.

Thành ngữ "Kẻ tám lạng, người nửa cân", "Con cà con kê"

Thứ Ba, 09/01/2018, 13:10 [GMT+7]
.

“Kẻ tám lạng, người nửa cân”

(GLO)- Trong cuộc sống, khi có xảy ra đôi co, cãi vã, tranh chấp… mà cả 2 bên đều cương quyết giành phần thắng về mình hoặc những trường hợp khác “ngang cơ” nhau, người ngoài sẽ bình luận: “Ôi dào! Kẻ tám lạng, người nửa cân ấy mà”. Nhưng so sánh này đích thực là thế nào? Tới nay, nhiều người vẫn hiểu theo nghĩa là “xấp xỉ bằng nhau”. Cho nên còn có những cách nói khác: “Người chín lạng, kẻ một cân”, “Kẻ bốn lạng, người nửa cân”. Hình như “chênh” nhau 3 lạng thì hơi quá nên người ta rút bớt khoảng cách còn 1 lạng cho thêm phần “chính xác”?

 

Ảnh minh họa
Ảnh minh họa

Thực ra “tám lạng” với “nửa cân” là bằng nhau hoàn toàn về trọng lượng. Vì đơn vị tính “cân” ở đây là cân tiểu ly-loại cân dùng để đo lường các đồ vật quý hiếm hoặc cần sự chính xác cao như: vàng, bạc, nhân sâm và một số vị thuốc Bắc (cũng như cách tính khác nhau về đơn vị diện tích “sào”, “mẫu” Bắc, Trung, Nam bộ). Với loại cân này thì mười sáu lạng mới là một cân. Vì vậy, “tám lạng” bằng “nửa cân” y chóc!

“Kẻ tám lạng, người nửa cân” chỉ mức độ “ghê gớm” của 2 bên như nhau. Câu này có sắc thái biểu cảm tiêu cực, thường sử dụng với nhận xét thiên về chê bai hơn là ca ngợi.

“Con cà con kê”

Ở đâu và lúc nào (trong quán cà phê, quán nhậu, cuộc họp…) cũng luôn có những người thích nói, nói nhiều mà không có hoặc có nội dung nhạt nhẽo, mà cứ lặp đi lặp lại khiến người nghe sốt ruột và ngán ngẩm. “Thôi! Có gì mới hơn thì ngắn gọn nói ra đi. Ông cứ con cà con kê” mãi”-Đấy là phản ứng của người nghe. Điển hình của cách nói này là nhân vật mẹ cái Hà khi đến thăm con trong “Sống mòn” của Nam Cao. Đáng lẽ chỉ cần: “Thưa 2 cụ và ông giáo” thì bà lại: “Thôi thì thưa, trước là thưa 2 cụ, sau đấy là ông giáo đây cũng là chỗ người nhà. Vì cây dây cuốn, vì anh Mô hầu hạ ông giáo, thế rồi anh Mô lại làm bạn với cái Hà nhà tôi…”.

“Cà” là biến âm của tiếng Việt cổ “ca” nghĩa là “gà”. “Kê” là từ Hán-Việt cũng có nghĩa là “gà”. Thành ngữ này là sự kết hợp 2 yếu tố cùng nghĩa để chỉ một đối tượng. Dịch ra sẽ là: “Con gà con gà” chỉ sự luẩn quẩn, nhàm chán, chối tai.

Thành ngữ này còn có một cách hiểu khác. Theo cách này, “cà” và “kê” là những cây giống (dài trên dưới 10 cm) được bó thành từng bó bán ở chợ. Người mua khi trồng lại phải tỉ mẩn tách từng cây ra, rất mất thời gian. Nhưng cách hiểu này không ổn vì hai lẽ: 1. Không ai trồng cà lẫn với kê; 2. Kê được sản xuất theo phương thức vãi hạt. Ở đây “cà” và “kê” không liên quan gì tới nhau.

Chử Anh Đào

.