.

Dân chủ và thực hành dân chủ là giá trị văn hóa- tư tưởng xuyên suốt hệ tư tưởng Hồ Chí Minh. Dân chủ không chỉ là khát vọng, khẳng định địa vị xã hội của người dân mà nó còn gắn với thiết chế chính trị- đó là nhà nước. Do đó, những mục tiêu, lý tưởng về dân chủ không thể tách rời với giải phóng con người, giải phóng giai cấp, giải phóng xã hội theo lập trường giai cấp công nhân.

Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh, DÂN không chỉ là những con người có nhân cách, với những khát vọng vươn tới lợi ích trong cuộc mưu sinh mà DÂN còn được hiểu là cả cộng đồng người, là nhân dân, quần chúng nhân dân trên nền tảng công nhân, nông dân, trí thức, trong đó công- nông là nòng cốt, trở thành cột trụ “nền tảng rộng rãi và chắc chắn nhất của dân chủ chuyên chính”. Chủ tịch Hồ Chí Minh quan niệm: “Nhân dân là ông chủ nắm chính quyền. Nhân dân bầu ra đại biểu thay mặt mình thi hành chính quyền ấy. Thế là dân chủ”.

Trao đổi kinh nghiệm trồng lúa nước. Ảnh: Đức Thụy
Trao đổi kinh nghiệm trồng lúa nước. Ảnh: Đức Thụy

Chủ tịch Hồ Chí Minh cho rằng triết lý phát triển bền vững cho nhà nước, trước hết một nhà nước dân chủ phải hướng tới “bao nhiêu lợi ích đều vì dân”, hướng tới quyền lực, lợi ích của đa số của nhân dân. Đây là thước đo mục tiêu, phương thức dân chủ của nhà nước đối với nhân dân. Bản chất của nhà nước ta là của đại đa số nhân dân, chuyên chính với thiểu số phản động, để giữ gìn, bảo vệ lợi ích của nhân dân. Trong thiết chế nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, nhân dân “bầu ra chính phủ của mình. Đối với nội bộ nhân dân thì thực hành dân chủ. Đối với đế quốc, phong kiến và lũ phản động, thì thực hành chuyên chính chống lại chúng, đàn áp chúng”. Người thấy rõ những khuyết tật, không đến nơi của các cuộc cách mạng tư sản nên Người canh cánh nhắc nhở những người cộng sản: “Chúng ta đã hy sinh làm cách mệnh, thì nên làm cho đến nơi, nghĩa là làm sao cách mệnh rồi thì quyền giao cho dân chúng số nhiều, chớ để trong tay một bọn ít người. Thế mới khỏi hy sinh nhiều lần, thế dân chúng mới hạnh phúc”.

Sau Cách mạng tháng Tám thành công, Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ rõ, để xây dựng chế độ dân chủ thì nhà nước phải quản lý xã hội bằng hiến pháp, pháp luật do dân xây dựng nên. Dưới sự lãnh đạo của Người, mặc dù 3 thứ giặc hoành hành, chính quyền nhân dân non trẻ, nhưng chỉ sau 4 tháng, người dân ở địa vị làm chủ đã đi bỏ phiếu bầu Quốc hội đầu tiên trong lịch sử của Nhà nước ta.

Để Nhà nước luôn là nhà nước của dân, do dân và vì dân, Bác luôn nhắc nhở cán bộ, nhân viên nhà nước phải luôn tận tụy phục vụ nhân dân; có trách nhiệm, nghĩa vụ xây dựng chính quyền cách mạng. Trong thư gửi Ủy ban Nhân dân các kỳ, tỉnh, huyện và làng (10-1945), Người nhắc nhở các cơ quan nhà nước từ trung ương đến cơ sở phải luôn là công bộc của dân, không được kiêu ngạo, cậy quyền, ức hiếp dân. Người yêu cầu cán bộ, đảng viên, công chức nhà nước phải trau dồi đạo đức cách mạng, thực hiện cần, kiệm, liêm, chính, chí công, vô tư. Bởi Người đã tiên lượng căn bệnh khi có chính quyền “có quyền mà thiếu lương tâm là có dịp đục khoét, có dịp ăn của đút, có dịp “dĩ công vi tư”.

Quyền lợi và trách nhiệm của nhân dân phải đi đôi với nhau. Người nói: “Nhân dân được hưởng những quyền lợi ấy, cho nên mọi người cần hăng hái làm tròn nghĩa vụ của mình trong mọi công việc kháng chiến, cứu nước, xây dựng nước nhà… phục tùng trật tự, tuân theo pháp luật”; rằng “Đã là người chủ thì phải tự mình biết lo toan, gánh vác, không ỷ lại, không ngồi chờ. Mỗi người phải ra sức góp công, góp của để xây dựng nước nhà”.

Nguyễn Thế Tư