Khi ngôn ngữ được nuôi dưỡng từ những điều quen thuộc

Những khoảng lặng trong lớp học vùng xa

Cô Trang hiện là giáo viên Trường Mầm non Đak Krong, thuộc xã Đak Đoa, tỉnh Gia Lai. Lớp mẫu giáo ghép 4-5 tuổi do cô phụ trách có 35 trẻ, trong đó, 27 trẻ là người Bahnar. Với phần lớn các em, tiếng Việt không phải là tiếng mẹ đẻ mà chỉ được tiếp cận khi đến trường.

Do tiếng Việt là ngôn ngữ thứ hai nên ngay từ đầu năm học, nhiều trẻ em người Bahnar vẫn còn e dè, chưa dám mạnh dạn giao tiếp, kể chuyện hay phát biểu. Sự ngại ngần này vô tình tạo ra một khoảng lặng, khiến các em chưa thể chủ động và tự tin tham gia vào các hoạt động chung.

Là giáo viên mầm non nhiều năm gắn bó với nghề, cô Trang không coi đó là điều bình thường. Cô trăn trở làm thế nào để lớp học trở thành “cầu nối” ngôn ngữ - nơi mọi trẻ đều có cơ hội được nói, được lắng nghe và được học tập trong cảm giác an toàn, môi trường thân thiện.

Giữa năm học 2022 - 2023, sau khi tham gia các hoạt động bồi dưỡng chuyên môn của Dự án TALK, cô Trang nhận ra lớp học sẽ hiệu quả hơn khi trẻ được học trong cảm giác an toàn, được đón nhận và các hoạt động học tập cần liên hệ với đời sống hằng ngày để giúp trẻ tự tin và gắn kết hơn.

Để ngôn ngữ lớn lên cùng trải nghiệm

Từ nhận thức đó, cô Trang chú trọng xây dựng môi trường học tập giàu ngôn ngữ bắt đầu từ việc tổ chức lại không gian lớp học; đưa các bức tranh minh họa câu chuyện, bài thơ quen thuộc lên tường. Từ những hình ảnh này, trẻ dễ dàng quan sát, tương tác và được cô giao khuyến khích tự sáng tạo nên những câu chuyện để kể với bạn bè.

Ngoài ra, cô còn vận động phụ huynh cùng đóng góp sách truyện mà trẻ đã được làm quen ở nhà để làm lớp học phong phú, tạo cơ hội cho trẻ "va chạm" với ngôn ngữ thường xuyên. Bên cạnh đó, cô làm nhiều học liệu trực quan: rối tay, rối dẹt... từ các vật liệu quen thuộc, khuyến khích trẻ tự chọn nhân vật và sáng tạo câu chuyện theo ý tưởng riêng, qua đó sử dụng ngôn ngữ như một cách thể hiện suy nghĩ thay vì chỉ học thuộc. Trong các giờ hoạt động ngoài trời, cô tận dụng tranh tường và đồ vật quanh sân trường để gợi mở cho trẻ cùng nhau kể chuyện, giúp trẻ phát triển ngôn ngữ tự nhiên, đồng thời kích thích trí tưởng tượng và khả năng diễn đạt.

Bên cạnh đó, cô chú trọng các hoạt động đóng vai gắn với đời sống hằng ngày, như tổ chức trò chơi mua bán tại gian hàng nước giải khát, giúp trẻ học cách giới thiệu sản phẩm và chia sẻ cảm nhận sau khi dùng nước. Đồng thời, cô lồng ghép việc học từ vựng vào trải nghiệm thực tế bằng cách thăm vườn cà phê để trẻ ghi nhớ các từ liên quan. Trong lớp học, cô khuyến khích trẻ dùng bất kỳ ngôn ngữ nào tự tin, sau đó dần chuyển sang tiếng Việt; đồng thời mở rộng chủ đề học tập liên quan đến văn hóa Bahnar bao gồm lễ hội, ẩm thực và âm nhạc để trẻ dễ dàng chia sẻ và chủ động tham gia.

Chị Yao - mẹ em Rang Hơnglong (5 tuổi) cho biết: “Hồi trước, Rang Hơnglong nhát lắm, gặp người lạ là cái miệng cứ ngậm chặt, không dám nói tiếng Việt đâu. Từ ngày học với cô Trang thì thay đổi rõ, chủ động nói chuyện bằng tiếng Việt với mọi người xung quanh. Cô Trang có cách dạy hay lắm, cô bày trò chơi, kể chuyện vui nên con không còn sợ nói sai nữa."

Bà Phạm Thị Minh Nguyệt - Chuyên viên Phòng Văn hóa - Xã hội xã Đak Đoa (phụ trách lĩnh vực giáo dục và đào tạo) chia sẻ rằng: Trong quá trình tham quan và hỗ trợ chuyên môn tại lớp, bà đặc biệt ấn tượng với cách cô Trang khéo léo biến những yếu tố gần gũi như vườn cà phê hay các vật liệu quen thuộc hằng ngày thành môi trường học tập giàu ngôn ngữ cho trẻ.

Điều này cho thấy, khi giáo viên được trao quyền chủ động và được bồi dưỡng chuyên môn phù hợp, những thay đổi tích cực có thể lan tỏa rất rõ rệt. Bà Nguyệt nhận định: “Việc chú trọng hoạt động trải nghiệm thực tế và sự tương tác tự nhiên đã giúp học sinh dân tộc thiểu số tại địa phương xóa tan rào cản ngôn ngữ, trở nên mạnh dạn và tự tin hơn hẳn trong giao tiếp”.

Sau gần một năm, trẻ đã tham gia tích cực hơn vào các hoạt động, mạnh dạn giao tiếp với cô và bạn bè. “Nhìn các con ngày một tự tin nói cười trong lớp, tôi thấy như mình nhận được một món quà vô giá” - cô Trang chia sẻ.