Sáng 24-10, Quốc hội thảo luận ở tổ về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư, dự án Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo (sửa đổi).
Phân định thẩm quyền, kiểm soát chặt cơ chế đặc thù
Góp ý dự thảo Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo (sửa đổi), Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên cho rằng, cần làm rõ ranh giới giữa quản lý tổng hợp không gian biển với quản lý chuyên ngành, tránh chồng chéo thẩm quyền, phát sinh thủ tục và tăng chi phí tuân thủ.
Theo ông, điểm mới quan trọng của dự thảo là chuyển từ phương thức quản lý chủ yếu theo ngành sang quản lý không gian biển hiện đại, tổng hợp và thống nhất. Tuy nhiên, nếu phạm vi điều chỉnh quá rộng, bao trùm cả những hoạt động đã được pháp luật chuyên ngành quy định, có thể dẫn đến trùng lặp trong quản lý.
Vì vậy, ông đề nghị rà soát Điều 1 theo hướng xác định rõ luật tập trung điều chỉnh việc quản lý tổng hợp, phân bổ và điều phối sử dụng không gian biển; các hoạt động chuyên ngành thực hiện theo pháp luật tương ứng, đồng thời bảo đảm phù hợp với nguyên tắc quản lý tổng hợp. Điều 5 cũng cần bổ sung nguyên tắc giải quyết xung đột trong sử dụng không gian biển, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, bảo đảm quốc phòng - an ninh và khai thác tài nguyên trong giới hạn chịu tải của hệ sinh thái.
Đối với cơ chế điều phối liên ngành, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên đề nghị làm rõ cơ quan chủ trì, cơ quan phối hợp, thẩm quyền quyết định và trách nhiệm giải trình; nhất là cơ chế xử lý khi các bộ, ngành có ý kiến khác nhau hoặc phát sinh xung đột liên ngành, liên vùng, liên tỉnh. Việc điều phối cần dựa trên quy hoạch chiến lược, bảo đảm công khai, minh bạch, không làm thay đổi thẩm quyền quản lý chuyên ngành và không tạo thêm tầng nấc trung gian.
Ông cũng lưu ý việc phân cấp nhiệm vụ cho chính quyền cơ sở phải gắn với năng lực thực tế và điều kiện bảo đảm về nhân lực, kinh phí, dữ liệu, nghiệp vụ chuyên môn, tránh tình trạng giao nhiệm vụ nhưng không đủ nguồn lực thực hiện.
Liên quan quyền sử dụng khu vực biển, Phó Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh cần hoàn thiện các quy định về giao, cho thuê, đăng ký và đấu giá theo hướng minh bạch, ổn định, có khả năng dự đoán, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của nhà đầu tư, đồng thời không ảnh hưởng đến quốc phòng - an ninh và lợi ích quốc gia, dân tộc.
Đối với các trường hợp giao hoặc cho thuê quyền sử dụng khu vực biển không thông qua đấu giá theo Điều 27, ông đề nghị quy định chặt chẽ điều kiện, tiêu chí và thẩm quyền quyết định; công khai lý do, căn cứ áp dụng và gắn với trách nhiệm giải trình, tránh tạo ra ngoại lệ quá rộng làm giảm tính cạnh tranh, minh bạch và hiệu quả sử dụng nguồn lực biển.
Các chính sách ưu đãi, hỗ trợ phát triển kinh tế biển, hải đảo cũng cần xác định cụ thể đối tượng, điều kiện, mức độ, thời hạn và nguồn lực thực hiện; phân biệt rõ chính sách đặc thù với các chính sách đã được quy định trong pháp luật về đầu tư, thuế, tín dụng và lĩnh vực liên quan.
Theo Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên, căn cứ chấm dứt, thu hồi ưu đãi không nên quy định quá rộng, mang tính định tính hoặc giao toàn bộ cho Chính phủ quy định chi tiết, bởi có thể làm gia tăng rủi ro pháp lý và ảnh hưởng đến khả năng dự báo của doanh nghiệp.
Thống nhất điều kiện kinh doanh, bảo đảm quyền tự do kinh doanh
Góp ý vào dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư, ĐB Đồng Ngọc Ba cho rằng: Việc sửa đổi quy định về ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện cần được xem xét trong tổng thể hệ thống pháp luật, bởi vấn đề này liên quan đến nhiều luật đang được Quốc hội xem xét, sửa đổi và tác động trực tiếp đến quyền tự do kinh doanh của người dân, doanh nghiệp.
Theo đại biểu, điều kiện đầu tư kinh doanh là công cụ để Nhà nước bảo vệ các lợi ích công cộng quan trọng như quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã hội, đạo đức, sức khỏe cộng đồng và môi trường.
Tuy nhiên, qua nhiều lần sửa đổi Luật Đầu tư, tiêu chí xác định ngành nghề kinh doanh có điều kiện vẫn chưa thật sự minh bạch, nhất là việc phân định giữa điều kiện áp dụng đối với chủ thể kinh doanh với tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật áp dụng cho sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ hoặc hoạt động cụ thể.
