.

Hậu quả của việc chuyển đổi rừng khộp sang canh tác cây trồng khác

Thứ Sáu, 27/03/2009, 10:09 [GMT+7]
Rừng khộp hiện tại bị coi là kém hiệu quả kinh tế và đang bị chặt hạ để chuyển đổi sang trồng các loại cây khác được coi là có hiệu quả cao hơn. Thực tế, nhiều người dân và thậm chí cả chính quyền địa phương cũng chưa hiểu hết các giá trị của rừng khộp, cả về kinh tế và các giá trị sinh học, sinh thái. Hàng trăm ha rừng khộp đang bị chuyển đổi sang trồng cao su, cà phê… là điều thực sự đáng lo ngại.

Vai trò của rừng khộp đối với môi trường sinh thái

Rừng khộp là một kiểu rừng đặc trưng với các cây thuộc họ dầu lá rộng chiếm ưu thế và chỉ có ở khu vực Đông Nam Á. Kiểu rừng thưa và thoáng này thường phân bố ở những vùng có khí hậu phân biệt thành hai mùa mưa- khô rõ rệt. Vào mùa khô, rừng khộp trơ trụi lá, đất đai khô cằn, các dòng suối trong rừng hầu hết đều cạn kiệt khiến những người lần đầu đến thăm có thể ngỡ rằng đó là khu rừng chết. Chính vì cây lá rụng nhiều, ở mặt đất lại thường là các loại cỏ, le và cây con mọc dày đặc nên loại rừng này rất dễ cháy vào mùa khô. Tuy nhiên, chính lửa lại là yếu tố tích cực làm quả cây có đủ điều kiện để nảy mầm và tạo nên sức tái sinh mãnh liệt của rừng khộp. Chỉ cần có một cơn mưa thoáng qua là cả khu rừng lập tức bừng lên màu xanh trở lại. Rừng khộp là nơi tập trung của nhiều loài thú của châu Á như: Hươu, nai, voi, khỉ, vượn..., trong đó có các loài thú quý hiếm của thế giới như bò xám, tê giác …

Rừng khộp mùa khô.
Rừng khộp Tây Nguyên.
Tại nước ta, rừng khộp được phân bố chủ yếu ở Tây Nguyên, vùng Duyên hải Nam Trung bộ và Nam bộ. Trong đó, Tây Nguyên là nơi có diện tích rừng khộp lớn nhất và đặc trưng nhất với khoảng  500.000 ha phân bố từ Nam cao nguyên Pleiku đến Tây Ninh. Tầm quan trọng của rừng khộp cũng đã được thừa nhận thông qua việc thành lập Vườn Quốc gia (VQG) Yok Đôn tại huyện Buôn Đôn tỉnh Đak Lak. Đây là VQG duy nhất ở Việt Nam bảo tồn loại rừng đặc biệt này. Vườn Quốc gia Yok Đôn là một địa điểm quan trọng để bảo tồn nhiều loài thú lớn như bò tót, bò rừng và chà vá chân đen. Khu vực này cũng được coi là một trong những vùng bảo tồn chim quan trọng của Việt Nam, nhất là đối với chim công. Tầm quan trọng này lại càng được khẳng định với sự phát hiện loài chìa vôi Mê Kông và quắm lớn. Trong số 51 loài động vật quý hiếm ở Đông Dương đã phát hiện được 38 loài hiện diện ở rừng khộp Tây Nguyên. 

Bên cạnh đó, rừng khộp còn có rất nhiều loài thực vật có giá trị. Hiện tại ở Tây Nguyên đã ghi nhận 404 loài thực vật, trong đó 120 loài cung cấp gỗ với nhiều loài gỗ quý như giáng hương, cà te hay gõ đỏ, gụ mật... Cây cao trung bình từ 20 mét đến 25 mét tạo thành từng tầng, từng lớp đan chen nhau tô điểm cho rừng Tây Nguyên màu xanh ngút ngàn, hùng vĩ.

Nếu khai thác mỗi cây dầu trưởng thành cho từ 6 kg đến 7 kg, thì hằng năm sản lượng dầu lỏng khai thác toàn vùng thật sự không nhỏ. Bên cạnh cây cho dầu lỏng còn có cây cẩm liên, sao đen tiết nhựa ra một cách tự nhiên dọc vỏ thân cây không rơi xuống đất mà đọng lại như nhũ đá, có màu trắng. Hàm lượng tinh dầu trong nhựa dầu rái  có tỷ lệ cao tới 50%, được dùng trong công  nghệ sơn, đánh bóng gỗ.

