.

(GLO)- Theo phong tục của người Jrai, nhà rông là nơi sinh hoạt, hội họp, lễ hội của cả cộng đồng. Đặc biệt, nhà rông còn được quan niệm là chốn linh thiêng. Chính vì thế, lễ cúng nhà rông mới là một trong những lễ hội quan trọng, độc đáo của người Jrai.

Tục lệ của người Jrai quy định việc cúng nhà rông mới, hay cách gọi thông thường hiện nay là lễ khánh thành nhà rông chỉ được tiến hành một năm sau khi ngôi nhà xây dựng xong. Việc đầu tiên là lựa chọn chủ lễ và phó chủ lễ cúng. Những người từ 50 tuổi đến người già nhất của làng được tập trung ngay tại sân nhà rông để Yàng lựa chọn. Cách thức tiến hành, mỗi người già chuẩn bị một hạt gạo được cắm với một thanh lồ ô nhỏ. Người đầu tiên được Yàng chọn là người có hạt gạo được ruồi cắn và mang đi, khi đó được xác nhận là vị chủ lễ, tương tự người tiếp theo được chọn làm phó chủ lễ. Sau khi chọn ra người chủ lễ xong, dân làng tập trung trước sân nhà rông cùng thông báo cho nhau biết là đã lựa chọn xong người cúng nhà rông của làng mình. Vị chủ lễ và phó chủ lễ uống can rượu ghè đầu tiên nhận nhiệm vụ và hứa trước dân làng làm tròn trách nhiệm cúng tế đến hết đời.

 

Ảnh minh họa
Ảnh minh họa

Chủ lễ, phó chủ lễ cúng được dân làng hết sức tôn kính, đồng thời họ cũng phải chấp hành một số quy định nghiêm ngặt như phải kiêng ăn thịt chó, thịt chim đại bàng, bìm bịp, thịt chồn… Già làng Rơ Mah Doen (ở làng Dơk Ngol, xã Ia Dơk, huyện Đức Cơ), cho biết: “Yàng ở làng mình là một hòn đá cuội có kích thước 5 cm x 5 cm được đựng trong một giỏ  đan bằng tre rất đẹp. Người xưa kể lại rằng: Ngày xưa, một hôm, có một người con của làng đi làm rẫy và phát hiện có hòn đá được nứt ra từ lòng núi, thấy lạ đem về nhà cất. Đêm đó, hòn đá linh ứng báo mộng đây chính là Yàng của làng. Hiện tượng này được làng đón nhận như một tin tốt lành và cộng đồng liền mang lễ vật để cúng và rước Yàng về nhà rông. Hàng năm, trước khi tổ chức lễ cúng nhà rông, Yàng được chủ lễ nấu một loại lá và rễ cây quý từ rừng có mùi thơm để tắm gội cho sạch sẽ”.

Một trong các nghi lễ chính liên quan của lễ cúng nhà rông mới là lễ hội đâm trâu. Để chuẩn bị lễ cúng tế đặc biệt này, người Jrai thường tổ chức họp làng để phân công nhiệm vụ, từ dựng cây nêu, lựa chọn người đâm trâu, làm thịt heo, gà, chuẩn bị ghè rượu cúng đến phân công người vào rừng chặt cây lồ ô, hái lá, chặt củi, vo gạo, làm cơm trong ống tre, nứa và chế biến thức ăn…

Trước lễ đâm trâu một ngày là lễ dựng nêu. Cành cây gạo chọn để trồng được lựa chọn loại cây đã trổ hoa màu đỏ; cây nêu thường có họa tiết, hoa văn trang trí đẹp, sinh động; màu sắc truyền thống được biểu hiện là màu trắng và màu đỏ, đen. Khi dựng xong cây nêu, các hoạt động của lễ hội đâm trâu được tổ chức xung quanh cây nêu. Các chàng trai, cô gái Jrai trong trang phục truyền thống cùng đánh chiêng, đánh trống, múa xoang, diễn xướng các trò và ca hát, nhảy múa. Một chàng trai khỏe mạnh được lựa chọn để đâm trâu vào cuộc, một tay cầm khiên, một tay cầm chiếc giáo với những động tác vừa uyển chuyển theo tiếng nhạc, vừa dũng mãnh, dứt khoát của một “tráng sĩ”. Trong chốc lát, con trâu đổ gục. Tiếng chiêng, cồng lại giục giã thêm, lại gấp gáp, ầm vang và tiếng reo hò của cả cộng đồng.

Sau khi hoàn tất việc đâm trâu, các phẩm vật được chuẩn bị cúng Yàng gồm tim, gan, tiết, da trâu, heo, gà và các ghè rượu cúng. Vị chủ lễ làm các thủ tục rước thần từ trên nhà rông xuống vừa đốt nến bằng sáp ong, vừa tiến hành nghi thức cúng, tế và cầu khấn rằng: “Dựng được nhà rông mới, hôm nay làng chúng tôi xin Yàng Rông, Yàng Trời, Yàng Rừng, Yàng Núi về đây chứng kiến cùng ăn thịt, uống rượu… Đề nghị cho bà con dân làng được mạnh khỏe; đề nghị đừng phạt, đừng gây xui xẻo để người dân được làm ăn tốt, hạnh phúc, nhiều lúa, nhiều trâu bò…”.

Khi nhà rông của làng bị hư hỏng, họ lại tiến hành phục dựng hoặc dựng nhà rông mới và tổ chức nghi lễ cúng tế. Hoạt động lễ hội này diễn ra trong 3 ngày đêm và thường vào dịp đầu năm mới, vào giữa mùa khô.

Trần Quốc Trung

.