Emagazine

E-magazine Khám phá Tây Nguyên từ “bảo tàng mở”


Nhà sưu tầm Đặng Minh Tâm (tỉnh Lâm Đồng) và các cộng sự của ông vừa bổ sung vào “bảo tàng mở” những hiện vật độc đáo, quý giá. Bức tranh tổng thể về Tây Nguyên được tái hiện tại Quảng trường Đại Đoàn Kết (TP. Pleiku) đã hé mở thêm nhiều câu chuyện văn hóa thú vị.



Nhà sưu tầm Đặng Minh Tâm cho biết: “Cái mới của đợt bổ sung này là hoàn thiện thêm 2 căn nhà đặc trưng cho 2 nhóm dân tộc ở cực Nam Tây Nguyên là nhà dài Ê Đê (tỉnh Đak Lak) và nhà của người Cơ Ho (tỉnh Lâm Đồng). Như vậy, không gian trưng bày này có 5 ngôi nhà đặc trưng cho 5 nhóm dân tộc điển hình ở Tây Nguyên. Đó là nhà ở của người Xê Đăng (tỉnh Kon Tum), nhà rông Bahnar (tỉnh Gia Lai), nhà M’Nông (tỉnh Đak Nông) và 2 nhà Ê Đê, Cơ Ho vừa hoàn thiện. Không gian trưng bày còn được bổ sung thêm hơn 100 tượng gỗ cùng nhiều chục bộ tượng cây”. Theo ông Tâm, vườn tượng ở đây có số lượng nhiều nhất, phong phú nội dung và đặc trưng, tiêu biểu nhất tại một không gian trưng bày về Tây Nguyên mà từ trước tới nay nhà sưu tầm này thực hiện tại các tỉnh.



Các hiện vật cổ, quý mới bổ sung được trưng bày tập trung trong căn nhà Ê Đê (được gọi là nhà trung tâm, phía tay trái trụ đá tại Quảng trường). Trong căn nhà còn có bút tích của cố Giáo sư Trần Văn Khê, Giáo sư Tô Ngọc Thanh, cố Nghệ sĩ Nhân dân Y Brơm, nhà văn Nguyên Ngọc, Giáo sư Alexander Sokolovsky (Đại học Liên bang Viễn Đông, DVFU). Các nhà văn hóa, nghiên cứu đều đánh giá cao giá trị của các hiện vật văn hóa, dân tộc học-gia tài trong hơn 40 năm sưu tầm của ông Đặng Minh Tâm.

Những hiện vật đáng chú ý tại căn nhà trung tâm có các loại gùi cổ xưa, tiêu biểu của 5 dân tộc đặc trưng cho vùng Bắc, Trung đến cực Nam Tây Nguyên với những đặc điểm riêng biệt. Trong đó có gùi cổ của người Bahnar ở huyện Kbang. Ngoài ra còn có những loại gùi “đặc chủng” như gùi đi săn, gùi dành riêng đựng đồ dùng của phụ nữ… Đáng lưu ý là hiện vật trống đồng tìm thấy tại Lâm Đồng có niên đại khoảng 2.000-2.500 năm; những bộ rìu tay bằng đá đặc trưng cho thời kỳ đá cũ tìm thấy ở các tỉnh Tây Nguyên, minh chứng rằng đây là vùng đất cổ xưa của loài người.



Bộ trang sức của người Tây Nguyên cũng là những hiện vật gợi nhiều sự tò mò. Trong đó có những chiếc vòng cầu hôn bằng đồng hiện vẫn được một số dân tộc sử dụng khá phổ biến, khuyên tai bằng ngà voi hay xương nai, còng chân bằng đồng. Đặc biệt là bộ nhẫn làm bằng bạc của người Chu Ru (Lâm Đồng). Bên cạnh là bộ dụng cụ làm nhẫn làm từ chất liệu tự nhiên như: sáp ong, phân trâu, bồ kết rừng…



Nhà sưu tầm Đặng Minh Tâm giới thiệu: “Bộ nhẫn được trưng bày tại đây do nghệ nhân Ya Tuất (làng Ma Đanh, xã Tu Tra, huyện Đơn Dương, tỉnh Lâm Đồng) chế tác. Ông là 1 trong 6 “báu vật nhân văn” của Tây Nguyên không có người thừa kế, truyền nghề. Nếu nghệ nhân Ya Tuất ra đi thì nghề này sẽ mất đi vĩnh viễn, mang theo những kỹ nghệ chế tác vô cùng độc đáo”.

Sinh sống chủ yếu ở tỉnh Lâm Đồng nhưng ông Đặng Minh Tâm có cơ duyên sưu tầm nhiều hiện vật dân tộc học rất quý tại Gia Lai. Trong đó có bộ cườm cổ bằng đá quý ông sưu tầm được ở vùng An Khê cách đây 20 năm.



