Emagazine

E-magazine Khám phá Tây Nguyên từ “bảo tàng mở”


Nhà sưu tầm Đặng Minh Tâm (tỉnh Lâm Đồng) và các cộng sự của ông vừa bổ sung vào “bảo tàng mở” những hiện vật độc đáo, quý giá. Bức tranh tổng thể về Tây Nguyên được tái hiện tại Quảng trường Đại Đoàn Kết (TP. Pleiku) đã hé mở thêm nhiều câu chuyện văn hóa thú vị.



Nhà sưu tầm Đặng Minh Tâm cho biết: “Cái mới của đợt bổ sung này là hoàn thiện thêm 2 căn nhà đặc trưng cho 2 nhóm dân tộc ở cực Nam Tây Nguyên là nhà dài Ê Đê (tỉnh Đak Lak) và nhà của người Cơ Ho (tỉnh Lâm Đồng). Như vậy, không gian trưng bày này có 5 ngôi nhà đặc trưng cho 5 nhóm dân tộc điển hình ở Tây Nguyên. Đó là nhà ở của người Xê Đăng (tỉnh Kon Tum), nhà rông Bahnar (tỉnh Gia Lai), nhà M’Nông (tỉnh Đak Nông) và 2 nhà Ê Đê, Cơ Ho vừa hoàn thiện. Không gian trưng bày còn được bổ sung thêm hơn 100 tượng gỗ cùng nhiều chục bộ tượng cây”. Theo ông Tâm, vườn tượng ở đây có số lượng nhiều nhất, phong phú nội dung và đặc trưng, tiêu biểu nhất tại một không gian trưng bày về Tây Nguyên mà từ trước tới nay nhà sưu tầm này thực hiện tại các tỉnh.



Các hiện vật cổ, quý mới bổ sung được trưng bày tập trung trong căn nhà Ê Đê (được gọi là nhà trung tâm, phía tay trái trụ đá tại Quảng trường). Trong căn nhà còn có bút tích của cố Giáo sư Trần Văn Khê, Giáo sư Tô Ngọc Thanh, cố Nghệ sĩ Nhân dân Y Brơm, nhà văn Nguyên Ngọc, Giáo sư Alexander Sokolovsky (Đại học Liên bang Viễn Đông, DVFU). Các nhà văn hóa, nghiên cứu đều đánh giá cao giá trị của các hiện vật văn hóa, dân tộc học-gia tài trong hơn 40 năm sưu tầm của ông Đặng Minh Tâm.

Những hiện vật đáng chú ý tại căn nhà trung tâm có các loại gùi cổ xưa, tiêu biểu của 5 dân tộc đặc trưng cho vùng Bắc, Trung đến cực Nam Tây Nguyên với những đặc điểm riêng biệt. Trong đó có gùi cổ của người Bahnar ở huyện Kbang. Ngoài ra còn có những loại gùi “đặc chủng” như gùi đi săn, gùi dành riêng đựng đồ dùng của phụ nữ… Đáng lưu ý là hiện vật trống đồng tìm thấy tại Lâm Đồng có niên đại khoảng 2.000-2.500 năm; những bộ rìu tay bằng đá đặc trưng cho thời kỳ đá cũ tìm thấy ở các tỉnh Tây Nguyên, minh chứng rằng đây là vùng đất cổ xưa của loài người.



Bộ trang sức của người Tây Nguyên cũng là những hiện vật gợi nhiều sự tò mò. Trong đó có những chiếc vòng cầu hôn bằng đồng hiện vẫn được một số dân tộc sử dụng khá phổ biến, khuyên tai bằng ngà voi hay xương nai, còng chân bằng đồng. Đặc biệt là bộ nhẫn làm bằng bạc của người Chu Ru (Lâm Đồng). Bên cạnh là bộ dụng cụ làm nhẫn làm từ chất liệu tự nhiên như: sáp ong, phân trâu, bồ kết rừng…



Nhà sưu tầm Đặng Minh Tâm giới thiệu: “Bộ nhẫn được trưng bày tại đây do nghệ nhân Ya Tuất (làng Ma Đanh, xã Tu Tra, huyện Đơn Dương, tỉnh Lâm Đồng) chế tác. Ông là 1 trong 6 “báu vật nhân văn” của Tây Nguyên không có người thừa kế, truyền nghề. Nếu nghệ nhân Ya Tuất ra đi thì nghề này sẽ mất đi vĩnh viễn, mang theo những kỹ nghệ chế tác vô cùng độc đáo”.

