Tiếp tục chương trình làm việc của kỳ họp thứ 2 Quốc hội khóa XVI, chiều 24-10, các thành viên Đoàn ĐBQH tỉnh Gia Lai tham gia thảo luận tại tổ về dự thảo Luật Phát triển công nghiệp văn hóa và dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ.
Xác định rõ phạm vi, sử dụng hiệu quả nguồn lực
Góp ý vào dự thảo Luật Phát triển công nghiệp văn hóa, đại biểu (ĐB) Nguyễn Thị Mai Phương cho rằng cần cân nhắc quy định quyền sở hữu trí tuệ là yếu tố bắt buộc trong khái niệm công nghiệp văn hóa. Bởi trên thực tế, nhiều sản phẩm văn hóa có giá trị được hình thành từ tri thức dân gian, di sản văn hóa phi vật thể của cộng đồng hoặc đã hết thời hạn bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ.
Những giá trị như nghề gốm sứ truyền thống, thổ cẩm dân tộc, hát xoan, múa rối nước… thường khó xác định chủ thể quyền sở hữu trí tuệ theo quy định hiện hành. Nếu coi quyền sở hữu trí tuệ là điều kiện bắt buộc, các cơ sở sản xuất, kinh doanh dựa trên giá trị văn hóa truyền thống có thể gặp khó khăn khi tiếp cận chính sách hỗ trợ.
Cùng quan tâm đến phạm vi điều chỉnh của dự thảo luật, ĐB Huỳnh Thị Anh Thảo đề nghị quy định rõ tiêu chí xác định các ngành công nghiệp văn hóa phát sinh trong thực tiễn. Việc giao Chính phủ bổ sung ngành mới tạo sự linh hoạt trước những thay đổi của công nghệ và mô hình kinh doanh, nhưng nếu thiếu tiêu chí cụ thể, phạm vi điều chỉnh có thể mở rộng, kéo theo những chính sách ưu đãi và nghĩa vụ mới.
Đại biểu đề nghị chỉ công nhận ngành phát sinh khi đáp ứng các tiêu chí của luật và tiêu chí bổ sung theo quy định; đồng thời quy định rõ trình tự, thủ tục xác định, công bố.
Ở góc độ thiết kế chính sách, ĐB Lê Hoàng Anh đề nghị làm rõ đối tượng thụ hưởng, mức hỗ trợ, giới hạn ngân sách và cơ chế giám sát. Đối với đề xuất thẻ văn hóa quốc gia tại Điều 28, đại biểu cho rằng phạm vi đối tượng còn rộng, trong khi chưa xác định cụ thể mức hỗ trợ và giới hạn ngân sách. Riêng nhóm học sinh, sinh viên có quy mô khoảng 30 triệu người, nếu không có cơ chế phân bổ phù hợp sẽ tạo áp lực lớn lên ngân sách.
Đại biểu đề nghị ưu tiên hỗ trợ theo mức sống, quan tâm đến đồng bào dân tộc thiểu số và người dân ở vùng đặc biệt khó khăn; quy định mức hỗ trợ cố định hằng năm, sử dụng ngân sách trung ương và chi trả qua tài khoản định danh điện tử. Đồng thời, đại biểu đề xuất đổi tên thành “thẻ phúc lợi văn hóa” để thể hiện rõ hơn mục tiêu, tính chất của chính sách.
“Đối với các chính sách phân quyền cho HĐND cấp tỉnh, Chính phủ quy định khung và giới hạn cụ thể để địa phương quyết định trong phạm vi được giao, tránh tình trạng cạnh tranh ưu đãi thiếu kiểm soát giữa các tỉnh, thành phố” - ĐB Hoàng Anh đề nghị.
Theo đại biểu, các quỹ hỗ trợ phát triển công nghiệp văn hóa cũng cần được tổ chức theo hướng tập trung nguồn lực, nghiên cứu mô hình quỹ của các quỹ, trong đó Nhà nước cùng đầu tư với khu vực tư nhân và có lộ trình hợp nhất những quỹ hoạt động kém hiệu quả.
