.

(GLO)- Trước thực tế cồng chiêng ngày càng mai một, thị trấn Kbang (huyện Kbang) đã và đang triển khai nhiều giải pháp khôi phục, lưu truyền nghệ thuật cồng chiêng.

“Cộc cộc, boong boong…”-đó là những âm thanh phát ra từ lớp tập huấn chỉnh chiêng do UBND thị trấn Kbang tổ chức. Lớp có 18 học viên tham gia và đều là những người chơi cồng chiêng thành thạo đến từ 6 làng đồng bào Bahnar trên địa bàn thị trấn. Người trẻ nhất khoảng 30 tuổi, những bậc cao niên cũng phải từ 60 đến gần 80 tuổi. Điểm chung giữa họ là đều chưa biết cách chỉnh chiêng.

 

Nghệ nhân Đinh Dũng (ngoài cùng bên phải) hướng dẫn kỹ thuật chỉnh chiêng cho các học viên.                                                       Ảnh: H.D
Nghệ nhân Đinh Dũng (áo trắng ở giữa) hướng dẫn kỹ thuật chỉnh chiêng cho các học viên. Ảnh: H.D

Tất cả học viên đều tỏ ra thích thú và tập trung đến lạ. Dẫn dắt lớp tập huấn chỉnh chiêng là ông Đinh Dũng (làng Mơ Hra, xã Kông Lơng Khơng). Ông là nghệ nhân chỉnh chiêng có trên 20 năm tuổi nghề. Để phục vụ cho lớp tập huấn này, thị trấn Kbang đã trích kinh phí mua 6 chiếc búa chỉnh chiêng cấp cho các làng. Còn các nghệ nhân thì chở theo “dụng cụ học tập” là những bộ chiêng của gia đình (hoặc làng mình) để tiện cho việc luyện tập.

Với sự ân cần, tận tình, nghệ nhân Đinh Dũng mở đầu buổi học bằng việc giới thiệu về cách nhận diện các loại cồng chiêng, chức năng của từng loại. Tại huyện Kbang, mỗi bộ cồng chiêng có 8-13 chiếc. Để chơi cồng chiêng, người Bahnar thường dùng nắm tay hoặc dùi gỗ có quấn vải để gõ. Chiếc cồng, chiêng càng to thì tiếng càng trầm; càng nhỏ thì tiếng càng cao. Búa được xem là công cụ quan trọng chỉnh chiêng; chiếc búa bằng đồng thau, 2 đầu búa thuôn tròn, kích thước lớn nhỏ khác nhau; cùng với đó là dùi dùng để kiểm tra tiếng chiêng. Đôi tai được xem là “công cụ” quan trọng nhất trong nghề chỉnh chiêng. Nói thì đơn giản vậy nhưng để chỉnh chiêng cho đúng âm, chuẩn tiếng thì theo nghệ nhân Đinh Dũng “trong 10 người chỉ có 1-2 người làm được”. Ông kể, trước đây, ông đi học chỉnh chiêng với một nghệ nhân ở xã Yang Bắc (huyện Đak Pơ) suốt 3, 4 năm trời. Năm 1995, ông bắt đầu đi từ làng này đến làng khác để chỉnh chiêng, đến nay cũng trên 20 năm. “Mình học chỉnh chiêng thứ nhất là để biết đánh chiêng, thứ hai là biết chỉnh tông cao thấp cho chiêng tránh bị lạc tiếng. Nhưng cái tay học chỉnh chiêng mà cái tai không biết nghe thì cũng không có tác dụng gì”-ông Đinh Dũng nói.

Với phương pháp “cầm tay chỉ việc”, nghệ nhân Đinh Dũng trực tiếp thao tác và lần lượt hướng dẫn từng học viên tự cầm búa chỉnh chiêng. Mỗi khi những chiếc chiêng bị lạc tiếng được chỉnh sửa trở về đúng thanh âm chuẩn thì cả “thầy” và “trò” cùng thở phào nhẹ nhõm, như thể đã chạm được tay vào cái mà mình kiếm tìm bấy lâu nay. Với kinh nghiệm của mình, nghệ nhân Đinh Dũng chia sẻ với các học viên: “Phải chỉnh từ chiêng lớn đến chiêng nhỏ, nếu chỉnh từ nhỏ sang lớn, sẽ bị lạc tiếng. Mình đã cầm búa chỉnh chiêng thì phải thận trọng, sức mình bao nhiêu thì sửa bấy nhiêu, chớ có làm bừa kẻo hỏng chiêng của người ta thì buồn lắm”.

Là một trong những người tham gia học chỉnh chiêng, ông Đinh Hdưm (77 tuổi, làng Hợp) cho hay: “Trước đây, mình cũng học chỉnh chiêng rồi nhưng do không rèn luyện nên cũng quên đi. Mình muốn đánh cồng chiêng cho hay thì phải chịu khó tập luyện. Để sau này mỗi khi có đám cưới, đám tang, lễ hội thì mình chỉnh chiêng, rồi đánh chiêng cho hay, cho giỏi. Đến đây, mình thấy rất vui vì được học tập lẫn nhau”.

Hiện nay, 6 làng đồng bào Bahnar trên địa bàn thị trấn Kbang còn lưu giữ 34 bộ cồng chiêng, trong đó có 2 bộ chiêng cổ. Đặc biệt, làng Nak đang sở hữu đến 14 bộ chiêng. Hiện thị trấn cũng có 6 đội cồng chiêng, trong đó có 1 đội cồng chiêng thanh-thiếu niên. Ông Trần Văn Á-Phó Chủ tịch UBND thị trấn Kbang, cho biết: Để góp phần bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa cồng chiêng trong đồng bào dân tộc Bahnar, thị trấn Kbang đã có kế hoạch hành động cụ thể cho giai đoạn 2016-2020. Theo đó, thị đã xây dựng một câu lạc bộ cồng chiêng thường xuyên duy trì hoạt động; hàng năm tổ chức giao lưu cồng chiêng giữa các làng. Hiện thị trấn đang phấn đấu tổ chức phục dựng các lễ hội truyền thống của đồng bào dân tộc Bahnar; hỗ trợ cho các hộ gia đình có công trong việc sưu tầm, gìn giữ cồng chiêng. Và kết quả từ lớp tập huấn chỉnh chiêng sẽ là điều kiện để thị trấn Kbang sớm đạt được những mục tiêu quan trọng trong việc gìn giữ bản sắc cồng chiêng Tây Nguyên ở địa phương.

Hà Duyệt

.