Sinh sống chủ yếu ở tỉnh Lâm Đồng nhưng ông Đặng Minh Tâm có cơ duyên sưu tầm nhiều hiện vật dân tộc học rất quý tại Gia Lai. Trong đó có bộ cườm cổ bằng đá quý ông sưu tầm được ở vùng An Khê cách đây 20 năm.



Từ khi không gian trưng bày “Thiên đường Tây Nguyên-Gia Lai” bắt đầu phục vụ khách tham quan (ngày 5-12-2023) tới nay, chị Nguyễn Thị An-thuyết minh viên của Bảo tàng tỉnh đã trực tiếp giới thiệu các hiện vật văn hóa đến nhiều đoàn học sinh trong tỉnh.

Theo chị An, mặc dù hiện vật phong phú, trong đó nhiều hiện vật có giá trị nhưng hạn chế của một sưu tập tư nhân nên trưng bày chưa thực sự logic. Nhưng bù lại, “Thiên đường Tây Nguyên-Gia Lai” kết hợp được yếu tố văn hóa và giải trí nên thu hút rất đông người dân và du khách đến thưởng lãm. “Việc một nhà sưu tập tư nhân đưa những hiện vật đã kỳ công sưu tầm, nhất là hiện vật quý ra phục vụ công chúng ở ngoài trời là điều rất đáng quý. Bảo tàng cũng sẽ học hỏi cách trưng bày theo hướng mở này để giới thiệu hiện vật hiện có đến với công chúng nhiều hơn, phát huy hiệu quả công tác bảo tồn, bảo tàng hiện nay”-chị An nói.

Với những người sinh ra và lớn lên từ làng, không gian trưng bày gợi lại nhiều kỷ niệm thân thuộc. Chị Rah Lan Huế (TP. Pleiku) cho biết: Học đại học xong, chị làm việc ở thành phố và thỉnh thoảng mới có dịp về làng. Do đó, không gian trưng bày “Thiên đường Tây Nguyên-Gia Lai” giúp chị có cơ hội kết nối với truyền thống văn hóa nhiều hơn. Chị chia sẻ: “Nhìn những trái bầu khô treo dày đặc ở đây, tôi lại nhớ kỷ niệm tuổi thơ với gia đình. Ở làng tôi hầu như nhà nào cũng trồng bầu để làm vật dụng trữ nước. Đến mùa thu hoạch, chúng tôi hái những quả bầu già đem vùi xuống lòng suối hoặc ở hõm đất nhão dưới gầm nhà sàn-chỗ hay rửa tay chân đọng nước lâu ngày. Sau 7 ngày thì cắt núm bầu đổ hạt ra phơi để làm hạt giống cho mùa sau, còn quả bầu tiếp tục ngâm nước 1 tuần nữa rồi lấy lên phơi khô. Muốn quả bầu có màu đen huyền thì lấy than giã nhuyễn trộn với bùn, ngâm quả bầu vài ngày. Hay những trái bắp treo trên vách nhà sàn cũng không phải để trang trí cho đẹp như nhiều người nghĩ. Đó là cách người dân bảo quản khỏi mối mọt. Không chỉ bắp mà các loại nông sản đặc trưng của người Tây Nguyên đều được bảo quản phổ biến như treo trên vách nhà hoặc gác bếp. Bằng cách đơn giản như vậy mà hạt giống được bảo quản từ mùa này qua mùa khác vẫn không bị hư”.



Chị Huế chia sẻ thêm, không gian trưng bày “Thiên đường Tây Nguyên-Gia Lai” tuy có những đặc trưng riêng biệt của mỗi dân tộc nhưng trên hết đã phản ánh cuộc sống đầy sáng tạo của các dân tộc với một kho vốn chung. “Tôi sẽ đưa con gái ra đây để giúp con phần nào hiểu về cuộc sống của ông bà, cha mẹ ở làng như thế nào, giúp con kết nối với văn hóa của dân tộc mình tốt hơn. Mỗi khi về làng, con sẽ không phải bỡ ngỡ với chính văn hóa nguồn cội của mình”-chị Huế tâm sự.



