Nếu trước đây, người làm báo chỉ gắn bó với báo in, phát thanh và truyền hình thì giờ đây, báo chí đã chuyển mình mạnh mẽ sang không gian số. Những người làm báo thế hệ gen Z trở nên đa năng hơn khi không chỉ viết mà còn quay phim, chụp ảnh, dựng video, làm podcast, sáng tạo infographic và quản lý tài khoản mạng xã hội. Họ tiếp cận câu chuyện bằng nhiều ngôn ngữ khác nhau; di chuyển liên tục, thao tác trên điện thoại, máy ảnh, máy ghi âm, laptop, flycam và các phần mềm chỉnh sửa di động.
Ảnh: Nhân vật cung cấp.
Theo thống kê của We Are Social-một công ty chuyên phân tích mạng xã hội toàn cầu, tính đến tháng 2-2025, có khoảng 75,2% dân số Việt Nam sử dụng internet. Trong đó, nhóm 16-34 tuổi chiếm áp đảo. Điều này đồng nghĩa với việc thông tin không còn độc quyền của báo chí chính thống, mà cạnh tranh trực tiếp với mạng xã hội, YouTuber, KOLs và AI tổng hợp tin. Do đó, nhà báo gen Z phải đối mặt với áp lực rất lớn khi vừa chạy đua về tốc độ, giữ vững chuẩn mực nghề nghiệp, vừa sáng tạo để tiếp cận độc giả đa nền tảng.
Trò chuyện với chúng tôi, anh Nguyễn Ngọc Duy-Phóng viên Phòng Văn hóa-Giải trí (Báo Gia Lai) cho biết: Sau khi tốt nghiệp đại học, anh trở về quê nhà và có cơ duyên làm việc tại Báo Gia Lai. Sau gần 2 năm làm việc trong môi trường báo chí, những phóng viên trẻ như anh được khuyến khích tham gia sản xuất nhiều loại hình báo chí khác nhau, từ truyền hình, báo in đến báo điện tử. Đến nay, anh đã có trên 100 tác phẩm báo chí đa phương tiện được đăng tải, xuất bản. Cũng theo anh Duy, những tác phẩm báo chí được thể hiện theo hình thức đa phương tiện với hình ảnh đặc sắc, video sống động luôn nhận được sự quan tâm của đông đảo độc giả. Vì vậy, những người làm báo trẻ cần tích cực sáng tạo và làm mới bản thân, thành thạo nhiều kỹ năng như quay clip, dựng video, thiết kế, thu âm, dẫn chương trình, quản trị tài khoản mạng xã hội và tương tác trực tiếp với độc giả qua bình luận, livestream hay video ngắn trên TikTok, Facebook...
“Thế hệ gen Z lớn lên cùng mạng xã hội và thời đại chuyển đổi số đang phát triển nên việc quan tâm đến những điều “viral” hay đặt tiêu đề gây chú ý là điều tất yếu. Thế nhưng không phải vì điều đó mà những người làm báo trẻ bỏ qua đạo đức nghề nghiệp để chạy theo đám đông. Ngược lại, chính vì biết độc giả dễ bị tác động bởi tiêu đề giật gân hay tin giả, chúng tôi càng ý thức tầm quan trọng của việc kiểm chứng nguồn tin, chọn ngôn ngữ phù hợp và không đánh đổi sự thật để đổi lấy lượt xem”-anh Duy chia sẻ.
Ảnh: Nhân vật cung cấp.
Không chỉ những phóng viên đang công tác, nhiều sinh viên báo chí cũng đã sớm định hình cho mình một tư duy làm nghề khác biệt. Em Nguyễn Đoàn Gia Hân (sinh viên năm thứ 3 ngành Báo chí, Trường Đại học Sư phạm-Đại học Đà Nẵng) cho biết: “Làm báo thời đại số đòi hỏi phóng viên phải linh hoạt và sản xuất tác phẩm đa phương tiện. Nội dung hay mà không biết kể đúng cách trên nền tảng phù hợp thì cũng dễ bị chìm lấp giữa biển thông tin. Quan trọng là phải biết linh hoạt với từng nền tảng nhưng vẫn giữ trách nhiệm và đạo đức người làm báo”.
Hân cũng nêu quan điểm: Ngoài kỹ năng đa phương tiện, một nhà báo trẻ còn phải đủ tỉnh táo để nhận diện và chọn lọc thông tin trong một thế giới số hóa, nơi AI đang dần thay thế con người ở nhiều khâu sản xuất nội dung. Cuộc sống càng hiện đại, con người lại càng phải giữ vững tư duy nghề nghiệp, biết điểm dừng và nuôi dưỡng tâm hồn, vì không robot nào có thể thay thế được sự đồng cảm và trách nhiệm của một người làm báo chân chính.
Chuyển đổi sang mô hình báo chí đa nền tảng đồng nghĩa với nhiều thách thức; yêu cầu về tốc độ và hình thức thể hiện ngày càng cao, trong khi độc giả hiện đại lại dễ dàng bỏ qua một thông tin nếu nó không đủ hấp dẫn trong vài giây đầu tiên. Việc xây dựng lòng trung thành của độc giả với tờ báo cũng trở nên khó khăn hơn khi họ có hàng trăm lựa chọn cùng lúc trên điện thoại. Bên cạnh việc làm việc theo nhóm, nhiều phóng viên trẻ hướng bản thân trở thành một phóng viên đa năng.
Chị Nguyễn Thị Ánh Kiều-Phóng viên Phòng Văn hóa-Giải trí (Báo Gia Lai) cho hay: “Sau khi tham gia nhiều lớp tập huấn báo chí đa phương tiện, tôi đã tự học và tích lũy thêm kỹ năng để có thể sản xuất một tác phẩm báo chí hoàn chỉnh chỉ với một chiếc điện thoại. Trong những tình huống cần đưa tin nhanh nhưng không quá trang trọng, tôi có thể tự chụp ảnh, quay phim, ghi âm và dựng video bằng điện thoại. Hiện tại, tôi đang ưu tiên những tác phẩm có nhiều hình ảnh, âm thanh, infographic và thiết kế sinh động để truyền tải thông tin đầy đủ, hấp dẫn và trực quan nhất đến độc giả”.