“Đơn cử, việc sửa đổi Luật Kế toán, khi đề xuất đưa dịch vụ kế toán ra khỏi danh mục ngành nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện, vấn đề chứng chỉ và trách nhiệm của người thực hiện công việc kế toán tiếp tục được đặt ra. Tương tự, việc đưa dịch vụ giám định sở hữu trí tuệ ra khỏi danh mục cũng làm nảy sinh băn khoăn về các yêu cầu liên quan đến thẻ, trình độ chuyên môn và bằng cấp” - ĐB Ba dẫn chứng.
Từ thực tế này, đại biểu cho rằng nếu một ngành nghề không còn thuộc danh mục kinh doanh có điều kiện nhưng luật chuyên ngành vẫn duy trì các yêu cầu tương tự dưới hình thức giấy phép, chứng chỉ thì có thể dẫn đến cách hiểu và áp dụng thiếu thống nhất. Do đó, cần rà soát đồng bộ, làm rõ bản chất của điều kiện kinh doanh và căn cứ để duy trì từng yêu cầu quản lý.
ĐB Đồng Ngọc Ba đề nghị sửa đổi Điều 7 Luật Đầu tư theo hướng quy định rõ tiêu chí xác định ngành nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện; thiết kế điều kiện phù hợp với yêu cầu quản lý đối với doanh nghiệp, nhà đầu tư khi gia nhập thị trường và trong quá trình hoạt động. Nếu một ngành nghề thực sự cần duy trì điều kiện quản lý, cần xem xét đưa trở lại danh mục trong Luật Đầu tư, đồng thời quy định rõ căn cứ và phạm vi áp dụng.
Việc rà soát, thống nhất quy định ngay trong kỳ họp này có ý nghĩa quan trọng khi Quốc hội đang xem xét sửa đổi nhiều luật liên quan. Qua đó, bảo đảm việc cắt giảm điều kiện kinh doanh mang lại hiệu quả thực chất, vừa đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước, bảo vệ lợi ích công cộng, vừa tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp thực hiện quyền tự do kinh doanh.
Thu hút đầu tư theo cụm ngành, chuỗi giá trị và hệ sinh thái sản xuất
Cùng tham gia góp ý vào dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư, ĐB Đinh Ngọc Quý cho rằng: Việc sửa đổi trước mắt cần đáp ứng yêu cầu tháo gỡ vướng mắc, nhưng về lâu dài phải đánh giá toàn diện để sửa đổi tổng thể luật, gắn với định hướng phát triển kinh tế và yêu cầu tại Nghị quyết số 10 về phát triển kinh tế tư nhân.
Về đề xuất nới lỏng điều kiện tiếp cận thị trường đối với nhà đầu tư nước ngoài, đại biểu đồng tình với việc xem xét các tiêu chí về quốc phòng, an ninh, lợi ích công cộng và thực hiện cam kết quốc tế. Tuy nhiên, chính sách cần đồng thời gắn với yêu cầu mở rộng thị trường, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu và bảo đảm vai trò chủ đạo của Nhà nước trong một số lĩnh vực trọng yếu.
ĐB Quý lưu ý danh mục ngành, nghề hạn chế tiếp cận thị trường đối với nhà đầu tư nước ngoài hiện được quy định tại văn bản hướng dẫn Luật Đầu tư, trong khi các nguyên tắc về điều kiện tiếp cận thị trường được quy định trong luật.
Vì vậy, việc đề xuất sửa đổi danh mục bằng nghị định cần được xem xét thận trọng, bảo đảm thống nhất với nguyên tắc xây dựng, sửa đổi văn bản quy phạm pháp luật, đồng thời xác định rõ nội dung thuộc thẩm quyền của Quốc hội và nội dung có thể giao Chính phủ quy định.
Đề cập đến cơ chế đặc thù dành cho địa phương tại Điều 17a và Điều 49a của dự thảo luật, ĐB Đinh Ngọc Quý bày tỏ băn khoăn về nguy cơ cạnh tranh giữa các địa phương trong thu hút đầu tư nếu thiếu nguyên tắc và điều kiện ràng buộc phù hợp. Thu hút đầu tư nước ngoài không chỉ là nhiệm vụ của từng địa phương mà còn gắn với lợi ích chung và yêu cầu thống nhất trong quản lý, điều hành ở tầm quốc gia.
Đại biểu đề nghị chuyển từ tư duy thu hút đầu tư theo địa giới hành chính sang thu hút theo cụm ngành, chuỗi giá trị và hệ sinh thái sản xuất, qua đó tăng cường liên kết giữa các địa phương, nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực và tạo nền tảng cho đổi mới sáng tạo.
Cùng với đó, cần rà soát tính đồng bộ giữa Luật Đầu tư với Luật Đất đai và Luật Quy hoạch, nhất là những quy định liên quan đến thu hút đầu tư nước ngoài, phát triển cụm công nghiệp, chuỗi giá trị và hệ sinh thái sản xuất.
Theo đại biểu, nếu các luật được xây dựng theo cách tiếp cận phân mảnh, thiếu liên kết về mục tiêu và cơ chế thực hiện, quá trình triển khai có thể phát sinh khó khăn, ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý.