Có thể bạn quan tâm

Pleiku hướng đến đô thị hiện đại, giàu bản sắc-Kỳ cuối: Phát triển gắn với bảo tồn văn hóa

E-magazinePleiku hướng đến đô thị hiện đại, giàu bản sắc-Kỳ cuối: Phát triển gắn với bảo tồn văn hóa

(GLO)- Phát huy những kết quả đạt được, Đảng bộ, chính quyền TP. Pleiku đã tập trung huy động mọi nguồn lực để phát triển hạ tầng, hình thành các đô thị hạt nhân. Đồng thời, chú trọng bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa của các làng đồng bào dân tộc thiểu số gắn với các loại hình du lịch cộng đồng.
Pleiku hướng đến đô thị hiện đại, giàu bản sắc-Kỳ 1: “Đất lành chim đậu”

E-magazinePleiku hướng đến đô thị hiện đại, giàu bản sắc-Kỳ 1: “Đất lành chim đậu”

(GLO)-Sau ngày giải phóng, Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân thị xã Pleiku đã chung sức, đồng lòng vượt qua khó khăn, phát huy bản lĩnh, trí tuệ để kiến thiết, xây dựng quê hương. Từ một thị xã hoang tàn sau chiến tranh, Pleiku đã phát triển mạnh mẽ và trở thành đô thị loại I trực thuộc tỉnh.
“Bông hồng thép” giàu lòng nhân ái

E-magazine“Bông hồng thép” giàu lòng nhân ái

(GLO)- Không chỉ giỏi chuyên môn, Đại úy Đinh Thị Thu Hiền-Bí thư Đoàn cơ sở Phòng Cảnh sát Quản lý hành chính về trật tự xã hội (Công an tỉnh Gia Lai) còn tạo dấu ấn bởi các hoạt động hướng về vùng khó khăn. Những việc làm của chị đã góp phần tô thắm hình ảnh người chiến sĩ Công an nhân dân.

Những “thủ lĩnh” thanh niên đa năng

E-magazineNhững “thủ lĩnh” thanh niên đa năng

(GLO)-Không chỉ làm tốt vai trò dẫn dắt công tác Đoàn, nhiều “thủ lĩnh” thanh niên còn tiên phong trong khởi nghiệp, lập nghiệp tại quê hương. Họ trở thành tấm gương sáng về sự gương mẫu, tinh thần dám nghĩ, dám làm để đoàn viên, thanh niên (ĐVTN) học tập.
Bảo tồn trống da

E-magazineBảo tồn trống da

(GLO)- Đối với người Tây Nguyên, tiếng trống đã trở thành thanh âm cội nguồn, không tách rời khỏi đời sống văn hóa tinh thần của cư dân nơi núi rừng Trường Sơn. Vì vậy, việc bảo tồn các loại trống da trong cộng đồng Bahnar, Jrai được thực hiện với những cách thức rất đặc biệt.

Mùa ươi bay

E-magazineMùa ươi bay

(GLO)- Ươi là loại cây thân gỗ, mọc nhiều trong các cánh rừng ở Chư Păh, Ia Grai, Chư Prông, Kbang… Từ giữa tháng 2 năm nay, cây ươi rừng ở Gia Lai đồng loạt ra quả. Giá thu mua hạt ươi 100-700 ngàn đồng/kg tùy loại. Sẽ không có gì đáng nói nếu cây ươi không bị khai thác theo kiểu tận diệt. 
Chiến trường K “Mùa chinh chiến ấy” - Kỳ cuối: Những gạch nối hòa bình

E-magazineChiến trường K “Mùa chinh chiến ấy” - Kỳ cuối: Những gạch nối hòa bình

(GLO)- Những người lính từ mặt trận trở về, những người chỉ lặng lẽ phía sau phục vụ chiến đấu và cả những người sinh ra dưới bầu trời không tiếng súng… đều tiếp tục tự nguyện trở thành gạch nối hòa bình giữa 2 quốc gia, 2 dân tộc, hóa giải sâu sắc những đau thương để lại từ một cuộc chiến.

Chiến trường K “Mùa chinh chiến ấy” - Kỳ 3: Người về từ chiến trường K

E-magazineChiến trường K “Mùa chinh chiến ấy” - Kỳ 3: Người về từ chiến trường K

(GLO)- Trong suốt 10 năm người lính tình nguyện Việt Nam làm nghĩa vụ quốc tế, có người may mắn trở về, người đến giờ vẫn còn nằm lại trên đất bạn. Nhưng, như lời một người lính trở về thì “một cuộc sống trung thực và can đảm không cho phép chúng ta sống hời hợt, đại khái”.

Chiến trường K “Mùa chinh chiến ấy” - Kỳ 2: Nghĩa tình lính trận

E-magazineChiến trường K “Mùa chinh chiến ấy” - Kỳ 2: Nghĩa tình lính trận

(GLO)- Điều gì đã gắn kết những người lính tình nguyện Việt Nam để làm nên khúc khải hoàn trên chiến trường K? Đó có phải là tình đồng đội thiêng liêng, cao cả; là sự giúp đỡ vô tư, trong sáng và cũng đầy ân tình đối với người dân nước bạn, thậm chí với cả người ở phía bên kia chiến tuyến?