Từ khi không gian trưng bày “Thiên đường Tây Nguyên-Gia Lai” bắt đầu phục vụ khách tham quan (ngày 5-12-2023) tới nay, chị Nguyễn Thị An-thuyết minh viên của Bảo tàng tỉnh đã trực tiếp giới thiệu các hiện vật văn hóa đến nhiều đoàn học sinh trong tỉnh.

Theo chị An, mặc dù hiện vật phong phú, trong đó nhiều hiện vật có giá trị nhưng hạn chế của một sưu tập tư nhân nên trưng bày chưa thực sự logic. Nhưng bù lại, “Thiên đường Tây Nguyên-Gia Lai” kết hợp được yếu tố văn hóa và giải trí nên thu hút rất đông người dân và du khách đến thưởng lãm. “Việc một nhà sưu tập tư nhân đưa những hiện vật đã kỳ công sưu tầm, nhất là hiện vật quý ra phục vụ công chúng ở ngoài trời là điều rất đáng quý. Bảo tàng cũng sẽ học hỏi cách trưng bày theo hướng mở này để giới thiệu hiện vật hiện có đến với công chúng nhiều hơn, phát huy hiệu quả công tác bảo tồn, bảo tàng hiện nay”-chị An nói.

Với những người sinh ra và lớn lên từ làng, không gian trưng bày gợi lại nhiều kỷ niệm thân thuộc. Chị Rah Lan Huế (TP. Pleiku) cho biết: Học đại học xong, chị làm việc ở thành phố và thỉnh thoảng mới có dịp về làng. Do đó, không gian trưng bày “Thiên đường Tây Nguyên-Gia Lai” giúp chị có cơ hội kết nối với truyền thống văn hóa nhiều hơn. Chị chia sẻ: “Nhìn những trái bầu khô treo dày đặc ở đây, tôi lại nhớ kỷ niệm tuổi thơ với gia đình. Ở làng tôi hầu như nhà nào cũng trồng bầu để làm vật dụng trữ nước. Đến mùa thu hoạch, chúng tôi hái những quả bầu già đem vùi xuống lòng suối hoặc ở hõm đất nhão dưới gầm nhà sàn-chỗ hay rửa tay chân đọng nước lâu ngày. Sau 7 ngày thì cắt núm bầu đổ hạt ra phơi để làm hạt giống cho mùa sau, còn quả bầu tiếp tục ngâm nước 1 tuần nữa rồi lấy lên phơi khô. Muốn quả bầu có màu đen huyền thì lấy than giã nhuyễn trộn với bùn, ngâm quả bầu vài ngày. Hay những trái bắp treo trên vách nhà sàn cũng không phải để trang trí cho đẹp như nhiều người nghĩ. Đó là cách người dân bảo quản khỏi mối mọt. Không chỉ bắp mà các loại nông sản đặc trưng của người Tây Nguyên đều được bảo quản phổ biến như treo trên vách nhà hoặc gác bếp. Bằng cách đơn giản như vậy mà hạt giống được bảo quản từ mùa này qua mùa khác vẫn không bị hư”.



Chị Huế chia sẻ thêm, không gian trưng bày “Thiên đường Tây Nguyên-Gia Lai” tuy có những đặc trưng riêng biệt của mỗi dân tộc nhưng trên hết đã phản ánh cuộc sống đầy sáng tạo của các dân tộc với một kho vốn chung. “Tôi sẽ đưa con gái ra đây để giúp con phần nào hiểu về cuộc sống của ông bà, cha mẹ ở làng như thế nào, giúp con kết nối với văn hóa của dân tộc mình tốt hơn. Mỗi khi về làng, con sẽ không phải bỡ ngỡ với chính văn hóa nguồn cội của mình”-chị Huế tâm sự.



Có thể bạn quan tâm

Bí thư Chi bộ 9X ở buôn làng: Đảng tín, dân tin - Kỳ 2: Khi bí thư chi bộ bắt nhịp thời đại số

E-magazine Bí thư Chi bộ 9X ở buôn làng: Đảng tín, dân tin - Kỳ 2: Khi bí thư chi bộ bắt nhịp thời đại số

(GLO)- Không chỉ tạo dựng uy tín từ những việc làm cụ thể, các bí thư chi bộ trẻ người dân tộc thiểu số ở Gia Lai còn chủ động ứng dụng công nghệ vào sinh hoạt Đảng, hỗ trợ đảng viên nâng cao kỹ năng số và nhận diện thông tin sai lệch trên mạng xã hội.

Gia Lai - 40 năm đổi mới: Từ gian khó đến khát vọng vươn xa - Kỳ 3: Giữ vững vùng “phên giậu” trong thời kỳ đổi mới

E-magazine Kỳ 3: Giữ vững vùng “phên giậu” trong thời kỳ đổi mới

(GLO)- Qua 40 năm đổi mới, Gia Lai đã hình thành thế trận lòng dân vững chắc trên cả biên giới đất liền và biển, đảo. Đời sống người dân được nâng lên, hạ tầng ngày càng hoàn thiện, lực lượng vũ trang bám dân, sát cơ sở; từ đó tạo nền tảng giữ vững chủ quyền, an ninh và ổn định vùng "phên giậu".

