…“Nhiều cựu chiến binh trong Nam ngoài Bắc là đồng đội của chúng tôi ở chiến trường đường 7 năm xưa, giờ trở lại đây không ngờ rằng trong chiến tranh nơi đây đã làm nên một huyền thoại, thì bây giờ, cán bộ và đồng bào các dân tộc địa phương đã và đang viết lên một huyền thoại mới” - ông Phan Cự Hảo- Chủ tịch Hội Cựu chiến binh thị xã Ayun Pa (Gia Lai) phấn khởi.

Cuộc truy kích lớn

Chiều chiều, người cựu chiến binh Vũ Xuân Mân ở thị xã Ayun Pa lại lặng lẽ ra sông Bờ, mắt nhìn xa xăm về phía những rẫy bắp xanh mướt. Ở đó, trận truy kích địch lớn trong lịch sử Việt Nam hơn 30 năm trước vẫn in đậm trong ký ức ông.

Vào những ngày tháng 3 năm 1975, bị thua tan tác, bọn tàn quân Ngụy ở Bắc Tây Nguyên buộc phải rút xuống đồng bằng với mục đích co cụm lực lượng đối phó với các mũi tiến công của ta thông qua con đường duy nhất là đường 7. Hơn 15 ngàn tên địch tháo chạy kéo theo đó hàng chục ngàn người dân cũng hoảng loạn giẫm đạp lên nhau thoát xuống đồng bằng.

Trên cánh đồng Ayun Hạ. Ảnh: Đức Thụy

Dạo ấy, ông Mân là chính trị viên Huyện đội H 11 (huyện Phú Thiện, Ia Pa) trực tiếp tham gia chiến dịch Đường 7. Ông nói: Ác liệt nhất là trận truy kích địch trên đoạn đường dài chừng 10 km từ cầu sông Bờ đến chân đèo Tô Na. Đây là đoạn đường yết hầu, lượng người dân và binh lính, phương tiện quân sự địch hốt hoảng chạy đến tắc nghẽn bên những cánh rừng ven đường. Đường 7 được xem là “vùng đất chết”, nơi đặt dấu chấm hết cho toàn bộ Quân đoàn 2 Ngụy tại chiến trường Tây Nguyên. Ông Mân nhớ lại: “Từ ngày 15 đến 19-3-1975, Sư đoàn 320 của ta đã bắt gần 1 vạn tên địch, phá tan âm mưu co cụm về đồng bằng của địch; đồng thời kết thúc thắng lợi chiến dịch Tây Nguyên, tạo tiền đề cho chiến dịch mùa Xuân 1975 thắng lợi”.

Sức sống kỳ diệu

35 năm sau ngày giải phóng, bây giờ về lại đường 7 (tức quốc lộ 25 hôm nay) chúng ta không khỏi ngạc nhiên trước sự đổi thay đến diệu kỳ của vùng đất này. Quốc lộ 25 như một dải lụa vắt ngang qua những quả đồi giữa thảo nguyên mênh mông nối liền các thị trấn trù phú của vùng Đông Nam tỉnh Gia Lai xuyên xuống Phú Yên.

Bắt đầu từ quốc lộ 14 đoạn khởi đầu của quốc lộ 25 đi qua thị trấn Chư Sê (huyện Chư Sê)- “thủ phủ hồ tiêu” của cả nước, chất lượng tiêu hàng đầu, xuất khẩu sang nhiều nước trên thế giới. Các tỉ phú trồng tiêu mỗi năm thu nhập dăm trăm triệu đồng trở lên đếm không chán miệng. Phía dưới đèo Chư Sê, năm 1992, công trình đại thủy nông Ayun Hạ hoàn thành, có sức tưới 13.500 ha. Hệ thống kênh chính Bắc, Nam và mạng lưới kênh mương nội đồng ngày càng vươn xa, đất đai ở huyện Phú Thiện và thị xã Ia Pa, Ayun Pa như vỡ ra, cây cối nảy mầm, xanh tốt. Niềm vui của hàng vạn đồng bào Kinh, Jrai như cũng vỡ òa cùng những vụ mùa bội thu.

Xuôi đèo Tô Na những ngày cuối năm dễ dàng bắt gặp các nhóm công nhân chia thành chặng tiến hành bạt mái ta-luy đường, san ủi, lu đầm nền đường và đặt cống thoát nước qua đường. Con đường gồ ghề, ổ voi ổ gà ngày trước được mở rộng ra, san ủi bạt nền đường bằng phẳng hơn. Dự án cải tạo, nâng cấp quốc lộ 25 từ Gia Lai đi Phú Yên, vừa được Cục Đường bộ Việt Nam hoàn chỉnh báo cáo đầu tư với tổng chiều dài gần 100 km, tổng mức đầu tư 2.076 tỉ đồng bằng nguồn vốn trái phiếu Chính phủ. Theo dự án, quốc lộ 25 được đầu tư mở rộng, nâng cấp theo tiêu chuẩn đường cấp III miền núi, nền đường rộng 9 mét, mặt đường rộng 6 mét, đạt tốc độ thiết kế 60 km/giờ.

Kỹ sư Trần Văn Hòa- Chỉ huy công trường thi công cầu Ia Trê cuối đèo Tô Na, cho biết: “Từ tháng 3-2009, Công ty cổ phần Công trình Giao thông 134 thuộc Tổng Công ty Xây dựng Giao thông 1 (Bộ Giao thông- Vận tải) đã huy động đến công trường này hơn 20 công nhân, 2 ô tô, 1 máy đào, 1 máy cẩu làm việc cả ngày đêm. Cầu dài 33 mét gồm 4 nhịp bắc qua suối Ia Trê cắt ngang quốc lộ 25. Đến nay, chúng tôi đã thi công xong móng, mố và đổ 4 dầm cầu, chuẩn bị lao dầm cầu, hợp long nối liền 2 bờ suối, hoàn thành công trình theo kịp tiến độ”.

Không lâu nữa, khi toàn tuyến được làm xong, ngoài việc rút ngắn gần một nửa chặng đường so với quốc lộ 19, quốc lộ 25 cũng không có nhiều đèo, dốc lớn cản trở giao thông. Và mai này cảng Vũng Rô (tỉnh Phú Yên) được hoàn thiện đầu tư nâng cấp có thể tiếp nhận tàu có trọng tải 10.000 tấn, Khu Kinh tế Vân Phong (tỉnh Khánh Hòa) đi vào hoạt động, lúc đó chi phí vận chuyển hàng hóa lên Tây Nguyên và ngược lại trên quốc lộ 25 sẽ kinh tế, an toàn hơn rất nhiều so với các tuyến đường và phương thức vận tải khác. Quốc lộ 25 sẽ giúp nối kết vùng nguyên liệu cây công nghiệp và nông sản rộng lớn của Bắc Tây Nguyên với Duyên hải Nam Trung bộ, sẽ trở thành giao thông quan trọng cho Tây Nguyên rộng đường ra biển lớn.

Đức Phương