Đẩy mạnh hợp tác quốc tế, nâng tầm sản phẩm văn hóa Việt Nam
Nhấn mạnh yêu cầu nâng cao sức cạnh tranh của sản phẩm công nghiệp văn hóa, ĐB Nguyễn Văn Cảnh cho rằng, các quy định về hợp tác quốc tế trong dự thảo hiện được bố trí rải rác ở nhiều điều, chưa tạo thành một nhóm chính sách thống nhất. Đại biểu đề nghị sắp xếp các nội dung liên quan thành một mục riêng, đồng thời bổ sung chính sách đầu tư phát triển nguồn nhân lực thông qua đào tạo ở nước ngoài.
Theo đại biểu, việc kết hợp phát huy nội lực với hợp tác cùng các đối tác có kinh nghiệm, công nghệ và năng lực sản xuất tiên tiến sẽ góp phần nâng cao chất lượng sản phẩm, mở rộng khả năng tiếp cận thị trường quốc tế.
Đối với lĩnh vực điện ảnh, đại biểu cho rằng muốn đưa phim Việt Nam đến với khán giả quốc tế, bên cạnh nội dung mang bản sắc dân tộc, cần bảo đảm chất lượng sản xuất và khả năng tiếp cận thị hiếu công chúng toàn cầu.
“Việt Nam có thể nghiên cứu phát triển phim hoạt hình từ những câu chuyện quen thuộc như “Dế Mèn phiêu lưu ký”, “Thạch Sanh - Lý Thông” hoặc khai thác các tác phẩm văn học kinh điển như “Truyện Kiều”. Tuy nhiên, để sản phẩm vươn ra thị trường quốc tế, cần chủ động hợp tác với các hãng phim lớn nhằm nâng cao chất lượng sản xuất, quảng bá và phân phối” - ĐB Cảnh nói.
Trong khi đó, ĐB Hoàng Anh cho biết Việt Nam hiện đón khoảng 10-12 đoàn làm phim nước ngoài mỗi năm, trong khi Thái Lan đón gần 500 đoàn. Đại biểu đề nghị thống nhất cơ chế hoàn thuế và hỗ trợ chi phí thành một chương trình quốc gia, quy định mức trần hỗ trợ 30% bao gồm các khoản hỗ trợ, xác định giới hạn chi phí hằng năm và thực hiện chi trả sau theo kết quả.
ĐB Huỳnh Thị Anh Thảo cũng cho rằng chính sách hỗ trợ chi phí sản xuất cho tổ chức, cá nhân nước ngoài cần gắn với hiệu quả thực chất mà dự án mang lại cho ngành công nghiệp văn hóa trong nước.
Các tiêu chí đánh giá nên bao gồm giá trị gia tăng tạo ra tại Việt Nam, tỷ lệ sử dụng nhân lực và dịch vụ trong nước, kết quả chuyển giao kỹ năng, công nghệ và khả năng phát triển thị trường sau dự án. Việc đánh giá, kiểm chứng cần được hướng dẫn thống nhất để các địa phương có cơ sở thực hiện, bảo đảm sử dụng ngân sách đúng mục tiêu.
ĐB Thảo đề nghị quy định giới hạn phạm vi, thời gian khai thác không gian công cộng cho sự kiện văn hóa có thu phí, bảo đảm quyền tiếp cận và sinh hoạt cộng đồng của người dân. Với các hạng mục văn hóa trong dự án xây dựng, cần đánh giá phương án quản lý, khai thác, bảo trì và kinh phí vận hành sau đầu tư, tránh xuống cấp, lãng phí nguồn lực.
Về xác định sản phẩm được ưu tiên quảng bá, ĐB Cảnh đề nghị phân biệt sản phẩm công nghiệp văn hóa nói chung với nhóm sản phẩm có giá trị văn hóa cao, mang bản sắc Việt Nam để xây dựng cơ chế khuyến khích phù hợp. Chẳng hạn, một trò chơi điện tử có thể là sản phẩm công nghiệp văn hóa thông thường; nhưng nếu tích hợp nhân vật lịch sử, anh hùng dân tộc, trang phục truyền thống hoặc các yếu tố đặc trưng của văn hóa Việt Nam thì còn có giá trị quảng bá văn hóa và cần được xem xét hỗ trợ tương ứng.