Gia Lai - 40 năm đổi mới: Từ gian khó đến khát vọng vươn xa - Kỳ 2: Đánh thức những nguồn lực mới

E-magazine Kỳ 2: Đánh thức những nguồn lực mới

(GLO)- Từ những trụ tiêu, vườn cà phê trên đất đỏ bazan đến nhà máy, cánh đồng điện gió hay các tuyến đường kết nối cao nguyên với biển, hành trình 40 năm đổi mới đang làm thay đổi cách Gia Lai khai thác và phát huy nguồn lực.

Khơi dòng nước cho ruộng vườn trù phú

E-magazine Khơi dòng nước cho ruộng vườn trù phú

(GLO)- Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng diễn biến phức tạp, đầu tư đồng bộ hệ thống thủy lợi được Gia Lai xác định là giải pháp tối ưu nhằm chủ động nguồn nước, nâng cao hiệu quả sản xuất, hình thành các vùng nguyên liệu tập trung và tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh.

Hành trình của ký ức, trách nhiệm và nghĩa tình - Kỳ cuối: Tiếp nối hành trình tri ân

E-magazine Hành trình của ký ức, trách nhiệm và nghĩa tình - Kỳ cuối: Tiếp nối hành trình tri ân

(GLO)- Sau hơn nửa thế kỷ, có liệt sĩ đã được đón về quê hương, nhưng vẫn còn biết bao gia đình mỏi mòn chờ một lời hồi đáp. Từ những mẫu ADN, hồ sơ cũ và dấu tích chiến trường, Chiến dịch 500 ngày đêm đang tiếp nối hành trình tri ân, thắp lên hy vọng xác định danh tính, đưa các anh trở về...

Tạo động lực mới cho phát triển

E-magazine Tạo động lực mới cho phát triển

(GLO)- Tại kỳ họp thứ 5 HÐND tỉnh Gia Lai khóa XIII, 30 nghị quyết quan trọng đã được thông qua. Trong đó, 3 nghị quyết tập trung vào những lĩnh vực có tính nền tảng gồm điều chỉnh quy hoạch tỉnh, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực y tế và phát triển nuôi trồng thủy sản ứng dụng công nghệ cao.

“Bahnar Đêga Kon Kông” - nhận diện chính xác để đấu tranh triệt để

E-magazine “Bahnar Đêga Kon Kông” - nhận diện chính xác để đấu tranh triệt để - Kỳ 2: Xóa bỏ “Bahnar Đêga Kon Kông”

(GLO)- Trên cơ sở nhận diện đúng bản chất của tổ chức phản động và đánh giá chính xác tình hình, Công an tỉnh Gia Lai đã huy động lực lượng, phương tiện đấu tranh, xử lý; đến nay cơ bản đã xóa bỏ hoàn toàn hoạt động “Bahnar Đêga Kon Kông” trên địa bàn tỉnh.

“Bahnar Đêga Kon Kông” - nhận diện chính xác để đấu tranh triệt để

E-magazine “Bahnar Đêga Kon Kông” - nhận diện chính xác để đấu tranh triệt để - Kỳ 1: “Bahnar Đêga Kon Kông” - bình mới rượu cũ

(GLO)- Từ sự xuất hiện của cái gọi là “Bahnar Đêga Kon Kông” (thực chất là biến tướng của “Tin lành Đêga”) tại một số vùng ở Gia Lai, yêu cầu quan trọng đặt ra là phải nhận diện chính xác để đấu tranh, vô hiệu hóa những thủ đoạn lợi dụng tôn giáo để chống phá, chia rẽ khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

Ngày mới bên sông Pô Cô

E-magazine Ngày mới bên sông Pô Cô

(GLO)- Sớm mai ở Ia Krái, dòng Pô Cô uốn lượn như dải lụa bạc giữa mênh mông cây cối. Nước sông lăn tăn, gợn sóng nhỏ vỗ vào bãi cát vàng, len qua vườn rẫy, tạo thành một bản hòa ca của thiên nhiên và con người.

Người trẻ vào rừng trồng lan

E-magazine Vào rừng trồng lan

(GLO)- Từ năm 2020 đến nay, anh Đinh Công Lương (SN 1992, ở xã Phú Thiện) duy trì thói quen vào rừng trồng lan. Ban đầu chỉ là những chuyến đi với vài người bạn có chung niềm yêu thích thiên nhiên, rồi dần anh kết nối thêm nhiều người tham gia.

Lặn tự do giữa biển xanh

E-magazine Lặn tự do giữa biển xanh

(GLO)- Không chỉ dừng lại ở vẻ đẹp bề mặt, đại dương còn ẩn chứa một thế giới sống động dưới làn nước trong xanh, nơi san hô rực rỡ và hệ sinh thái gần như còn nguyên vẹn.