Ngày 14-11, tại TP. Pleiku đã diễn ra Hội thảo “Sự biến đổi kinh tế- xã hội và công cuộc bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa Cồng chiêng của Việt Nam và các nước trong khu vực”. Hội thảo được sự quan tâm của nhiều nhà khoa học trong và ngoài nước. Gia Lai Điện tử trích giới thiệu một số tham luận tại Hội thảo.

Quang cảnh hội thảo. Ảnh: Đức Thụy

GS-TS. Phạm Đức Dương:

Cồng chiêng tạo nên sức sống mãnh liệt của người Tây Nguyên

Cồng chiêng cùng với sử thi đã tạo nên sức sống mãnh liệt của người Tây Nguyên. Cồng chiêng nối con người với thần linh, là tiếng “chiêng moong” dẫn linh hồn người chết về thế giới bên kia, là tiếng nói của con người mời thần linh đến chứng giám sự ra đời của đứa bé trong lễ hội Thổi tai, là tiếng vang ngút ngàn đẩy nhà mồ lên cao tận trời xanh trong lễ “bỏ mả”, là tiếng gọi thân thương “Chiêng ơi, trống hỡi!”. “Hãy vang lên đến chín tầng mây biếc, hãy rền vang đến tận trời xanh cho ông trăng xuống cùng dân làng uống rượu, cho nàng tiên dưới biển cùng tề tựu ăn trâu” (Dân ca Tây Nguyên).

GS-TSKH Tô Ngọc Thanh:

Mỗi bài cồng chiêng là một sáng tạo âm nhạc

Cồng chiêng Tây Nguyên nói riêng và di sản âm nhạc nói chung của các tộc người Việt Nam nói chung, xưa kia được tồn tại và phát triển với tính đa chức năng. Trước hết nó là thành tố trong các hoạt động văn hóa, sản xuất, sinh hoạt của con người. Đó chính là môi trường sinh tồn của nó trong lịch sử. Nhưng mỗi bài cồng chiêng đồng thời là một sáng tạo âm nhạc. Do đó, nó đồng thời vừa là một hoạt động thực hành, lại vừa là tác phẩm nghệ thuật.

Ngày nay, khi môi trường mà từ đó và vì đó mà một hoạt động cồng chiêng được sáng tạo, tồn tại và phát triển mất đi hoặc biến đổi thì các bài cồng chiêng sẽ tồn tại tiếp tục dưới sự vận hành và chọn lọc của các quy luật âm nhạc. Kinh nghiệm nhiều nước, người ta xử lý rất hài hòa hai nhiệm vụ bảo tồn và phát huy, thừa kế và phát triển.

Ông Đỗ Văn The- Giám đốc Sở Văn hóa- Thể thao và Du lịch Lâm Đồng:

Phải có sự phối kết hợp của nhiều ngành, nhiều cấp

Trong nhiều năm qua, ngành Văn hóa- Thể thao và Du lịch Lâm Đồng đã không ngừng nỗ lực nhằm bảo tồn, phát huy và phát triển văn hóa cồng chiêng của các tộc người này. Văn hóa cồng chiêng chỉ thực sự sống động và phát triển bền vững trong chính môi trường văn hóa đã sản sinh ra nó. Môi trường văn hóa ấy, không gian văn hóa ấy mang tính liên tục rõ nét.

Bên cạnh việc củng cố, tăng cường về nhận thức đối với chủ nhân văn hóa cồng chiêng là người Mạ, người Cơ Ho và người Chu Ru thông qua các phương thức phù hợp; ngành Văn hóa- Thể thao và Du lịch Lâm Đồng cũng chú trọng việc từng bước phục hồi giá trị văn hóa cồng chiêng ngay từ gia đình, dòng tộc, buôn làng; tạo ra môi trường sinh hoạt văn hóa có sự kết hợp giữa truyền thống và hiện đại nhằm giới thiệu, quảng bá di sản văn hóa cồng chiêng Mạ, Cơ Ho và Chu Ru.

Nhiệm vụ bảo tồn và phát huy giá trị của di sản văn hóa cồng chiêng cần phải có sự phối kết hợp của nhiều ngành, nhiều cấp; quan trọng hơn cả là phải tạo ra được sự đồng bộ về trình độ dân trí và trình độ văn hóa đối với thế hệ trẻ người Mạ, người Cơ Ho và người Chu Ru.

Ông Phan Xuân Vũ- Giám đốc Sở Văn hóa- Thể thao và Du lịch Gia Lai:

Lãnh đạo tỉnh đã có sự quan tâm đáng kể đến cồng chiêng

Gia Lai là một trong những địa phương còn giữ được nhiều cồng chiêng và những nét đặc trưng của không gian văn hóa cồng chiêng Jrai, Bahnar. Cồng chiêng hiện có mặt ở tất cả các huyện, thị xã, thành phố của tỉnh, với 5.655 bộ (trong đó có 932 bộ quý hiếm). Tại các làng xã, cồng chiêng vẫn được bảo quản và sử dụng một cách khá thường xuyên. Bằng nhiều cách, Gia Lai đã có sự quan tâm đáng kể đến vấn đề cồng chiêng và bước đầu thu được những kết quả đáng khích lệ.

Tuy vậy, sự thay đổi môi trường, điều kiện sống của đồng bào trong mấy chục năm qua đã tác động rất lớn đến sự tồn tại của không gian văn hóa cồng chiêng ở Gia Lai. Xu hướng hiện đại hóa làng xã một cách nhanh chóng, sự thay đổi mùa vụ, giống cây trồng, sự chuyển đổi tín ngưỡng của một bộ phận người đã thực sự góp phần làm cho công cuộc bảo tồn, phát huy các giá trị của cồng chiêng tại địa phương thêm khó khăn…

H.S (thực hiện)