Đại biểu cũng đề nghị làm rõ nội hàm bản sắc văn hóa Việt Nam trong dự thảo, tập trung vào những yếu tố có khả năng nhận diện và thể hiện trực tiếp trong sản phẩm như ẩm thực, trang phục, kiến trúc, nghệ thuật và các biểu tượng văn hóa tiêu biểu. Với sự đa dạng của 54 dân tộc, việc lựa chọn những sản phẩm đại diện để đầu tư, quảng bá trước sẽ giúp tạo dấu ấn nhận diện, sau đó từng bước giới thiệu thêm sự phong phú của văn hóa các vùng miền.
Bảo đảm tính thống nhất, khả thi của hệ thống pháp luật
Cùng với hoàn thiện chính sách phát triển ngành, các đại biểu đề nghị rà soát những quy định có nguy cơ chồng chéo, thiếu thống nhất giữa các luật và cơ quan quản lý.
ĐB Nguyễn Thị Mai Phương lưu ý dự thảo có nhiều nội dung giao Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch thực hiện nhiệm vụ liên quan đến sở hữu trí tuệ, trong khi lĩnh vực này còn bao gồm sáng chế, nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý và các đối tượng khác thuộc phạm vi quản lý của Bộ Khoa học và Công nghệ. Đại biểu đề nghị phân định rõ chức năng, nhiệm vụ giữa các cơ quan, tránh nhiều cơ quan cùng thực hiện một công việc hoặc phát sinh tình trạng đùn đẩy trách nhiệm.
Đối với nguyên tắc áp dụng pháp luật, đại biểu đề nghị xem xét lại quy định ưu tiên áp dụng Luật Phát triển công nghiệp văn hóa trong trường hợp có quy định khác về mức ưu đãi cao hơn hoặc thuận lợi hơn.
Những tiêu chí như “ưu đãi cao hơn”, “tốt hơn” cần được xác định cụ thể để tránh khó khăn khi lựa chọn quy định áp dụng. Đại biểu cũng đề nghị rà soát quy định về hành vi bị nghiêm cấm, bảo đảm phù hợp nguyên tắc các hành vi bị nghiêm cấm phải được quy định trong luật.
Trong khi đó, ĐB Huỳnh Thị Anh Thảo cho rằng, cơ chế thử nghiệm có kiểm soát nếu giao mỗi địa phương tự quy định hồ sơ, thủ tục, giám sát và báo cáo có thể dẫn đến thiếu thống nhất, nhất là với mô hình hoạt động liên tỉnh, liên ngành hoặc trên môi trường số. Đại biểu đề nghị Chính phủ quy định thống nhất bộ hồ sơ, trình tự thực hiện và yêu cầu giám sát tối thiểu; địa phương tổ chức thực hiện, cụ thể hóa các biện pháp kỹ thuật trong phạm vi được giao.
ĐB Thảo cũng đề nghị làm rõ cơ chế liên kết liên vùng, từ phân công cơ quan chủ trì, đóng góp nguồn lực, quản lý tài sản và dữ liệu dùng chung đến trách nhiệm khi một bên không thực hiện cam kết. Qua đó, hạn chế tình trạng các dự án sáng tạo có tính liên kết bị chia nhỏ khi triển khai chính sách hỗ trợ theo từng địa bàn.
Hoàn thiện quy định về sở hữu trí tuệ, tháo gỡ vướng mắc chính sách thuế
Đối với dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ, ĐB Nguyễn Thị Mai Phương đề nghị rà soát quy định về đình chỉ quyền của người tạo giống, bảo đảm phù hợp Công ước UPOV năm 1991, trong đó cần thông báo và dành thời hạn khắc phục vi phạm trước khi đình chỉ. Đại biểu cũng đề nghị chỉnh lý quy định chuyển tiếp về thẻ giám định viên sở hữu trí tuệ để bảo đảm logic, rõ ràng.
Trong khi đó, ĐB Lê Hoàng Anh đề nghị bổ sung quy định xác định dịch vụ sở hữu trí tuệ là dịch vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo nhằm tháo gỡ vướng mắc trong áp dụng chính sách thuế giá trị gia tăng, đồng thời bảo đảm tính thống nhất giữa các quy định pháp luật liên quan.