Dưới tán lá cây họ dầu và cây lấy gỗ là loài song, mây, tre, nứa... và thảm cỏ dày đặc làm nguồn thức ăn phong phú cho động vật móng guốc. Tại đây còn có 23 loài phong lan muôn màu sắc, hơn 150 loài cây cho lá và quả làm thức ăn cho người và động vật, có 64 loài cây dùng làm dược liệu như: Địa liên, thiên niên kiện, hà thủ ô, sâm bố chính, mã tiền...

Hậu quả của việc chuyển rừng khộp sang độc canh cây trồng khác

Nếu chúng ta chỉ nhìn thấy bề ngoài của rừng khộp, cây thưa thớt, khô khốc tưởng chừng như một khu rừng “chết” mà chuyển sang trồng loại cây khác như cao su, cà phê…. thì quả là sai lầm.

Làm gia tăng biến đổi khí hậu và gây suy giảm đa dạng sinh học: Một báo cáo nghiên cứu đăng trên tờ “Nature” đã cho biết, những rừng cây sống lâu đời có thể chứa carbon hàng thế kỷ, trong khi những đồn điền và những khu rừng trẻ lại làm tăng lượng khí thải carbon do quá trình cày xới đất đai và sự biến mất hoặc suy thoái của hệ sinh thái trước đó.  Một vài nghiên cứu khác cũng đã cho thấy rằng, khi một hệ sinh thái bị biến thành các đồn điền độc canh, tính đa dạng sẽ bị mất đi. Một khu rừng nguyên sinh chứa hàng triệu loài, trong khi những vườn cây công nghiệp chỉ cho phép một vài loài định cư và sinh tồn. Một nghiên cứu ở Amazon cho thấy, việc chuyển đổi một phần rừng nguyên sinh thành đồn điền độc canh đã làm mất đi 25% số loài; các loài chim, lưỡng cư và bò sát cũng giảm 40% đến 60%, đó là chưa kể đến những mất mát tổng thể khác.

Làm ảnh hưởng tiêu cực lên xã hội: Năm 2008, ba nhóm Phong trào bảo vệ rừng nhiệt đới, Người bạn của Trái đất, và Liên minh Rừng toàn cầu đã thống nhất và công bố bản danh sách những vấn đề về môi trường và xã hội tiềm ẩn do chịu tác động tiêu cực của những đồn điền độc canh, trong đó có đề cập đến các yếu tố như: Gây suy giảm nguồn nước do ảnh hưởng đến khả năng điều tiết nước, ô nhiễm nước và không khí do sử dụng thuốc trừ sâu và những chất hóa học nông nghiệp khác, kéo theo việc tái định cư và những hệ quả về sinh kế, môi trường, trật tự xã hội…

Giải pháp bảo vệ và phát triển rừng khộp

Nếu như chúng ta có kế hoạch phát triển khu rừng khộp thành một khu rừng đa mục đích, đa nguồn lợi như có kế hoạch khai thác, bảo vệ, nhân nuôi nguồn dược liệu dưới tán rừng để phát triển thành nơi cung cấp nguồn dược liệu, hương liệu cho cả nước và xuất khẩu; khai thác và phát triển lâm sản dưới tán rừng; và có thể trồng cà phê, hồ tiêu dưới tán rừng như một số nước đã làm… Trồng cây dưới tán rừng không chỉ giúp cho rất nhiều loài tránh được nguy cơ tuyệt chủng mà còn hữu ích với cả những người nông dân do họ không cần hoặc sử dụng một lượng rất ít thuốc trừ sâu và phân bón hóa học.
 
Ngoài ra, họ cũng có thể thu hoạch các loại hoa quả, củi, gỗ, cây thuốc từ những cây cho bóng râm. Những cây cà phê bóng râm này là lý tưởng bởi chúng sẽ làm giảm những ảnh hưởng của biến đổi khí hậu lên các hệ sinh thái trong khi vẫn bảo vệ được đa dạng sinh học và đảm bảo sinh kế cho người nông dân.
Thanh Việt
.