.

(GLO)- Tuần qua,Tây Nguyên và miền Trung có mưa. Đối với Tây Nguyên, đây là những cơn mưa cuối mùa. Năm nay mưa ít, đợt mưa vừa rồi bổ sung lượng nước đáng kể cho Tây Nguyên, nhiều sông suối đầy ắp nước chuẩn bị cho những tháng mùa khô sắp đến. Các thủy điện có lượng nước bổ sung đáng kể là nước vàng nước bạc, là điện, là tiền.


 

  Sông Ba đoạn chân cầu mực nước dâng cao so với các ngày trước đây. Ảnh: Lê Hòa
Sông Ba đoạn chân cầu mực nước dâng cao so với các ngày trước đây. Ảnh: Lê Hòa

Tuy nhiên, mưa lũ cũng làm cho không ít vùng bị thiệt hại, cây cối, hoa màu, nhà cửa bị nhấn chìm trong nước. Ở Gia Lai, sự thiệt hại này sẽ được giảm thiểu nếu như các hồ chứa thủy điện, đặc biệt là Thủy điện An Khê-Ka Nak có sự điều tiết nước hợp lý. Thiên tai kết hợp với nhân tai khiến cho hậu quả của nó nhân lên nhiều lần.

“Công trình sai lầm thế kỷ” An Khê-Ka Nak chắc chắn sẽ tốn giấy mực và công sức của chính quyền và nhân dân Gia Lai, Phú Yên dài dài. Từ khi nó đi vào vận hành đã gây hậu quả nghiêm trọng về kinh tế, môi trường sinh thái, đời sống... cho hàng triệu cư dân phía hạ du. Sự tồn tại bình thường của thủy điện này đã là hậu họa, bởi mùa khô hạ lưu cần nước thì nước đã chuyển dòng về Bình Định, mùa mưa khi hạ du muốn cắt nước thì lại bị xả lũ.

Đêm 1-11, những người điều hành hồ chứa An Khê-Ka Nak xả lũ đột ngột, không báo trước khiến nhiều công trình và tài sản người dân ở hạ du bị ngập nước không kịp trở tay. Nếu dòng chảy tự nhiên, mưa đến đâu, nước dâng lên từ từ, người dân dễ nhận thấy, đằng này các hồ cứ tích nước lại, một khi ngoài khả năng trữ của hồ thì vội vàng xả đi. Nước về ồ ạt trong đêm nên khó phòng tránh.

Sau An Khê-Ka Nak, trên sông Ba còn nhiều công trình thủy điện khác, một khi An Khê-Ka Nak xả nước đột ngột, khiến cho nhiều công trình hạ lưu cũng sẽ tung cửa xả nước thụ động. Hậu quả là ngoài mưa lũ tự nhiên, nước từ các hồ chứa sẽ đồng loạt đổ về, càng ở cuối dòng sông, ảnh hưởng càng nặng nề. Các huyện phía Đông Nam Gia Lai và một số huyện dọc theo sông Ba của Phú Yên lãnh đủ hậu quả của mưa lũ.

Về nguyên tắc, các hồ thủy điện lớn có chức năng điều tiết lũ. Nghĩa là khi lũ chưa xuất hiện, họ chủ động xả nước để khi có lũ về thì tích bớt nước lại. Đằng này một số thủy điện đã không làm việc đó, chờ đến khi nước về hồ ồ ạt mới xả lũ ồ ạt để bảo vệ công trình của mình.

Những năm gần đây, nhiều dòng sông hễ mưa là lụt, hết mưa là hết nước, không phải nguyên nhân hoàn toàn vì thủy điện mà trong đó còn có sự tàn phá của con người vào thảm thực vật rừng. Rừng bị rỗng ruột nên không có sức trữ nước. Núi bị “cạo trọc” nên khi mưa xuống nước chảy tuột về xuôi. Con người là nhân tố làm cho thiên tai lũ lụt trở nên nghiêm trọng hơn. Nhiều vùng ở Tây Nguyên trước đây không có nhưng giờ hễ mưa lớn là ngập nước.

Làm thế nào để hạn chế thiên tai, khắc phục ngập úng? Ngoài việc tăng cường trách nhiệm và lương tâm của các ông chủ hồ chứa thủy điện còn có việc thay đổi cách ứng xử với rừng núi. Cần trả lại màu xanh và trữ lượng cho rừng. Trước áp lực ngày càng lớn về nhu cầu kinh tế, con người tác động vào rừng để sinh kế, song chúng ta phải có cách ứng xử khác với rừng và đất rừng. Không đơn phương khai thác một chiều mà phải đầu tư, trả lại sự sống đa dạng của rừng. Đối với vùng rừng tái sinh tốt, hãy để rừng tự tái sinh, đối với đất trống đồi trọc phải trồng lại rừng. Trồng rừng gắn với kinh tế rừng, cho người dân sống gần rừng yêu rừng, giữ rừng và sống tốt nhờ rừng.

Thế giới đang bước vào cuộc cách mạng lần thứ 4, người ta nhắc nhiều đến “Kinh tế tri thức” , “Kinh tế số”, “Kinh tế xanh”... Nhiều vùng trong nước, nhiều nước đã xuất khẩu chứng chỉ môi trường rừng cho những nước công nghiệp xả nhiều khí thải. Chúng ta trồng rừng vừa có lợi trước mắt là phòng-chống thiên tai cho vùng hạ du, có sản phẩm kinh tế do cây rừng mang lại, vừa cải tạo môi trường sống cho chúng ta, vừa xuất khẩu chứng nhận về môi trường cho các nước công nghiệp. Gia Lai có lợi thế để phát triển, đi tiên phong xây dựng “ Cách mạng xanh”. Làm được như vậy sẽ giải quyết được nạn mưa là lũ, giảm thiểu thiên tai lũ lụt, hạn chế nhân tai.

Nhật Cường

.
Bình luận (0)
.
.