, chứ không nằm ở chỗ xa hoa đắt đỏ.
Và cũng như thế, ngày xưa, ông tôi quanh năm uống trà trà nõn một tôm “organic” vì nhà trồng được, người làm được. Còn bây giờ, những thứ ấy hóa ra “màu mè” xa lạ và xa xỉ giữa thời đại 4.0.
Ngẫm ra, hoài niệm về dấu xưa của nhà văn Nguyễn Tuân trong "Vang bóng một thời" là một cách phản ứng tinh tế và nhạy cảm của con người yêu cái đẹp trước thời cuộc đảo thay.
Phải chăng càng trong xưa cũ càng tìm thấy sự bình yên và khi bình yên, tự tại trước cuộc sống vốn nhiều chông chênh trắc trở là cứu cánh cuối cùng, là cái đẹp vững lành bền bỉ thì ai rồi cũng vậy, dù người thôn quê hay thành thị, người miền ngược hay miền xuôi, ở buổi xa xưa hay thuở nay, cũng luôn mong ngóng trông về?
