Các đoàn cồng chiêng khu vực Đông Nam Á góp mặt trong Festival Cồng chiêng quốc tế năm 2009 tại Gia Lai tạo nên những sắc màu văn hóa độc đáo. Theo nhiều nhà nghiên cứu thì Tây Nguyên cũng như Đông Nam Á là khu vực ít ỏi trên thế giới còn cồng chiêng, chơi cồng chiêng. Cuộc hội ngộ này là dịp để du khách, những người tâm huyết với cồng chiêng có dịp chứng kiến trực tiếp sắc màu văn hóa đặc sắc cồng chiêng của mỗi nước… 

Thú vị sắc màu cồng chiêng quốc tế

Những ngày diễn ra Festival Cồng chiêng quốc tế năm 2009 tại Gia Lai, là dịp may hiếm có để tôi chứng kiến và tiếp xúc với các đoàn cồng chiêng trong khu vực khi họ vừa đặt chân đến Phố núi Pleiku. Thật ấn tượng với dàn chiêng hình bán nguyệt của đoàn cồng chiêng thuộc Vương quốc Campuchia luôn nhận được sự tán thưởng của công chúng.

Màn biểu diễn có “lửa” của đoàn cồng chiêng Philippines. Ảnh: Thiên Trúc

Để trình diễn một bài chiêng duy nhất là Chvea Chongborey, hai nghệ nhân Campuchia là Sak Sothea và Mom Simem phải chuẩn bị rất kỹ. Nghệ nhân  Sak Sothea tiết lộ: “Chúng tôi phải bọc một lớp vải mềm rất dày để dàn chiêng không bị hư hỏng. Bởi là dàn gỗ nên nó rất dễ gãy khi vận chuyển, hay bị lệch âm nếu treo những chiêng nhỏ chưa chuẩn. Phải hơn hai tiếng chỉnh lại, dàn chiêng mới cất tiếng vừa ý…”.

Nhưng kỷ lục về số lượng chiêng trong lễ hội này phải nhắc đến đoàn Myanmar với dàn chiêng đến 110 chiếc! Dàn chiêng khổng lồ này trình diễn một tiết mục đặc sắc, bất ngờ: đó là bài Tiến quân ca (Quốc ca Việt Nam). Anh Zaw Moe Kycur- một thành viên của đoàn cho biết: “Chúng tôi muốn thể hiện tình yêu Việt Nam bằng cách này, và để tập nhuần nhuyễn bài nhạc, cả đoàn phải mất gần một tuần”.

Đoàn cồng chiêng Indonesia cũng để lại sự tiếc nuối cho người xem khi họ chỉ trình diễn duy nhất một lần với một tiết mục kéo dài gần 30 phút. Hay đó là đoàn cồng chiêng Philippine với kiểu phục trang và trình diễn rất ấn tượng. Họ biểu diễn có “lửa”, luôn được khán giả hào hứng đón nhận. Anh Kidlat Tahimik- một nhà báo tự do đi cùng đoàn cảm thấy bất ngờ khi thấy có nhiều nét tương đồng về loại hình cồng chiêng cũng như các lễ hội của các dân tộc Tây Nguyên với quê nhà Philippine của anh. Anh tiếc nuối là mình không có nhiều thời gian để tìm hiểu thêm văn hóa cồng chiêng của Tây Nguyên… Cùng với các đoàn quốc tế, đoàn cồng chiêng của Lào cũng đã góp phần vào bữa tiệc cồng chiêng đặc sắc.

Cồng chiêng “trò chuyện” từ đại ngàn

Công viên Đồng Xanh, Công viên Diên Hồng và Khu Du lịch Về Nguồn là những không gian mà các dàn chiêng quốc tế “trò chuyện” với những dàn chiêng của các dân tộc Tây Nguyên, cũng như các đoàn cồng chiêng khác của Việt Nam. Phong cách trình diễn chuyên nghiệp là điều dễ nhận thấy ở các đoàn cồng chiêng quốc tế. Và đặc biệt, nhiều nghệ nhân của các nước bày tỏ sự khâm phục, thích thú trước cồng chiêng Tây Nguyên. Anh Kabbigat Ruel Bimuyag- Trưởng đoàn cồng chiêng Philippine nói: “Có đến đây mới biết được cồng chiêng Tây Nguyên hoành tráng như thế nào. Các bạn xứng đáng được cả thế giới vinh danh…”.

Dàn chiêng nhiều chiếc kỷ lục của đoàn cồng chiêng Myanmar. Ảnh: Thiên Trúc

Và có đến lễ hội này, được nghe ý kiến của các nhà nghiên cứu mới biết giá trị đặc sắc của cồng chiêng Tây Nguyên. GS. Trần Văn Khê nhận xét: Một đặc trưng nữa của cồng chiêng Tây Nguyên thể hiện ở bàn tay trái của các nghệ nhân, thể hiện ở việc dùng tay phải để đánh, còn tay trái ngoài việc giữ chiêng còn tham gia vào quá trình biểu diễn bằng việc bóp vành cồng. Đó là cách trình diễn khác biệt, khiến màu âm thay đổi. Trong khi trình diễn cồng chiêng của nhiều nước ở khu vực Đông Nam Á, các nhạc công chỉ đánh vào cồng chiêng, không làm thay đổi được màu âm của cồng chiêng. 

Trong dàn cồng chiêng Tây Nguyên, mỗi người chỉ đánh một chiêng hoặc một cồng. Có nghĩa là mỗi người chỉ giữ một nốt nên khi đánh mỗi người phải lắng nghe nhau để đánh đúng phần của mình, sao cho thanh âm của cây đàn lớn- dàn cồng chiêng phải hài hòa, tránh bị lạc âm. Hay một dàn cồng chiêng Tây Nguyên thường có cồng cha, cồng mẹ, cồng con, cồng cháu, trong đó cồng mẹ rất quan trọng.

Tác giả với các thành viên đoàn cồng chiêng Myanmar

Theo nhiều nhà nghiên cứu, cồng chiêng của một số nước thuộc khu vực Đông Nam Á như Philippine, Myanmar hay Indonesia đã biến thể thành âm nhạc cung đình, âm nhạc giải trí… Dẫu vậy, đó cũng là một đặc trưng, một biến thể của loại hình âm nhạc cồng chiêng của mỗi nước.

Thiên Trúc